POCZYTALNOŚĆ I SILNE 

WZBURZENIE EMOCJONALNE

Wstęp do psychologii sądowej

Wykład 3

ZASADY ODPOWIEDZIALNOŚCI 

KARNEJ

KODEKS KARNY
Art.. 1 
Odpowiedzialności karnej podlega tylko 

ten, kto popełnia czyn zabroniony pod 
groźbą kary przez ustawę obowiązującą 
w czasie jego popełnienia

-stara i nowa ustawa
-działanie i zaniechanie

Zbrodnia i występek

Art.. 7
§ 1 zbrodnia – czyn zagrożony karą 

pozbawienia wolności na czas nie 
krótszy od 3 lat, tylko umyślna

§ 2 występek – czyn zagrożony grzywną 

powyżej 30 stawek dziennych, karą 
ograniczenia wolności lub pozbawienia 
wolności przekraczająca miesiąc

kary

Art.. 32 i następne ( rozdział IV )
 Grzywna – określona w stawkach 

dziennych ( od 10 do 2000 zł), od 10 
stawek do 360

 Ograniczenie wolności – od 1 do 12 

miesięcy

- Nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca 

stałego pobytu

- Jest zobowiązany do pracy wskazanej przez sąd
- Ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących 

przebiegu kary

kary

Obowiązki dodatkowe przy 

ograniczeniu wolności: dozór kuratora 

lub innej osoby, przeproszenie 

pokrzywdzonego, utrzymywanie innej 

osoby, powstrzymywanie od używania 

alkoholu lub środków odurzających, 

naprawa szkody

Pozbawienie wolności – od 1 miesiąca 

do 15 lat

kary

  25 lat pozbawienia wolności
 Dożywotnie pozbawienie wolności
ŚRODKI KARNE 

 Pozbawienie praw publicznych
 Zakaz wykonywania zawodu, zajmowania określonego 

stanowiska, prowadzenia określonej działalności 
gospodarczej

 Zakaz prowadzenia pojazdów
 Przepadek
 Świadczenie pieniężne
 Podanie wyroku do publicznej wiadomości

Formy popełnienia 

przestępstwa

1. Usiłowanie – zamiar i zachowanie zmierzające 

do jego dokonania ( żal tzn. przeciwdziałanie i 
odstąpienie)

2. Przygotowanie – czynności mające stworzyć 

warunki do popełnienia czynu ( np.. 
porozumienie z inną osobą) - odstąpienie

3. Sprawstwo – kieruje lub poleca wykonać 

przestępstwo

4. Podżeganie – nakłanianie innej osoby do czynu
5. Pomocnictwo - ułatwienie, zaniechanie 

(ułatwienie czynu)

Niepoczytalność czy 

ograniczona poczytalność

KODEKS KARNY
ART.. 31§1 
nie popełnia przestępstwa, kto z powodu

  choroby psychicznej

  upośledzenia umysłowego

  innego zakłócenia czynności psychicznych

Nie mógł w czasie czynu rozpoznać 

jego znaczenia lub pokierować swoim 

postępowaniem

 

Ograniczona poczytalność

Art.. 31 § 2 
Jeżeli w czasie popełnienia 

przestępstwa zdolność rozpoznania 
znaczenia czynu lub kierowania 
postępowaniem była w znacznym 
stopniu ograniczona, sąd może 
zastosować nadzwyczajne 
złagodzenie kary

Art..31 § 3

Przepisów powyższych nie stosuje się, 

gdy sprawca wprawił się w stan 
nietrzeźwości lub odurzenia 
powodujący wyłączenie lub 
ograniczenie poczytalności, które 
przewidywał lub mógł przewidzieć.

KRYTERIA NIEPOCZYTALNOŚCI

I.

