Finanse

publiczne

Podstawy finansów

Finanse publiczne

Wed

kryterium

asno

dzia

alno

ść

gospodarcz

spo

eczn

dzieli si

na:



prywatn



i spo

eczn

Wobec tego wyró

nia si

sektor

prywatny i sektor publiczny.

Podstawy finansów

Finanse publiczne

Zastosowanie

kryterium

Zastosowanie

kryterium

asno

pozwala stwierdzi

Przedmiotem nauki o finansach

publicznych s

zjawiska i procesy

zwi

zane z powstawaniem i

rozdysponowywaniem pieni

ęż

nych

rodków publicznych

zapewniaj

cych funkcjonowanie

sektora publicznego

Podstawy finansów

Finanse publiczne

Dotyczą gromadzenia i

wydatkowania środków

pieniężnych przez budżet państwa,

budżety jednostek samorządu

terytorialnego (budżety

województw, powiatów i gmin),

ubezpieczenia społeczne i inne

instytucje publiczne.

Podstawy finansów

Finanse publiczne odpowiadają
na pytania:

1/3



Dlaczego w

adze publiczne zg

aszaj

popyt

na pieni

takiej a nie innej wysoko

ci?



Jakie czynniki kszta

tuj

wielko

ść

tego

popytu?



W jaki sposób popyt na pieni

dz mo

e by

zaspokojony (podatki, po

yczki)?



Jakie skutki dla gospodarki i spo

ecze

stwa

spowoduje kreowanie popytu na pieni

przez w

adze publiczne?

Podstawy finansów

Finanse publiczne odpowiadają
na pytania:

2/3



Jakie skutki dla spo

ecze

stwa i gospodarki

przynosz

wydatki dokonywane przez

adze publiczne?



Jakie instrumenty tworzenia funduszy

publicznych powinny by

zastosowane, aby

ogranicza

do minimum negatywne skutki

redystrybucji dochodów przez w

adze

publiczne?



Jakie dziedziny

ycia spo

ecznego i

gospodarczego powinny by

finansowane z

funduszy publicznych, w jakich proporcjach?

Podstawy finansów

Finanse publiczne odpowiadają
na pytania:

3/3



Jakie techniki wydatkowania funduszy

publicznych powinny by

zastosowane,

aby wyznaczone cele spo

eczne,

ekonomiczne, polityczne itp. by

y jak

najlepiej zrealizowane?



Jakie powinny by

relacje mi

dzy ró

nymi

szczeblami w

adz publicznych, aby ich

dzia

alno

ść

a nale

ycie skoordynowana

z punktu widzenia realizacji celów

spo

ecznych i gospodarczych?

Podstawy finansów

Dobro publiczne a dobro
społeczne



Kategoria dobra publicznego ma podstawowe

znaczenie dla nauki o finansach publicznych.



Trudno

jest

zdefiniowa

Trudno

jest

zdefiniowa

poj

cie

dobra

cie

dobra

publicznego. Na podstawie fizycznych cech dóbr

nie zawsze mo

na przeprowadzi

podzia

dóbr na

publiczne i prywatne.



Istniej

pewne rodzaje dóbr, które maj

charakter

łą

cznie publiczny. S

to: powietrze, rzeki,

jeziora, morza, parki narodowe itp.



Znaczna cz

ęść

dóbr z punktu widzenia cech

fizycznych mo

e by

i dobrem prywatnym i

dobrem publicznym.

Podstawy finansów

Dobro publiczne a dobro
społeczne



Najczęściej stosowanymi kryteriami

decydującymi o tym, czy dane

dobro ma charakter publiczny, czy

prywatny są:





kryterium

użyteczności

kryterium

użyteczności

(kryterium społeczne)



kryterium odpłatności

(kryterium

ekonomiczne

Podstawy finansów

Finanse publiczne

Podstawowym aktem prawnym

regulującym funkcjonowanie

finansów publicznych jest:

Ustawa z dnia 26 listopada

1998r. o finansach

publicznych

Podstawy finansów

Finanse publiczne

Zgodnie z

art. 6

Finanse publiczne obejmują procesy

związane z gromadzeniem

środków publicznych oraz ich

rozdysponowaniem, a w

szczególności:

Podstawy finansów

Finanse publiczne



pobieranie i gromadzenie dochodów,



wydatkowanie środków publicznych,



finansowanie deficytu,



zaciąganie zobowiązań

angażujących środki publiczne,



zarządzanie środkami publicznymi,



Zarządzanie długiem publicznym.

