KONCEPCJA 

PSYCHODYNAMICZNA, 

CZYLI CZŁOWIEK 

NIEDOSKONAŁY.

Przygotowały:

Iza Wasielewska

Daria Szewczyk

Dominika Żuchowska

Joanna Trzeciak

Aleksandra Wyrębska

UMK, 16.11.2010r.

 

 

Narodziny koncepcji



Koncepcja psychodynamiczna narodziła 
się w klinikach psychiatrycznych i 
gabinetach psychoterapeutycznych. 
Głównym źródłem zdobywania wiedzy o 
tej koncepcji stała się obserwacja 
pacjentów. Metody obserwacji czasami 
nie spełniały wymogów 
metodologicznych. Sama koncepcja jest 
bardzo zróżnicowana.

 

 

Główni twórcy to:

Erich Fromm

 

  (ur. 23 marca 1900 

r., zm. 18 marca 

1980 r.)  niemiecki 

filozof, socjolog, 

psycholog i 

psychoanalityk 

pochodzenia 

żydowskiego.

 

 

Rollo May

 

(21 kwietnia 1909 - 22 

października 1994), 

amerykański psycholog i 

psychoterapeuta, 

czołowy przedstawiciel 

psychologii 

egzystencjalnej, laureat 

Złotego Medalu 

Amerykańskiego 

Towarzystwa 

Psychologicznego.

 

 

Zygmunt Freud

 

(ur. 6 maja 1856, 

zm. 23 września 

1939r.) austriacki 

neurolog i 

psychiatra, twórca 

psychoanalizy.

 

 

Ogólnie o koncepcji

  -ludzkie działanie jest ukierunkowane przez 

wewnętrzne siły motywacyjne, między którymi 

często zachodzi konflikt i które są z zasady 

nieświadome. Te potężne siły mogą wymykać się 

spod kontroli wywołując działania dewiacyjne.

  -główne cele tej psychologii to poznanie motywacji 

ludzi, struktury ich charakteru, która pozwala 

przewidzieć niespodziewane zmiany w myśleniu i 

działaniu.

  -osobowość to system sił dynamicznych zwanych 

popędami lub potrzebami, zewnętrzne reakcje 

człowieka to symptom wewnętrznej dynamiki

  -psychoterapia – metoda kliniczna, która ma 

pomagać człowiekowi w rozwiązywaniu 

nieświadomych kofliktów, przystosowaniu do świata

 

 

PSYCHOANALIZA

To jedna z najbardziej znanych wersji 

portretu psychodynamicznego. 

Stworzona przez Freuda na pocz. XX w. 

Od tamtej pory bardzo zmodyfikowana 

(jego następcy jak Horney, Sullivan, czy 

Fromm sformułowali zasady 

psychoanalizy społecznej lub kulturowej, 

zwanej też neopsychoanalizą). Z 

psychoanalizy Freuda zostało tylko 

odkrycie nieświadomej motywacji, idea 

mechanizmów obronnych, udowodnienie 

że pierwsze lata życia mają decydujący 

wpływ na kształtowanie się osobowości.

 

 

Psychodynamiczne koncepcje 

zachowania

Próba scalenia behawioryzmu i 

psychodynamiki. Dollard i Miller opisali 

mechanizm ludzkich działań za pomocą 4 

terminów:
1. Popędy – pobudki zewnętrzne. lub 

wewnętrzne (głód, ból, seks), które nas 

motywują
2. Wskazówki – sygnały, bodźce i informacje 

umożliwiające orientacje w otoczeniu
3. Reakcje – (na określone wskazówki)
4. Wzmocnienia – zdarzenia takie jak pokarm,  

bezpieczeństwo, miłość, które redukują popędy

 

 

POPĘDY

Rodzaje potrzeb, dzielą się na 

popędy 

pierwotne

 (pokarm, popęd seksualny, 

unikanie bólu, potrzeba kontaktu ze 

światem) i 

popędy wtórne

 powstałe w 

wyniku socjalizacji, takie jak:
* potrzeba bezpieczeństwa – unikanie 

zagrożeń, szukanie oparcia w drugiej osobie
* potrzeby społeczne – poszukiwanie 

kontaktów z innymi ludźmi, miłości
* potrzeby osobiste – zaspakajanie potrzeb 

prestiżu i uznania.

