Wykorzystanie 
programu 
PowerPoint
w pracy nauczyciela 
bibliotekarza

Jerrold E. Kemp: Designing education for the 21 century

DLACZEGO STOSUJEMY WIZUALIZACJĘ?

W jaki sposób docierają do nas informacje?

1% przez smak
1,5% przez dotyk
3,5% przez słuch
83% przez wzrok

 

JAKIE INFORMACJE NAJLEPIEJ ZAPAMIĘTUJEMY?

11% to, co czytamy
20% to, co słyszymy
30% to, co widzimy i słyszymy
70% to, co sami wypowiadamy
90% to, co mówimy i wykonujemy

Wśród zagadnień obszernego działu współczesnej 
pedagogiki, zajmującego się zastosowaniem komputerów 
w edukacji, prezentacja multimedialna zajmuje czołowe 
miejsce. Należy obecnie do najważniejszych technik 
dydaktycznych i jest najlepszym przykładem 
przejmowania przez komputer roli dominującego 
narzędzia dydaktycznego. Niewielkim nakładem sił i czasu 
można przygotować atrakcyjną, animowaną i jeśli trzeba 
udźwiękowioną prezentację multimedialną z 
wykorzystaniem popularnych aplikacji prezentacyjnych. 
Dlatego wydaje się wskazane mówić nauczycielom i 
kandydatom na nauczycieli, również nauczycieli 
bibliotekarzy, o możliwościach programów 
prezentacyjnych i ich walorach edukacyjnych. Przyszli 
nauczyciele powinni w ramach zajęć poznać 
najpopularniejsze aplikacje prezentacyjne. Powinni poznać 
je od strony praktycznej, czyli umieć stworzyć prezentację 
i zaprezentować ją słuchaczom.

Niezaprzeczalną zaletą prezentacji multimedialnej, jak 
każdego dokumentu elektronicznego, jest możliwość łatwej 
i szybkiej edycji, kopiowania i uzupełniania danych. W 
każdej chwili autor może dokonać modyfikacji, dodać jakieś 
elementy i nanieść poprawki. Dlatego nie powinno być 
usprawiedliwienia dla różnych literówek i błędów 
gramatycznych, które czasem pojawiają się na slajdach. 
Nawet drobny błąd, niewinna literówka może odciągnąć 
uwagę słuchaczy od głównego.
Samo opanowanie programu do tworzenia prezentacji to 
jeszcze za mało, by móc odnieść sukces dydaktyczny. 
Niestety, przygotowując własną prezentacją multimedialną 
łatwo przeoczyć próg, kiedy przygotowany materiał staje 
się jedynie efektownym, czy wręcz efekciarskim pokazem 
sprawności komputerowej autora, cel dydaktyczny zaś 
gdzieś się zatraca. 
Umiejętne stosowanie środków audiowizualnych w 
dydaktyce podnosi skuteczność nauczania i pozwala 
skrócić czas przeznaczony na realizację programu. W 
literaturze pedagogicznej znajdujemy na to wiele 
przykładów. Szczególnie wymowne są dane liczbowe 
świadczące skuteczności, a zatem- z tego punktu widzenia- 
przewadze przekazów audiowizualnych nad werbalnymi. 

W nauczaniu opartym na technikach audiowizualnych, , a 
więc także w prezentacji multimedialnej, istotnym 
czynnikiem jest wizualizacja przekazywanych informacji. 
Z powyższych danych wynika, że zmysł wzroku jest 
naszym najbardziej chłonnym zmysłem, a połączenie 
przekazu audialnego i wizualnego daje wysoką 
skuteczność nauczania. Przewyższa go w skuteczności 
jedynie osobiste doświadczenie i praktyka. Najlepsze 
wyniki osiągają, więc studenci i uczniowie, mający okazję 
występować w roli nauczyciela wobec innych uczestników 
procesu dydaktycznego.
Przygotowana i prezentowana na komputerze prezentacja 
jest doskonałym narzędziem, dzięki któremu można 
uzyskać duży procent zapamiętywania wiedzy u uczniów, 
studentów, przy tym w wyraźny sposób ułatwia 
prowadzącemu zajęcia. Klasyczna prezentacja jest także 
złotym środkiem pomiędzy dwiema przeciwstawnymi 
postawami w dydaktyce: pomiędzy dydaktyką werbalną a 
dydaktyką audiowizualną. Nic dziwnego, więc, że jako 
skuteczna i uniwersalna metoda – prezentacja zyskuje 
szybko i wyraźnie zwolenników wśród nauczycieli. 
Towarzyszy temu jednocześnie zjawisko rezygnowania 
przez nauczycieli z dotychczas stosowanych technicznie 
środków dydaktycznych. Pozwalają na to techniczne 
możliwości projektorów multimedialnych stosowanych w 
prezentacjach.

