Zagraniczna 

polityka 

ekonomiczna

  

Pojęcia

Zagraniczna polityka ekonomiczna to 

oddziaływania państwa na stosunki 
gospodarcze z zagranicą, które powinno mieć 
charakter:



aktywny – polegający na inicjowaniu działań 
niepodejmowanych samodzielnie przez podmioty 
gospodarcze oraz na ograniczaniu działalności 
niekorzystnej z punktu widzenia państwa jako całości,



całościowy – polegający na ścisłym zintegrowaniu z 
ogólną polityką ekonomiczną kraju,



świadomy – oznaczający oparcie polityki zagranicznej 
na bilansie korzyści i strat z nią związanych.

Formy zagranicznej polityki 
ekonomicznej

Zagraniczna polityka handlowa – dotyczy 

zazwyczaj tylko wymiany towarów 
między krajami i można ją podzielić na:



politykę eksportową – obejmującą 
oddziaływanie państwa na rozmiary 
eksportu, jego strukturę i opłacalność,



politykę importową – obejmującą 
oddziaływanie państwa na rozmiary, 
strukturę i opłacalność wyrobów 
przywożonych do kraju.

Formy zagranicznej polityki 
ekonomicznej



Zagraniczna polityka usługowa – 

oddziaływanie państwa na handel usługami 

w relacji kraj-zagranica i zagranica-kraj, 

oddziaływanie może się odbywać pośrednio 

bądź bezpośrednio,



Zagraniczna polityka migracyjna - 

oddziaływanie państwa na przepływ 

ludności w relacji kraj-zagranica i 

zagranica-kraj, można ja podzielić na 

politykę emigracyjną i politykę imigracyjną,

Formy zagranicznej polityki 
ekonomicznej



Zagraniczna polityka kapitałowa – 

kształtowanie przez państwo ruchów kapitału 

w relacji kraj-zagranica i zagranica-kraj, można 

wyróżnić następujące polityki:



kredytową – składa się z polityki zaciągania kredytów 

i polityki udzielania kredytów,



bezpośrednich inwestycji zagranicznych – to 

oddziaływanie państwa przede wszystkim na 

przypływ tych inwestycji do danego kraju,



inwestycji portfelowych – jest utożsamiana z wieloma 

elementami w tym oddziaływaniem na: przepływ 

kapitału krótkoterminowego w relacji kraj-zagranica, 

poziom stóp procentowych i kursu walutowego, 

wielkość deficytu budżetowego i związanej z nim 

emisji papierów skarbowych, prywatyzację 

gospodarki.

Formy zagranicznej polityki 
ekonomicznej



Zagraniczna polityka technologiczna:



sensu largo – oddziaływanie państwa na 

przekazywanie dorobku intelektualnego 

powstałego w trakcie badan podstawowych i 

stosowanych oraz doświadczeń nabytych w 

toku procesów produkcyjnych w relacji kraj-

zagranica i zagranica-kraj,



sensu stricte – oddziaływanie przez państwo 

na przekazywanie wiedzy technicznej i 

umiejętności jej stosowania przy wytwarzaniu 

wyrobów w relacji kraj-zagranica i zagranica-

kraj.

Podmioty zagranicznej polityki 
ekonomicznej

Zagraniczna polityka ekonomiczna 

prowadzona jest przez państwo za pomocą 

dwóch grup podmiotów:



ogólnosystemowych – prezydent, 

parlament, rząd i wszystkie instytucje z nim 

związane,



bezpośrednio związanych z zagraniczną 

polityką ekonomiczną – przedsiębiorstwa 

przemysłowe i handlowe, banki, urzędy 

celne, instytucje ubezpieczające działalność 

gospodarczą za granicą.