 

 

KONFLIKT

Powstaje gdy coś uniemożliwia człowiekowi 

zaspokajanie potrzeb, popędów.
* 

konflikty wewnętrzne

 (motywacyjne) – powstają, gdy 

człowiek dąży jednocześnie do osiągnięcia dwóch 

sprzecznych celów (np. chęć zawarcia małżeństwa 

przeciwko chęci zachowania wolności osobistej i 

niezależności).
* 

konflikty zewnętrzne

 – sprzeczność miedzy dążeniami 

jednostki a innych ludzi (np. zamiary dzieci i rodziców).
Rozwiązanie konfliktu prowadzi do satysfakcji, nie 

rozwiązanie do frustracji. Konflikt jest nieunikniony. 

Różne spojrzenie: Freud uważał, że to sprzeczność 

między popędem seksualnym, a społecznym tabu, 

Horney zwraca uwagę na wrogość między jednostką a 

grupą. Wielu współczesnych psychoanalityków jest 

zaniepokojonych konfliktem między potrzebami 

jednostki, a zdehumanizowanym światem.

 

 

SAMOOBRONA

Mechanizmy obronne służące do 
radzenia sobie z konfliktami. Obrona 
także odbywa się poza świadomością. 
Redukują poziom lęku, chronią poczucie 
godności, pozwalają utrzymać wysoką 
samoocenę, ułatwiają znalezienie miejsca 
w świecie. Nie rozwiązują konfliktów, 
jedynie łagodzą objawy. Ich działanie jest 
często doraźne, bywają niebezpieczne dla 
człowieka.

 

 

Rodzaje samoobrony:

Represja 

(wyparcie) – usuwanie ze świadomości 

myśli o konfliktach, przykrych przeżyciach itp. (chęć 

uniknięcia lęku który jest wzmocnieniem 

negatywnym). Dodatkowym czynnikiem, 

katalizatorem w reakcji represji może być 

wykonywanie innej czynności np. hobby, które 

pozwala zapomnieć. Nie każdy korzysta z reakcji 

wypierania. Eksperymenty wykazały, że są 

represjoniści i antyrepresjoniści. Grupie ludzi 

polecono zapamiętać listę słów. Pierwsi najlepiej 

zapamiętali te, które nie wiązały się z określoną 

karą, drudzy najlepiej zapamiętali te, które kojarzyły 

się z reakcją lękową. Represja może zmniejszyć lęk, 

ale represjonowane myśli będą dalej wpływać na 

nasze zachowanie, przejawiać się w snach, 

przypadkowych czynnościach, wyrazie twarzy itp.

 

 

Stłumienie 

– świadoma czynność 

polegająca na panowaniu nad swoimi 

pragnieniami, dążeniami i motywami, 

które nie są akceptowane społecznie, 

„trzymanie się na wodzy”. Np. 

pracownik nie ujawni swojego 

prawdziwego stosunku do 

autokratycznych przełożonych

 

 

Projekcja 

– nieświadomy mechanizm rzutowania 

swoich nieporządnych cech na innych. Wpływa na 

wzrost samooceny. (np. człowiek agresywny uważa, że 

żyje w brutalnym świecie). W eksperymencie 

poproszono studentów, by ocenili w jakim stopni ich 

koledzy posiadają cechy takie jak: skąpstwo, upór, 

skłonność do nieporządku, nieśmiałość. Każdy student 

musiał też sam siebie ocenić. Okazało się, że studenci 

nieświadomi posiadania jednej z tych cech często 

przypisywali ją kolegom. Cechą projekcji jest 

wybiórczość. Ludzie starają się nie projektować cech 

na osoby zbyt podobne do nich, ale jednocześnie muszą 

być na tyle podobne, by projekcja była wiarygodna. Np. 

nauczyciel zamiast przypisywać cechy takie jak 

agresywność, egoizm czy zawiść innym nauczycielom z 

tej samej szkoły przypisze je np. administracji szkolnej. 

Projekcja bywa niebezpieczna bo często deformuje 

postrzeganie innych ludzi.

 

 



Racjonalizacja

 – polega na nieadekwatnym 

wyjaśnianiu przyczyn zachowania, prawdziwe motywy 

są zastępowane tymi społecznie akceptowanymi. Np. w 

przeszłości wielu dyktatorów próbowało przekonać 

otoczenie, ze działają dla „dobra ludu”. 

Najprymitywniejszy rodzaj racjonalizacji polega na 

całkowicie błędnym przedstawieniu swoich motywów. 

