Cukrzyca
U diabetyków w podeszłym wieku
choroba ma specyficzny charakter.
U 95% z nich występuje cukrzyca typu 2
o różnym nasileniu,
cukrzyca wtórna
oraz rzadkie przypadki późnej cukrzycy
typu 1.
występuje u około 10 - 25% populacji osób
powyżej 65. roku życia, a w niektórych grupach
etnicznych nawet częściej. Znaczne
zwiększenie częstości występowania choroby u
tych osób jest zjawiskiem typowym na całym
świecie. Według prognoz naukowych w 2025 r.
może dotyczyć nawet 300 mln ludzi.
Wskaźnik chorobowości z powodu cukrzycy w
tej grupie wiekowej wynosi 8,6%, a
upośledzenie tolerancji glukozy-14,2% (badania
populacji Warszawy Jana Tatonia z 2001 r.).
Choroby układu krążenia
Osoby z cukrzycą w wieku podeszłym aż dwu-
trzykrotnie częściej niż ludzie zdrowi w tym
samym wieku wymagają pomocy lekarskiej
oraz leczenia szpitalnego, głównie z powodu
chorób układu sercowo-naczyniowego. Ryzyko
pojawienia się u nich tych chorób jest
szczególnie wysokie w porównaniu z populacją
ogólną- u diabetyków zawały serca występują
dwa razy częściej.
Cukrzyca współistnieje ze zmianami w strukturze
narządów i upośledzeniem ich czynności, co
następuje wskutek procesu starzenia się.
Efektem tego jest nakładanie się u danego
pacjenta, sumowanie czy występowanie
zależności między różnymi chorobami, a także z
farmakoterapią. Stwarza to specyficzne
trudności medyczne oraz nierzadko społeczne i
organizacyjne z powodu obciążania placówek
medycznych.
patomechanizm
Z wiekiem wzrasta otyłość i zmniejsza się insulino-
wrażliwość tkanek. Czynnikiem prowadzącym do
upośledzenia tolerancji glukozy jest głównie defekt
działania insuliny. Prowadzi on do zmniejszenia zużycia
glukozy przede wszystkim w mięśniach szkieletowych,
zwłaszcza u osób otyłych.
U ludzi w wieku starszym mamy do czynienia z takim
czynnikami, jak: wzrost tłuszczowej masy ciała,
zmniejszenie aktywności fizycznej oraz często
stosowanie leków o działaniu diabetogennym (np.
tiazydówczy glikorty-koidów) podczas leczenia innych
chorób.
cd
Upośledzeniu ulega wówczas przede
wszystkim wczesna faza wydzielania insuliny
w odpowiedzi na przyjęty posiłek. Defekt ten
zawsze obecny jest w przypadku cukrzycy
typu 2 i pojawia się na dosyć wczesnym
etapie jej rozwoju. Zaburzenia tej fazy
wydzielania insuliny, a także insulinooporność
prowadzą do hiperglikemii poposiłkowej
charakterystycznej dla osób starszych.
Rozpoznanie i obraz kliniczny
Podkreśla się, że u osób w wieku starszym
większą wartość diagnostyczną wykazuje test
tolerancji glukozy. Oznaczenie glikemii w dwie
godziny po podaniu 75 g glukozy pozwala
rozpoznać cukrzycę nawet przy prawidłowym
poziomie cukru na czczo. Zasadniczo kryteria
diagnostyczne nie różnią się w tej grupie
wiekowej od ogólnie przyjętych standardów
rozpoznania zalecanych przez Światową
Organizację Zdrowia.
Kryteria rozpoznania cukrzycy wg WHO:
1a) objawy cukrzycy + glikemia przygodna >= 200 mg/dl (glikemia
przygodna to oznaczenie stężenia glukozy o dowolnej porze dnia bez
przestrzegania upływu określonego czasu od ostatniego posiłku);
1b) klasyczne objawy cukrzycy - wzmożone pragnienie, wielomocz,
niewyjaśniona redukcja masy ciała, lub
2) glikemia na czczo > = 126 mg/dl na czczo, czyli po upływie co
najmniej 8 godzin od ostatniego posiłku, lub
3) glikemia w 2 godz. po teście tolerancji glukozy >= 200 mg/dl (przy
obciążeniu 75 g glukozy).
Obraz kliniczny cukrzycy u osób w wieku podeszłym cechuje duża
różnorodność, a choroba często stwierdzana jest przy okazji
diagnozowania innych chorób.
Objawy:
Cukrzyca bezobjawowa - wykrywana przypadkowo,
Klasyczne objawy hiperglikemii.
Ostre zaburzenia metaboliczne, np. ketoza czy kwasica
ketonowa.
Objawy niecharakterystyczne - depresja, apatia, zaburzenia
umysłowe.
Objawy starzenia - zaburzenia widzenia, zaburzenia pamięci,
nietrzymanie moczu, niewyjaśniony spadek masy ciała,
osłabienie mięśni, upośledzenie mobilności i funkcji
poznawczych.
Choroby dodatkowe - skłonność do nawracających infekcji, czy
np, upośledzone gojenie się ran.
Powikłania
Badania naukowe dowodzą niekorzystnego wpływu
cukrzycy na częstość występowania chorób serca i
naczyń krwionośnych.
Zwiększona chorobowość i śmiertelność związane są tu
głównie z powikłaniami przewlekłymi cukrzycy i dlatego
tak ważne jest zapobieganie ich powstawaniu.
W populacji osób powyżej 65. roku życia, cukrzyca
charakteryzuje się występowaniem zespołów
mikroangiopatii, tak jak u chorych młodszych. Częściej
natomiast występują zespoły makroangiopatii i innych
przewlekłych chorób nakładających się na powikłania
samej cukrzycy.