Cele, środki i narzędzia

 

zagranicznej polityki ekonomicznej



Przez pojęcie celów zagranicznej polityki 
ekonomicznej rozumieć należy wybór 
przez państwo określonych priorytetów w 
stosunkach gospodarczych z zagranicą, 
cele można podzielić na:



cele ogólne i specyficzne,



cele jakościowe i ilościowe,



o charakterze krótkoterminowym i 
długoterminowym.

Cele, środki i narzędzia

 

zagranicznej polityki ekonomicznej 
c.d.



Przez pojęcie środków zagranicznej polityki 
ekonomicznej rozumie się odpowiednie 
fundusze (zasoby finansowe) służące państwu 
do osiągnięcia celów zagranicznej polityki 
ekonomicznej,



Przez pojęcie narzędzi zagranicznej polityki 
ekonomicznej rozumie się nośniki informacji 
przekazywane przez państwo podmiotom 
uczestniczącym w stosunkach gospodarczych z 
zagranicą ze względu na osiągnięcie celów tej 
polityki.

Rodzaje narzędzi polityki 
makroekonomicznej



Polityka kursu walutowego,



Polityka stopy procentowej,



Polityka pieniężna,



Polityka fiskalna,



Polityka dochodowa,



Polityka budżetowa,

Rodzaje narzędzi polityki 
mikroekonomicznej



Narzędzia endogeniczne – w dużej mierze 
zależą od państwa, które się nimi posługuje 
i można je podzielić następująco:



polityka przemysłowa,



polityka rolna,



polityka inwestycyjna,



polityka technologiczna,



polityka edukacyjna,



polityka ochrony środowiska naturalnego.

Rodzaje narzędzi polityki 
mikroekonomicznej c.d.



Narzędzia egzogeniczne – w dużej 
części niezależne od państwa, które się 
nimi posługuje, można je podzielić na:



narzędzia taryfowe,



narzędzia parataryfowe,



narzędzia pozataryfowe.

Narzędzia taryfowe (cła)



Przez pojęcie cła rozumie się opłaty 

nakładane przez państwo na towary 

przekraczające granicę celną. Cło jest 

odpowiednikiem podatku zwiększającego 

dochody budżetowe państwa. Jego 

efektem jest wzrost ceny i obciążenie 

konsumenta dodatkowymi kosztami. Z 

historycznego punktu widzenia cło jest 

najstarszym narzędziem zagranicznej 

polityki ekonomicznej (a dokładnie 

handlowej).

Rodzaje ceł



Sposób ustalania ceł:



od wartości (ad valorem),



od ilości,



kombinowane (od wartości i od ilości),



Kierunek ruchów towarów:



importowe,



eksportowe,



tranzytowe,



Funkcje ceł:



ochronne,



fiskalne,

Rodzaje ceł c.d.



Poziom ceł:



minimalne,



maksymalne,



Sposób traktowania partnerów:



preferencyjne,



dyskryminacyjne:



wyrównawcze,



antydumpingowe,



retorsyjne,



Sposób podejmowania decyzji:



autonomiczne,



umowne.

Narzędzia parataryfowe

Są to ograniczenia w handlu zagranicznym nie 

będące cłami, a powodujące skutki identyczne 

jak cła. Są to narzędzia „prawie” taryfowe, 

uruchamiające mechanizm taki sam lub zbliżony 

do mechanizmu cła. Jedynym wyjątkiem są 

subwencje, które nie dają skutków identycznych 

jak cła i służą pobudzaniu eksportu zamiast 

ograniczaniu importu. Narzędzia parataryfowe 

(poza subsydiami) prowadzą do wzrostu ceny 

towaru importowanego i zmniejszają jego 

konkurencyjność na rynku wewnętrznym kraju, 

który je stosuje. 

Narzędzia parataryfowe a 
cła

Narzędzia parataryfowe w przeciwieństwie do 

ceł są uznawane przez instytucje regulujące 
handel międzynarodowy za niezgodne z 
zasadami funkcjonowania gospodarki 
rynkowej, w tym rozumieniu są one więc 
nielegalne. Są często stosowane w praktyce 
jako skuteczniejsze i łatwiejsze w porównaniu z 
cłami. Nie mają charakteru powszechnego i 
jako narzędzia selektywne obejmują tylko 
niektóre podmioty gospodarcze i wybrane 
towary.