Bardziej subtelne jest mówienie niepełnej prawdy, 

wymienianie tylko motywów społecznie pożądanych 

(młody inżynier podejmujący się ryzykownego projektu 

stwierdzi, że robi to, bo lubi ryzyko, nie powie jednak, 

że oprócz tego dąży do wybicia się, osiągnięcia nagrody 

pieniężnej). Istnieją interesujące rodzaje racjonalizacji 

takie jak „kwaśne win grona” (gdy osiągniecie jakiegoś 

ważnego celu jest niemożliwe, człowiek uznaje, że tak 

na prawdę nie jest on ważny) i „słodkie cytryny” 

(człowiek wmawia sobie, ze zdarzenie i sytuacje, 

których nie znosi są przyjemne np. pewien dyrektor 

fabryki, który poszedł do wiezienia za nadużycia 

finansowe pisał, ze „nie jest tu tak źle, nareszcie mam 

czas na odpoczynek”).  Niektórzy uważają, ze 

racjonalizacja to świadome wprowadzanie ludzi w błąd. 

W rzeczywistości jednak jest to reakcja nieświadoma.

 

 

Substytucja – zastępowanie nieosiągalnych 

celów celami łatwiejszymi, zmiana obiektu 

na który skierowany jest popęd. 

Dwie formy:

kompensacja – 

skierowanie aktywności na 

cele podobne do tych, 

których nie można 

osiągnąć np. zdaniem 

Gordona taniec może 

kompensować lęk przed 

kontaktami intymnymi 

Oscar Lange, znany 

ekonomista, powiedział, że 

jeżeli cokolwiek osiągnął w 

nauce, to dlatego że defekt 

fizyczny nie pozwalał mu 

zostać sportowcem czy 

marynarzem.

sublimacja – wyrażenie swoich 

nieakceptowanych popędów i 

dążeń w formie akceptowanej 

społecznie. Może to być 

ucieczka w twórcza 

wyobraźnię i świat fantazji. 

Przed laty istniała 

paradoksalna hipoteza, że 

cały dorobek kulturalny jest 

wynikiem sublimacji popędu 

seksualnego. Obecnie 

wiadomo, że niezaspokojone 

popędy to tylko jeden z 

czynników który może 

stymulować rozwój sztuki.

 

 

ANATOMIA LĘKU

Już od czasów renesansu strach i lęk były obiektem badań 

uczonych, filozofów, fizjologów, teologów, socjologów i 

pedagogów. Spinoza nauczał, że strach i nadzieje to dwie 

strony tego samego medalu. Mimo to, ludzie więcej energii 

poświecili analizie lęków niż nadziei i oczekiwań.

Początkowo Freud i jego uczniowie uznawali lęk za niegodną 

uwagi reakcję fizjologiczną. Dopiero w 1926 r Freud 

opublikował książkę, w której uznał lęk za ważny sygnał 

wewnętrznego niebezpieczeństwa i objaw zaburzeń 

neurotycznych.

Strach to nieprzyjemny stan emocjonalny, który sygnalizuje 

zewnętrzne niebezpieczeństwo. Jego przyczyny są znane. 

Lęk sygnalizuje niebezpieczeństwo wewnętrzne, z którego 

często człowiek nie zdaje sobie sprawy. Teoria lęku, 

najmłodsze dziecko psychoanalizy jest jej najbardziej 

niejasnym elementem, wiele jej twierdzeń nie opiera się na 

danych empirycznych.

 

 

Lęk jest wywołany przez konflikty 

sprzecznych popędów, lub 

permanentną frustracje będąca 

wynikiem niezaspokojonych popędów. 

Są jego 2 rodzaje:

lęk normalny – reakcja 

proporcjonalna do 

rzeczywistego zagrożenia, 

czasem człowiek uświadamia 

sobie jego przyczyny, nie 

wymaga stosowania 

mechanizmów obronnych. 

Występuje np. u lekkoatletów 

którzy samotnie biegną wiele 

kilometrów, chirurgów czy 

żołnierzy podejmujących ryzyko. 

Zbliżony do uczucia strachu.

lęk neurotyczny – 

nieproporcjonalny 

do rzeczywistego 

zagrożenia, wymaga 

stosowanie 

mechanizmów 

obronnych i blokady 

świadomości. 

 

 

Przykład autora: pewien młody muzyk umówił się na 

pierwsze spotkanie z dziewczyną. Wbrew jego nadziei 

spotkanie było nieudane, wywoływało lęk i niepokój. 

