Muzealnictwo (wykład II)

Muzealnictwo w Polsce – 

wybrane problemy

12.10.2011

Narodowy Instytut Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów 

• Stworzony w 2010 r., nadzorowany i finansowany przez 

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Działalność:
• gromadzi i upowszechnia wiedzę dotyczącą muzeów i ich 

kolekcji

•  wyznacza standardy w zakresie muzealnictwa i ochrony 

zbiorów

• prowadzi badania naukowe
• współpracuje w tym celu z muzeami, uczelniami zajmującymi 

się tematyką muzealnictwa, organami ścigania, Służbą Celną i 

Strażą Graniczną, różnymi stowarzyszeniami

• zajmuje się projektami zmian w prawie dotyczącym muzeów 

oraz sprawami programowymi

• wspomaga muzea w zakresie digitalizacji zbiorów
• prowadzi własne projekty

• wydaje własne czasopisma i inne publikacje
• organizuje konferencje, spotkania, wykłady
• organ doradczy
• prowadzi „Krajowy wykaz zabytków skradzionych lub 

wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem”

• opracowuje wspólnie z odpowiednim ministerstwem 

procedury zabezpieczania zbiorów

Struktura

Dział Strategii i Analiz Prawnych 
Dział Digitalizacji 
Dział Edukacji, Informacji i Wydawnictw
Dział Analiz Kryminalnych 
Dział Metod i Technik Obronnych
Dział Finansów
Dział Administracji
Archiwum Zakładowe
Pełnomocnik Dyrektora ds. Informacji Niejawnych
Kancelaria Tajna

NIMiOZ 

–  pełni  rolę  instytucji  zarządzającej  programem 

Dziedzictwo  kulturowe  –  priorytet  2  –  Wspieranie  działań 
muzealnych Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego 

SYBILLA

• Najważniejsza nagroda w polskim muzealnictwie
• Przyznawana od 1980 r. (Ogólnopolski Konkurs na 

Najciekawsze Wydarzenie Muzealne Roku)

• Od 2010 nazwa: Wydarzenie Muzealne Roku - Sybilla

„Muzealnictwo”

• rocznik ukazujący się od 1952 r.
• Tematyka  artykułów  obejmuje  zagadnienia  związane  z  szeroko 

pojętą  muzeologią,  muzealnictwem  oraz  ochroną  dziedzictwa 
kulturowego  w  muzeach  w  Polsce  i  na  świecie.  Są  to:  akty 
prawne, dyrektywy i instrukcje dotyczące działalności muzeów i 
pracy  w  muzeach,  historia  muzeów,  teoria  i  praktyka 
muzeologii  i  muzealnictwa,  kwestie  związane  z  architekturą 
budowli  muzealnych,  sprawy  teoretyczne  i  praktyczne 
związane  z  wystawiennictwem  w  muzeach,  z  edukacją 
muzealną,  problemy  konserwatorskie  i  techniczne  z  jakimi 
borykają się muzea, sprawozdania z: konferencji poświęconych 
muzealnictwu  oraz  konkursów  organizowanych  przez  muzea  i 
dla  muzeów,  recenzje  znaczących  wystaw  muzealnych  oraz 
książek  o  muzeach  i  ich  zbiorach,  a  także  wspomnienia 
pośmiertne poświęcone wybitnym muzealnikom.

„Cenne, bezcenne / utracone”

• wydawany od 1997 r., dwumiesięcznik
• przedmiot zainteresowania: poszukiwanie utraconych dóbr 

kultur oraz bezpieczeństwo wszelkiego rodzaju zbiorów

• w każdym numerze publikowane są katalogi strat 

opracowane na podstawie baz danych Narodowego 
Instytutu Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów; Departamentu 
Dziedzictwa Kulturowego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa 
Narodowego oraz Interpolu

• każdego też roku ukazuje się Wydanie Specjalne Katalogu 

Strat zawierające informacje zamieszczane w kwartalnikach 
i uzupełniane nowymi stratami oraz obiektami odzyskanymi

Muzeum sztuki – przestrzeń 

kontemplacji?