Narzędzia parataryfowe - 
rodzaje



Opłaty wyrównawcze – są różnicą między niższą 

ceną towaru importowanego a wyższą, ustaloną i 

gwarantowaną przez państwo, ceną wewnętrzną 

towaru produkowanego w kraju. Podstawową 

funkcją opłat wyrównawczych jest podniesienie 

ceny towaru importowanego do poziomu ceny 

krajowej w celu zrównania ich konkurencyjności,



Opłaty fiskalne – są stosowane wobec towarów 

nie produkowanych w kraju importera w celu 

zwiększenia dochodów budżetowych. Opłatami 

tego typu są na ogół obciążone towary 

luksusowe,

Narzędzia parataryfowe – 
rodzaje c.d.



Opłaty specjalne – są stosowane na ogół wobec 
towarów importowanych mających substytuty 
krajowe, są stosowane zazwyczaj wobec tych 
towarów przywożonych z zagranicy, które cechują 
się wysoką elastycznością cenową popytu, można 
do nich zaliczyć opłaty: konsularne, stemplowe, 
za otrzymanie numeru statystycznego, 
administracyjne. Opłaty specjalne są traktowane 
jako bariery parataryfowe tylko wtedy, gdy są 
nieproporcjonalnie wysokie w stosunku do 
świadczeń państwa,

Narzędzia parataryfowe – 
rodzaje c.d.



Podatki – jeżeli różnią się względem towarów 

importowanych w porównaniu z towarami 

produkowanymi w kraju. Można rozróżnić podatki:



bezpośrednio obciążające zysk importera,



pośrednio zmniejszające zysk importera przez 

podniesienie ceny wewnętrznej przywożonego towaru,



podatki jednakowo obciążające wszystkie towary 

importowane (tzw. podatki graniczne),



Depozyty importowe – obciążenie importera przez 

państwo obowiązkiem wpłaty na specjalny 

nieoprocentowany rachunek kwoty 

proporcjonalnej do wielkości importu,

Narzędzia parataryfowe – 
rodzaje c.d.



Podwyższenie podstawy wymiaru cła – 
przyjęcie za podstawę ustalenia obciążenia 
celnego ceny wewnętrznej w kraju 
importującym zamiast ceny ustalonej w 
transakcjach zagranicznych, czyli arbitralne 
podwyższenie podstawy wymiaru cła,



Kontyngenty taryfowe – obniżają bądź likwidują 
stawki celne do pewnego poziomu importu, 
mogą dotyczyć wszystkich eksporterów do 
danego kraju lub tylko niektórych,

Narzędzia parataryfowe – 
rodzaje c.d.



Normy techniczne, sanitarne, weterynaryjne, 

fitosanitarne, ekologiczne itp. – traktowane jako 

bariery parataryfowe tylko wtedy, kiedy 

przewyższają powszechnie obowiązujące 

standardy, zmuszając producentów 

zagranicznych do ponoszenia dodatkowych 

nakładów w celu sprostania podwyższonym 

wymogom na rynku importera, 



Subsydia krajowe – służą utrzymaniu bądź 

zwiększeniu produkcji krajowej określonego 

wyrobu z różnych powodów, jednak najczęstszą 

przyczyną ich stosowania jest przeciwdziałanie 

importowi wyrobów substytucyjnych,

Narzędzia parataryfowe – 
rodzaje c.d.