Postanowił nie zajmować się więcej kobietami i 

poświęcić się muzyce. Po kilku latach stwierdził, że 

jego zachowanie w stosunku do kobiet jest 

nienaturalne, traci pewność siebie, zaczyna być 

sztywny i zahamowany.
Zdaniem psychoanalityków złe stosunki z matką 

spowodowały generalizowany lęk wobec kobiet. Lęk 

neurotyczny będący konsekwencją nierozwiązanych 

konfliktów wewnętrznych to duży problem dla 

człowieka. Do walki z lękiem neurotycznym człowiek 

wykorzystuje swój system obronny „ja”. Pozwalają one 

zmienić lęk otwarty (ze wszystkimi swoimi 

fizjologicznymi objawami) w lęk latentny, który jednak 

w przypadku niekorzystnej sytuacji może się ujawnić z 

całą swoją siłą (przykład: młody naukowiec wyparł ze 

świadomości fakt, ze kilka miesięcy wcześniej wygłosił 

kompromitujący referat, gdy jednak ktoś mu o tym 

przypomni stan lękowy powróci z całą ostrością).

Lęk neurotyczny. 

 

 

Paradoks obronny

Czasem system obronny może mieć negatywne skutki. Karen 

Horney opisała „paradoks obronny” – określony mechanizm 

obronny np. racjonalizacja może redukować lęk pierwotny 

jednocześnie tworząc lęk wtórny wymagający innych 

mechanizmów obronnych (przykład: młody naukowiec nie ma 

znaczących sukcesów w kraju, opowiada wiec o swoich 

fikcyjnych sukcesach za granica, by uczynić racjonalizację 

bardziej wiarygodną naukowiec nawiązuje kontakty 

zagraniczne, staje się członkiem towarzystw naukowych itp. 

Istnieje jednak niebezpieczeństwo, że np. do kraju przyjadą 

naukowcy z zagranicy, którzy nie słyszeli o nim, ukażą się 

zagraniczne publikacje, gdzie nie cytuje się jego prac. 

Naukowiec będzie twierdził, ze Ci uczeni są ignorantami nie 

czytającymi nawet prac swoich kolegów. Spowoduje to 

powstanie lęku drugiego stopnia. Ten łańcuch często nie ma 

końca). Mimo to każda forma obrony jest lepsza niż 

bezczynność.

 

 

PSYCHOTERAPIA

System celowej 

modyfikacji i korekcji 

zachowania, oraz leczenia 

zaburzeń emocjonalnych, 

za pomocą środków takich 

jak swobodny tok słów, 

dyskurs, mimika, więź 

emocjonalna z pacjentem, 

samo uczenie nowych 

umiejętności. Rozmowa z 

pacjentem i analiza 

wypowiedzi pozwala 

poznać jego konflikty i 

frustracje, pomóc mu 

pokonać trudności.



Psychoterapia 

(psycho)analityczna – 

rodzaj terapii 

dynamicznej, stworzona 

przez Freuda, od tamtej 

pory bardzo 

zmodyfikowana. 

Obecnie jest bardziej 

elastyczna. Jej cele to 

leczenie ludzi oraz 

humanizacja świata 

poprzez przystosowanie 

rodziny, szkoły i innych 

instytucji do ludzkich 

potrzeb.

 

 

Psychoterapia nie składa się z dobrze 

uzasadnionych i algorytmicznych metod 

modyfikacji jak inżynieria behawiorystyczna, 

stanowi połączenie wiedzy zimnej i gorącej, 

terapeuta często kieruje się doświadczeniem 

zdobytym w rozmowie z pacjentem. Rzadko 

pojawiają się publikacje na jej temat. 

Twierdzenie, że psychoanalitycy chcą w ten 

sposób uchronić tą subtelną metodę przed 

rękami ignorantów może być zwykłym 

mechanizmem obronnym. Możliwe, że obawiają 

się rzeczowej krytyki i obnażenia słabości tej 

metody.

 

 

Głównym celem psychoterapii jest uwolnienie 

człowieka od „tyranii nieświadomości”, pozwala 

człowiekowi lepiej poznać świat i siebie samego. 

Człowiek który zrozumie swoje problemy będzie 

je umiał samodzielnie rozwiązać. 

Samoświadomość dzieli się na samoświadomość 

„ja” - rozumienie swojej wewnętrznej dynamiki, 

umiejętność samodzielnego podejmowania 

odpowiedzialnych decyzji, oraz samoświadomość 

twórcza - trwa krotko i rzadziej występuje, 

typowa dla uczonych, którzy nagle odkrywają 

nowe prawo fizyczne, pisarzy, którzy wpadają na 

pomyśl genialnej powieści, ludzi zakochanych. 

Często kształtuje osobowość i ma duży wpływ na 

całe życie.