Muzeum – idea ambiwalentna (K. 

Wilkoszewska)

• dziedzictwo narodowe – bezprawne zawłaszczenie
• świątynia – magazyn
• funkcja estetyczna – funkcje edukacyjne, patriotyczne, 

polityczne

• przeżycie estetyczne – powszechne udostępniania zbiorów
• konserwacja – nieobecność w kulturze
• kontener – jego zawartość
• muzea elitarne – muzea elitarno-egalitarne
• oryginał – kopia
• sztuka Europy – sztuka spoza Europy 

(K. Wilkoszewska, Muzeum – idea ambiwalentna, w: Muzeum sztuki. Od Luwru 

do Bilbao, red. M. Popczyk, Katowice 2006, s. 9-10)

Obiekt muzealny

• wpisanie przedmiotu do inwentarza – nadanie statusu 

obiektu muzealnego, więc nowego statusu prawnego

• numer podstawą identyfikacji, ma charakter 

metrykalny

• sposoby znakowania: trwałe i dyskretne
• posiada kartę inwentarzową
• pod stałą opieką konserwatorską
• powinien stać się eksponatem
• klasyfikacja: oryginał, replika, kopia, falsyfikat, seria, 

unikat, arcydzieło

Przechowywanie obiektów 

muzealnych

• sale ekspozycyjne, studyjne, magazyny
• gabloty, regały, półki, szafy, skrzynki, stelaże, postumenty, 

ekrany, tace szuflady, pudła…

• obrazy - jeśli są w dobrym stanie: w pozycji stojącej, 

zawieszone na ścianie lub na ażurowych ruchomych 
wysuwanych ściankach drewnianych (kratownicach) i 
metalowych (siatkach), albo ustawione na specjalnych 
regałach 
jeśli są w złym stanie: w pozycji leżącej

• obrazy na wielkich płótnach zwija się na rolkach lub 

wałkach, farbą na zewnątrz

• obiekty metalowe – zawsze w rękawiczkach – ludzki pot 

wchodzi w reakcję z metalem i powoduje korozję

Zagrożenia

• światło słoneczne, jarzeniowe, żarowe
• za wysoka lub za niska temperatura powietrza
• za wysoka lub za niska wilgotność
• drobnoustroje 
• uszkodzenia mechaniczne
• turyści  

Ochrona – owczarek 

alzacki/niemiecki

Ekspozycja

• Jest zasadniczym probierzem wartości i celem każdego 

muzeum

• eksponat – powinien być widoczny, dostępny wzrokowi, 

oświetlony i chroniony, występuje samotnie, w grupach 
równouprawnionych i zhierarchizowanych, samotność jest 
niejednokrotnie przywilejem arcydzieła.

• wpływ wielkości pomieszczenia, koloru ścian i sposobu 

ustawienia przedmiotów na ich odbiór

• symeza – zaznaczenie dolnej części ściany przy pomocy 

drewnianej boazerii lub ciemniejszego koloru niż ściana

• konieczne oddzielenie wystawy stałej od czasowej

D. Crimp, On the Museum’s 

Ruins, London 1995, s. 53

„Zestaw  przedmiotów,  jakie  eksponuje    muzeum,  ma  swoje 

uzasadnienie tylko w złudzeniu, że w jakiś sposób reprezentują 

one  spójność  wszechświata.  Złudzeniem  jest  to,  że  ciągle 

podawanie  fragmentu  za  całość,  przedmiotu  za  etykietę,  serii 

przedmiotów  za  serię  etykiet,  nadal  może  być  adekwatną 

reprezentacją  […]  Gdyby  pozbawić  muzeum  tego  złudzenia, 

pozostałby  tylko  bric-a-brac,  kupa  pozbawionych  znaczenia  i 

wartości fragmentów przedmiotów, które nie są w stanie pełnić 

funkcji zastępczej w stosunku do oryginalnych przedmiotów.”