Należy pamiętać,
ze u osób starszych trzeba starać się
niwelować ryzyko hipoglikemii, ponieważ
łatwo powoduje u nich ogniska martwicze
w mózgu. Dlatego w przypadku
diabetyków w podeszłym wieku poziom
hemoglobiny glikowanej powinien być
wyższy o ok. 15% w stosunku do
kryteriów przyjętych dla osób młodszych.
Profilaktyka
Zapobieganie powikłaniom ze strony układu sercowo-
naczyniowego występującym w przebiegu cukrzycy
obejmuje kompleksowe działania mające na celu:
optymalizację leczenia cukrzycy,
normalizację stężenia lipidów w surowicy krwi i
nadciśnienia tętniczego,
długotrwałe stosowanie leków hamujących agregację
(zlepianie się) płytek krwi (agregacja powoduje
powstanie czopu zamykającego naczynie; warunkuje
krzepliwość krwi).
W terapii starszych diabetyków zastosowanie znajdują
wszystkie metody leczenia zalecane chorym na cukrzycę
typu 2.
Metody te obejmują konsekwentne stosowanie diety
niskotłuszczowej oraz systematyczną aktywność ruchową.
Nawet niewielki wysiłek jest bardzo istotny, np. zwykłe, ale
regularne spacery, mogą poprawić tolerancję glukozy, a
także zapobiegać przyrostowi masy ciała.
W prewencji miażdżycy i jej powikłań konieczne jest
konsekwentne postępowanie - regularna kontrola glikemii,
dążenie do uzyskania wartości bliskich normoglikemii i
prawidłowych parametrów stężenia cholesterolu i
trójglicerydów w surowicy krwi oraz właściwych wartości
ciśnienia tętniczego.
Równoczesne ograniczenie czynników ryzyka i
prowadzenie kompleksowego leczenia cukrzycy,
a także wprowadzenie zmian w stylu życia i
stosowanie preparatów zawierających kwas
acetylosalicylowy, redukuje ryzyko rozwoju
mikroangiopatii (zmian naczyniowych), jak też
występowania powikłań sercowo-naczyniowych.
Należy jednak podkreślić, ze osoby w wieku
podeszłym wymagają indywidualnego schematu
postępowania uwzględniającego wiele aspektów
stanu ich organizmu związanych z procesem
starzenia się.
Podsumowanie
Z powodu charakteru cukrzycy powinien być realizowany
specjalny, kompleksowy program medyczny
(zapobieganie, leczenie i rehabilitacja), dotyczący nie
tylko samej cukrzycy i jej powikłań, ale także chorób
współistniejących.
Konieczne jest też indywidualne podejście do każdego
pacjenta, dostosowanie jego leczenia do wieku,
odpowiedni wybór leków, zaplanowanie badań
laboratoryjnych, monitorowanie i zapewnienie
bezpieczeństwa insulinoterapii. Wszystko to może
przynieść poprawę jakości życia diabetyków w starszym
wieku.
Plan opieki wg Roper_Longan_Tierney
dla chorego z cukrzycą typu 2
Problemy pielęgnacyjne
Uczucie senności spowodowane
wysokimi wartościami glukozy we krwi
Cel
Wyrównanie poziomu cukru we krwi
Interwencje pielęgniarskie
Regularny pomiar glukozy we krwi i w
moczu
Pod. Insuliny
Prowadzenie farmakoterapii zgodnie z
zleceniami lekarza
Bilans płynów
Zastosowanie diety z wykluczeniem
cukrów prostych
Interwencje pielęgniarskie
Pomiar tętna, CTK i dokumentacja w
dzienniczku samokontroli
Kontrola masy ciała
Regularne przyjmowanie leków
Odpowiednie dozowanie wysiłku fizycznego
Opracowanie ćwiczeń aktywizujących
Przestrzeganie dawek i godzin podawania leków
Przestrzeganie diety niskotłuszczowej z
ograniczeniem soli i niskoenergetycznej
cd
Obniżenie stężenia glukozy poprzez
odpowiednio dobrany wysiłek
Nauka samodzielnego podawania
insuliny
Nauka rozpoznawania i eliminowania
objawów hiper i hipoglikemi
Uczucie duszności przy
większym wysiłku spowodowane
chorobą niedokrwienną i/lub
otyłością
Cel opieki
Zniesienie duszności
Wyrównanie masy ciała
Poprawa wydolności organizmu
trudności w utrzymaniu higieny
ciała i ryzyko powstania
odparzeń
Cel
Zapewnienie prawidłowej higieny ciała
Niedopuszczenie do powikłań
Możliwość wystąpienia śpiączki
spowodowanej
nieprzestrzeganiem zasad
terapeutycznych
Cel
Zapobieganie powikłaniom
Niedopuszczenie do śpiączki
Zwiększona ilość wydalanego
moczu (poliuria)
Cel
Zapobieganie zaburzeniom wodno-
elektrolitowym
Interwencje pielęgniarskie
Kontrola glukozy we krwi i
podstawowych parametrów życiowych
Oznaczenie glukozy w moczu za
pomocą ketotestu
Kontrola ilości
oddawanego moczu
cd
Obserwacja stanu świadomości pod kątem
wystąpienia śpiączki hiperosmolarnej
Kontrola błon śluzowych pod kątem
wystąpienia odwodnienia
Nakłanianie do picia większej ilości płynów
Nawadnianie dożylne wg zlecenia lekarskiego
Dostosowanie diety niskoenergetycznej
Dokumentowanie działań