 

 

Metoda 

swobodnych 

skojarzeń

Interpretacja snów

Metody stosowane w 

psychoterapii analitycznej

 

 

Metoda swobodnych skojarzeń

 – pacjent leży na 

słynnej kozetce, psychoterapeuta siedzi za nim w 

fotelu. Stwarza to atmosferę anonimowości i ułatwia 

rozmowę o traumatycznych przeżyciach. Terapeuta 

prosi pacjenta, by swobodnie i bez żadnych 

zahamowań mówił o tym co mu przyjdzie na myśl. 

Wypowiedz ma być wyczerpująca, bez tłumienia 

emocji. Pacjent często ma opory, nie mówi o 

wszystkim, redaguje swoją wypowiedź. 
Sposób w jaki to robi też ma znaczenie dla terapeuty. 

Na początku terapeuta jest bierny, później przyjmuje 

coraz bardziej aktywną postawę, poszukuje związków 

miedzy jego obecnymi problemami, a przebiegiem 

socjalizacji w dzieciństwie. W końcowych fazach 

leczenie interpretuje przedstawione przez pacjenta 

fakty, uświadamia mu jego konflikty.

 

 



Pacjent musi zaakceptować jego interpretacje. 

Jeżeli tego nie zrobi terapeuta szuka innych 

przyczyn. Często w takich rozmowach dochodzi 

do zjawiska przeniesienia. Pacjent swoje 

emocje przenosi na terapeutę. Może to mieć 

charakter pozytywny lub negatywny. Jeżeli np. 

pewna kobieta opowiada o swoim ojcu do 

którego była przywiązana, jej sympatia może 

przenieść się na terapeutę co ułatwia terapie. 

Jeżeli mamy do czynienia z kimś kto był w 

dzieciństwie surowo karany przez ojca, jego 

agresja i wrogość może przenieść się na 

terapeutę co utrudnia jego zadanie. 

Psychoterapeuta odnosi sukces gdy pacjent 

zaczyna rozumieć swoje problemy i stara się je 

rozwiązać.

 

 

Interpretacja snów

 – zdaniem psychoterapeutów - 

sny to potężne źródło informacji o nieświadomych 

konfliktach i represjonowanych dążeniach. 

Interpretacja snów nie jest łatwa. Są one zakodowane 

w dość skomplikowanym języku. (przykład: młody 

lekarz internista przyszedł do psychoanalityka, 

ponieważ miał problemy z karierą zawodową. Został 

wybrany na ordynatora. Zamiast zadowolenia, że 

wygrał „wybory” do których sam złożył podanie, 

poczuł on wielki lęk. Kolejnej nocy miał sen. Śniło mu 

się, że jedzie rowerem do domu z dzieciństwa. Gdy 

otworzył drzwi domu czuł się wolny i silny. Przeraziło 

go to, poczuł się samotny. W pustych pokojach domu 

widniały napisy typu „wytrzyj nogi”, „umyj ręce”. Sen 

ten rzucił światło na jego nieświadome dążenia. 

Psychoanalitycy stwierdzili, że zachodzi u niego 

konflikt pomiędzy dążeniem do zrobienia kariery, a 

lękiem przed utratą zależności od matki, która była dla 

niego autokratyczna.

 

 

Pogoń za niezależnością odebrała mu 

poczucie bezpieczeństwa, bał się 

nieakceptacji ze strony rodziców. 

Napisy wskazywały na to, że jego dom 

z miejsca pełnego ciepła i miłości 

zmienił się w koszary wojskowe, gdzie 

panuje surowa dyscyplina i oziębłe 

stosunki międzyludzkie. Autor 

zauważa jednak, że nie musi to być 

jedyna prawidłowa interpretacja. Sny 

można rozumieć na rożne sposoby.

 

 

Psychoterapia jest ciągle metoda o 

niepotwierdzonej skuteczności, mimo prób 

zracjonalizowania jej. Jedną z nich jest np. 

teoria decyzji zastosowana przez Bellmana i 

Smitha. Rozpatrują oni psychoterapię jako 

sekwencję decyzji terapeuty. Musi on 

stwierdzić czy warto podjąć leczenie, jeśli tak 

to jakie procedury są najbardziej skuteczne, 

jak zakończyć terapie itp. Pozwala to 

rozpatrywać psychoterapie w kategoriach 

użyteczności, prawdopodobieństwa sukcesu 

co zbliża tę sztukę do nauki.

 

 

BIBLIOGRAFIA



www.wikipedia.pl



Koncepcje psychologiczne człowieka, 
Wydawnictwo Akademickie Żak, 
Józef Kozielecki