Subsydia eksportowe – służą poprawie 

konkurencyjności towarów eksportowych, jest to 

świadczenie ze strony państwa na rzecz 

przedsiębiorstw produkujących i sprzedających 

swoje towary za granicą, należą m.in. do nich 

premie, ulgi i ułatwienia udzielane przez państwo 

eksporterom w celu obniżenia kosztów eksportu,



Ułatwienia fiskalne – wszelkie ulgi podatkowe 

udzielane przedsiębiorstwom produkującym na 

eksport lub eksportującym (np. obniżka podatku 

od płac lub zysku, zmniejszenie kwoty zysku 

podlegającego opodatkowaniu),



Ulgi kredytowe,

Narzędzia pozataryfowe

Są to głównie ograniczenia administracyjne 

inne niż cła i narzędzia parataryfowe. Ich 

funkcją jest bezpośrednie ograniczenie 

obrotów z zagranicą, są stosowane 

selektywnie, z natury mają więc 

charakter dyskryminacyjny. Mogą tylko 

pośrednio oddziaływać na wymianę z 

zagranicą za pośrednictwem 

mechanizmu cenowego, bezpośrednio 

wykorzystują formę nakazu i zakazu.

Narzędzia pozataryfowe - 
rodzaje



Zakazy importu i eksportu – inaczej zwane 

embargiem, mogą być wprowadzane ze 

względów politycznych, sanitarnych, 

ekologicznych, ekonomicznych i innych,



Ograniczenia ilościowe – inaczej 

kontyngenty, czyli określenie przez 

państwo wolumenu importu lub eksportu, 

który nie może być przekroczony w skali 

roku (lub innym okresie), można wyróżnić 

kontyngenty globalne i bilateralne,

Narzędzia pozataryfowe – 
rodzaje c.d.



Licencje importowe i eksportowe – przez 
licencje importowe rozumie się zezwolenia 
wydawane przez władze państwowe 
przedsiębiorstwom na przywóz określonej ilości 
konkretnego towaru, licencje są rozdzielane 
dopóki nie zostaną wyczerpane ustalone limity, 



Dobrowolne ograniczenia eksportu – 
wprowadzane z formalnego punktu widzenia 
przez kraj ograniczający swój eksport, 
zazwyczaj na żądanie importera,

Narzędzia pozataryfowe – 
rodzaje c.d.



Ograniczenia dewizowe – całkowite lub 
częściowe zniesienie swobody obrotów 
dewizowych z zagranicą,



Handel państwowy – polega na kontroli przez 
państwo produkcji i zbytu niektórych towarów, 
np. alkoholu i wyrobów alkoholowych, tytoniu i 
wyrobów tytoniowych, broni i uzbrojenia armii, 
zwłaszcza kiedy kontrola państwa obejmuje 
również eksport i import, podporządkowując go 
wyraźnie interesom producentów krajowych,

Narzędzia pozataryfowe – 
rodzaje c.d.



Zakupy rządowe (publiczne) – mogą się 
stać ograniczeniem pozataryfowym w 
przypadku kiedy są preferowane towary 
krajowe, nawet jeżeli są droższe od 
importowanych,



Przepisy domieszkowe – polegają one na 
zobowiązaniu producentów krajowych do 
wykorzystywania w określonym procencie 
surowców i materiałów oraz półfabrykatów 
produkcji krajowej,

Narzędzia pozataryfowe – 
rodzaje c.d.



Reguły pochodzenia – w przypadku gdy 

stosowanie przepisów domieszkowych napotyka 

trudności związane z odróżnieniem produkcji 

krajowej komponentów od ich importu, 

stosowane są reguły pochodzenia (zazwyczaj w 

obrębie stref ekonomicznych). Reguły 

pochodzenia określają jaka część wartości 

towaru sprzedawanego w obrębie ugrupowania, 

musi być dodana w obrębie ugrupowania,



Minimalne wymogi eksportowe – stawiane przez 

państwo eksporterom krajowym, zazwyczaj w 

przypadku krajów mających trudności z bilansem 

handlowym, producent krajowy zobligowany do 

eksportu i konkurowania na trudniejszym rynku, 

czyni to zazwyczaj kosztem konsumenta 

krajowego.