BIOLOGICZNO-PSYCHIATRYCZNE

 -     PATOLOGICZNE ( stany ograniczenia 

rozumienia znaczenia postępowania 
związane z choroba psychiczną)

-

NIEPATOLOGICZNE



Intoksykacja



Zmiany hormonalne (brzemienność, 
okres dojrzewania, menstruacja 
itp..)

KRYTERIA PSYCHOLOGICZNE

UPOŚLEDZENIE UMYSŁOWE (np. stopień, 

krytycyzm , zrozumienie sytuacji )

INNE ZAKŁÓCENIA CZYNNOŚCI 

PSYCHICZNYCH

Wszelkie sytuacje, w których osobowość 

przestaje wypełniać swoje regulacyjne 

i integracyjne funkcje

- Niezgodne z normami zaspakajanie 

potrzeb

Zakłócenia czynności 

psychicznych

-  rozwiązywanie konfliktów przy 

pomocy agresji

- Brak tolerancji na sytuacje trudne
- Zaburzenia obrazu własnej osoby
- Zaburzenia systemu wartości

OGÓLNIE- stopień rozumienia 

podejmowanych działań i możliwość 

kierowania swoim postępowaniem

Silne wzburzenie 

emocjonalne

Aspekt prawny- stan silnego wzburzenia jest 

wynikiem nagłej , gwałtownej reakcji na 

czynniki zewnętrzne

Aspekt psychologiczny – stan psychiczny, w 

którym przeżycia emocjonalne górując nad 

intelektualnymi uniemożliwiają adekwatne 

reagowanie. Stan ten może być efektem 

narastania, gromadzenia się napięcia 

emocjonalnego zakończonego wybuchem 

wywołanym nawet nieadekwatną, błaha 

przyczyną

Diagnoza afektu

Funkcjonowanie w warunkach skrajnego stresu – 

krótkotrwałe, silne pobudzenie emocjonalne w trzech 

fazach:

1) Szybkie narastanie napięcia emocjonalnego. Tempo 

zależy od takich cech osobowości jak np.. Osłabiona 

samokontrola, nadmierna agresywność, neurotyzm. 

Warunkami powstania reakcji są:  narastanie 

długotrwałych konfliktów z przyszłą ofiarą, silne, 

długotrwałe poczucie zagrożenia, blokowanie 

realizacji potrzeb psychicznych. Bodźce silne, 

wyjątkowe, drażniące, mające subiektywne znaczenie 

– wywołują uraz. ( znęcanie się, poniżanie, groźby 

itp..) – reakcja natychmiastowa, działania bez planu , 

nieracjonalne.

Fazy afektu

2) Reakcja emocjonalna z silnym pobudzeniem 

psychoruchowym. Zmiany poznawcze – 
zawężenie percepcji wzrokowej, usztywnienie 
uwagi, stępienie percepcji słuchowej. 
zachowanie zaskakuje tak sprawcę jak i 
otoczenie, jest nietypowe dla normalnego 
stylu działania .Gniew, wściekłość tzw. „biała 
gorączka”

Fragmentaryczne spostrzeganie sytuacji i 

cząstkowość przypominania sobie jej 
przebiegu

Fazy afektu

2) 
 - Wygląd zewnętrzny sprawcy 
 - wykorzystywane przedmioty-

przypadkowe

3) Faza zejściowa (wyczerpanie)
Pobudzenie emocjonalne szybko opada. 

Obniżenie napędu, apatia, osłabienie, 

znużenie. Krytyczna, racjonalna ocena 

zachowania , Często próby pomocy 

ofierze i/lub samokaranie 

Stan afektu

Dodatkowe czynniki stymulujące

- przemęczenie, osłabienie fizyczne, wysoka 

temperatura,

Ocena przez sąd warunków opisujących 

działanie w afekcie

• Psychologiczne podłoże afektu
• Sytuacyjne bodźce wywołujące afekt
• Percepcja bodźców wyzwalających
• Behawioralna manifestacja „bycia” w stanie 

silnego wzburzenia

• Stan fizyczny po przeżyciu