Zwolennicy prezentacji multimedialnych mogą jednak 
napotkać barierę hamującą szersze zastosowanie 
prezentacji multimedialnych w dydaktyce. Mówiąc o 
prezentacji multimedialnej nie można pominąć kwestii 
wyposażenia technicznego, ma to, bowiem istotne 
znaczenie ze względu na swe koszty. O ile komputer jest 
już w zasięgu prawie każdej szkoły, o tyle projektor 
multimedialny jest dla wielu instytucji, a szkół przede 
wszystkim, niedostępny. Sprzęt do prezentacji 
multimedialnej jest nieporównywalnie droższy od 
tradycyjnych rzutników folii lub slajdów 35 mm. Jednak 
przy odrobinie szczęścia i dobrej woli sponsorów potrzebne 
do prezentacji projektory multimedialne pozostają w 
zasięgu szkół i uczelni. Tańsze modele dostępne są już za 
ok. 10.000 zł. Lepsze modele z większą rozdzielczością i 
większą jasnością oscylują pomiędzy 20.000 a 30.000 zł. 
Najlepsze osiągają ceny kilkakrotnie wyższe. Poza tym 
zakup odpowiedniego projektora, komputera i 
oprogramowania to jeszcze nie wszystko. Wymaga to 
niestety poniesienia dodatkowych kosztów przystosowania 
przynajmniej jednej sali do pełnienia funkcji medialnej sali 
wykładowej. Wskazane byłoby zastosowanie płynnej 
regulacji oświetlenia. Pozwalałoby to na elastyczne 
dostosowanie światła do potrzeb konkretnej prezentacji, 
tak by kolejne slajdy były widoczne z każdej odległości, a 
uczniowie mogli swobodnie robić notatki.

Odpowiedni sprzęt komputerowy to jednak tylko jeden z 
warunków do spełnienia przy tworzeniu skutecznej 
prezentacji. Przeciętny autor materiału prezentacyjnego, 
nie mając żadnych umiejętności programistycznych, musi 
posłużyć się programem specjalnie przeznaczonym do 
tworzenia prezentacji. Taki program łączy w sobie cechy 
edytora tekstów i edytora graficznego. Jest najczęściej tak 
skonstruowany, by autorowi prezentacji dostarczyć już 
gotowe schematy i szablony, co najczęściej sprowadza 
pracę autora do małotwórczego kompilowania 
przygotowanych zawczasu elementów. Nie oznacza to 
jednak, i programy prezentacyjne generalnie ograniczają 
inwencję autorów prezentacji. Wręcz przeciwnie. Osoby 
ambitne, z oryginalnymi pomysłami, chcące nadać swym 
pracom indywidualne cechy, mają tu wielkie pole do 
popisu. 
Przeciętnego użytkownika komputerów powinien, bowiem 
ucieszyć fakt, że najpopularniejsze na świecie pakiety 
biurowe złożone m. in. z edytora tekstów, bazy danych i 
arkusza kalkulacyjnego posiadają także programy do 
tworzenia prezentacji. 
Trudno wyraźnie wskazać wśród programów do tworzenia 
prezentacji jeden najlepszy. Na pewno jednym z 
najpopularniejszych jest PowerPoint, co zapewne wynika 
nie tylko z jego jakości, ale również z faktu ,że jest 
integralna częścią popularnego pakietu biurowego 
MsOffice. 

Stosunkowo nowa i pozytywną cecha programów 
prezentacyjnych jest możliwość zapisywania prezentacji w 
standardowym dla Internetu formacie html. Otwiera to 
drogę do publikowania prezentacji w Internecie, a tym 
samym daje szansę szerszego zastosowania prezentacji 
multimedialnych w edukacji zdalnej. W dobie bardzo 
widocznego rozwoju Internetu ważne jest, by wszelkiego 
typu dokumenty móc upowszechnić i dystrybuować 
poprzez sieć. Oczywiście nie tylko w postaci oryginalnych 
plików, które dopiero po ściągnięciu można odczytać na 
własnym komputerze, ale przede wszystkim w postaci 
gotowej, czyli czytelnej dla przeglądarek internetowych. 
Autor prezentacji, decydując się na umieszczenie jej w 
Internecie, musi pamiętać, że w pewnym sensie traci 
kontrolę nad swoim dziełem. Oczywiście ma tę możliwość, 
że może w każdej chwili dokonać modyfikacji, ale musi 
zdawać sobie sprawę, że z pewnych twierdzeń nie można 
się już wycofać.

Kolejną pożądaną cechą jest łatwość dystrybucji 
prezentacji nie tyle w sieci, co miedzy różnymi 
komputerami. Może się okazać, że komputer, na którym 
odbywa się pokaz, nie ma zainstalowanego programu, w 
którym prezentacja została stworzona. Niektórzy 
producenci programów rozwiązują niekiedy te kwestię 
umożliwiając zapisanie prezentacji jako pliku 
samowykonywalnego. Inni udostępniają za darmo 
niewielkie programy (typu plater), które pozwalają na 
odtworzenie prezentacji na komputerze bez oryginalnego 
oprogramowania. 
Ważna i pożądaną cechą programu prezentacyjnego jest 
to, że zapisuje on w jednym pliku wszystkie użyte w 
prezentacji elementy (zdjęcia, rysunki, wykresy, dźwięki 
itd.). 
Trzeci warunek do spełnienia przy tworzeniu skutecznej 
prezentacji (oprócz konieczności posiadania 
odpowiedniego sprzętu i oprogramowania) to warunek 
najbardziej subiektywny- kompetencje twórcy prezentacji.

Doświadczenia dydaktyczne autora jest nawet ważniejsze 
niż sprawność informatyczna. Aplikacje prezentacyjne nie 
stawiają, bowiem wielkich wymagań użytkownikom, tylko 
sprawność nauczyciela, umiejętności reżyserskie i poczucie 
estetyki dadzą w efekcie skuteczną prezentację.
Autor prezentacji jest jej reżyserem, decyduje o jej tempie i 
dynamice. Warto rozważyć użycie w prezentacji tzw. pustej 
strony. Pozwoli to odwrócić uwagę widowni od ekranu, a 
skupić jej uwagę na mówcy, który akurat sygnalizuje cos 
ważnego, np. nowe zagadnienie. Większe prezentacje 
składające się z kilkunastu i kilkudziesięciu slajdów mogą 
być podzielone na rozdziały. Użycie przejściowego slajdu 
lub specjalnego przejścia pomaga zwrócić uwagę widowni 
na rozpoczęcie nowego problemu. Może to być także slajd 
zawierający podtytuł (tytuł rozdziału). Jeśli decydujemy się 
na jeden rodzaj przejścia slajdu dla całej prezentacji, dzięki 
czemu nie trzeba definiować tego odrębnie dla każdego 
slajdu.
Ważną kwestią slajdu są elementy multimedialne, których 
zadaniem jest przyciągnąć uwagę widzów. Wszystkie 
programy do tworzenia prezentacji pozwalają elementy 
prezentacji (slajdy, elementy graficzne, fragmenty tekstu 
itd.) powiązać z określonym efektem animacji. Oczywiście 
zbyt częste użycie zbyt różnych efektów daje przeciwny 
skutek. W efekcie tego pokazu w pamięci słuchaczy 
pozostaje nie informacja, lecz animacja. 

Ważne jest by umieć znaleźć złoty środek pomiędzy tym, 
co w prezentacji jest gotowe i pochodzi od producenta 
programu, a tym, co jest oryginalne i pochodzi od autora 
prezentacji. Zastosowanie gotowych elementów (wzorów, 
szablonów, klipartów, dźwięków) bardzo przyspiesza pracę, 
ale jednocześnie przeraźliwie upodabnia prezentacje do 
tysięcy innych. Dodanie własnych elementów graficznych i 
dźwiękowych nastręcza autorowi dużo więcej pracy, ale 
daje w efekcie nietuzinkową, niepowtarzalną prezentację.
Przestrogi specjalistów od prezentacji multimedialnych 
dotyczą także kolorystyki slajdów. Z całą pewnością 
przesadna ornamentyka i pstrokacizna nie sprzyja 
prezentacji jako przekazowi informacji, mogą też podważać 
autorytet prezentera.

Zasada zachowania umiaru dotyczy nie tylko efektów 
animacji i kolorów, ale także stosowanych dźwięków. 
Dźwięk można przypisać całej prezentacji, jak i 
poszczególnym jej elementom, np. pojawiającym się na 
ekranie fragmentom tekstu. O muzyce filmowej mówi się, 
że jest najlepsza, gdy jej nie słychać, to znaczy, gdy nie 
odwraca uwagi widza od akcji filmu. Podobnie ma się rzecz 
z dźwiękami w prezentacji. Niektóre pliki dźwiękowe 
dostarczone przez producentów programów 
prezentacyjnych nie bardzo nadają się do zastosowań 
edukacyjnych. Różne syreny, piski, strzały i wybuchy, choć 
zabawne, mogą niepotrzebnie rozpraszać słuchaczy.

Slajdy powinny zawierać tylko zasadnicze myśli, które 
autor prezentacji rozwija w trakcie pokazu. W tym 
momencie przydatna jest opcja ustawiania akcji na 
slajdzie, co pozwala by kolejne omawiane punkty 
ukazywały się na slajdzie na życzenie prezentera, a nie 
wszystkie jednocześnie. Efekty animacji pozwalają na 
stopniowe wprowadzanie fragmentów tekstu, co jest 
bardzo pożądane, bo ułatwia widzom podążanie za 
autorem prezentacji. Biorąc pod uwagę różne warunki 
pokazu (wielkość Sali, oświetlenie, wielkość ekranu itd.) 
należy tak zaplanować tekst na slajdzie, by był on dla 
wszystkich czytelny. Odpowiedniej wielkości czcionka, 
najlepiej pogrubiona, raczej jasna na ciemnym tle daje 
widzom większe szanse odczytania tekstu nawet w dużej 
Sali i przy złym oświetleniu.
W przypadku tekstów na slajdzie także ważna jest 
powściągliwość. Slajdy tworzące prezentację muszą 
zawierać krótkie, hasłowe komunikaty, które autor w czasie 
wystąpienia będzie dopiero rozwijał. 

Ważną i pożądaną cechą aplikacji prezentacyjnych jest 
możliwość nadania prezentacji cech dokumentu 
hipertekstowego. Możliwość stworzenia hiperlinku jest 
doskonałym urozmaiceniem prezentacji, ale tez pewnym 
ryzykiem, jeśli hiperłącze nie odnosi się do obiektu 
zapisanego na dysku lokalnym, ale do obiektu 
umieszczonego w sieci, np. strony WWW. Autor prezentacji 
musi, więc brać pod uwagę możliwość, że hiperłącze do 
strony WWW nie zadziała w czasie pokazu, a to spowoduje 
drobne zamieszanie i spadek dynamiki prezentacji. Dopóki 
Internet jest narzędziem, na którym nie można w 100 % 
polegać, lepszym wyjściem dla potrzeb prezentacji byłoby 
wcześniejsze zachowanie sron WWW w postaci plików 
graficznych lub stron html na komputerze lokalnym. 
Połączenie z takim plikiem w trakcie prezentacji da 
wrażenie połączenia z Internetem, Internetem 
prezenterowi da pewność, że wszystko przebiega płynnie. 
Stosowanie hiperlinków pozwala nadać prezentacji 
strukturę rozgałęzioną. Zazwyczaj tworząc prezentację 
mamy naturalna skłonność tworzenia jej w sposób liniowy. 
Natomiast dzięki hiperlinkom możemy swobodnie 
nawigować po slajdach tworzących prezentację. Można 
dzięki temu wracać do niektórych slajdów, chcąc powtórnie 
przekazać jakąś istotną myśl.

Prezentacje multimedialne stają się powoli standardem 
dydaktycznym. Są uniwersalnym narzędziem przydatnym 
w kształceniu na różnym poziomie i z różnych 
przedmiotów. Możliwość zapisania prezentacji w jednym 
pliku wykonywalnym jest nie tylko krokiem naprzód w 
rozwoju edukacji zdalnej realizowanej przez sieć Internetu, 
ale ułatwia też wymianę materiałów dydaktycznych 
pomiędzy zainteresowanymi nauczycielami. 
W miarę powiększania się liczby użytkowników Internetu z 
jednej strony i rozwoju prezentacji multimedialnej jako 
standardu dydaktycznego z drugiej strony narastać 
powinno korzystne zjawisko wymiany multimedialnych 
materiałów dydaktycznych poprzez sieć. Już wkrótce polski 
nauczyciel powinien znaleźć w Internecie gotową 
prezentację na interesujący go temat udostępnioną gratis 
przez innego uprzejmego polskiego nauczyciela. 
Przygotowanie oryginalnej i rozbudowanej prezentacji 
wymaga czasu, taka wymiana byłaby, więc jego 
szczelnością, a przy tym korzystną wymianą doświadczę i 
myśli.