Podstawy finansów

Sektor finansów
publicznych
dzieli się na:



Sektor rządowy,



Sektor samorządowy.

Podstawy finansów

sektora finansów

publicznych

zalicza się:



organy władzy publicznej,



podległe im jednostki organizacyjne,



państwowe

osoby prawne oraz inne

stwowe jednostki organizacyjne nie

obj

te Krajowym Rejestrem Sądowym,

których działalno

ść

jest finansowana ze

rodków publicznych w ca

ci lub w

ęś

ci, z wyj

tkiem: przedsi

biorstw

stwowych, bank

w pa

stwowych,

ół

ek prawa handlowego.

Podstawy finansów

Organy władzy

Organy

władzy:

Organy

stanowiące

Organy wykonawcze

centralnej



Sejm



Senat



Prezydent RP



Rząd



Premier



Wojewodowie

Wojewódzkiej

Sejmik

województwa



Zarząd województwa



Marszałek

województwa

Powiatowej

Rada powiatu



Zarząd powiatu



Starosta

gminnej

Rada gminy



Wójt



Burmistrz



Prezydent

Podstawy finansów

Formy organizacyjno-

prawne gospodarki

budżetowej

Jednostki

budżetow

Podstawy finansów

Jednostki budżetowe

to takie jednostki organizacyjne sektora

finansów publicznych, które pokrywają

swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a

pobrane dochody odprowadzają na

rachunek dochodów budżetu państwa lub

na rachunek dochodów budżetu jednostki

samorządu terytorialnego.

Podstawy finansów

Jednostki budżetowe



państwowe - mogą być tworzone,

łączone i likwidowane przez: ministrów,

kierowników urzędów centralnych;



wojewódzkie, powiatowe, gminne:

sejmik województwa, rada powiatu,

rada gminy.



J.B.: szkoły, muzea świadczą usługi o

charakterze nieodpłatnym lub

częściowo odpłatnym.

Podstawy finansów

Gospodarst

pomocnicze

Środki

specjaln

Formy organizacyjno-

prawne gospodarki

budżetowej

Jednostki

budżetow

Podstawy finansów

Gospodarstwa pomocnicze

to wyodrębniona organizacyjnie i

finansowo część działalności

podstawowej jednostki budżetowej lub

jej działalność uboczna. Gospodarstwo

pomocnicze pokrywa swoje koszty z

uzyskiwanych przychodów, może jednak

także otrzymywać z budżetu dotacje

przedmiotowe.

Np. gospodarstwo rolne, warsztat przy

szkole

Podstawy finansów

Zakłady

budżetow

Formy organizacyjno-

prawne gospodarki

budżetowej

Gospodarst

pomocnicze

Środki

specjaln

Jednostki

budżetow

Podstawy finansów

Zakłady budżetowe

to takie jednostki organizacyjne sektora

finansów publicznych, które odpłatnie

wykonują zadania i pokrywają koszty

swojej działalności z przychodów

własnych. Mogą również otrzymywać

dotacje przedmiotowe, podmiotowe lub

celowe na dofinansowanie kosztów

realizacji inwestycji, a nowo tworzone

zakłady – dotacje na pierwsze

wyposażenie w środki obrotowe.

Podstawy finansów

Fundusz

celowe

Zakłady

budżetow

Formy organizacyjno-

prawne gospodarki

budżetowej

Gospodarst

pomocnicze

Środki

specjaln

Jednostki

budżetow

Podstawy finansów

Fundusze celowe

nazywane także pozabudżetowymi lub

parabudżetowymi, tworzone są ustawowo

i służą gromadzeniu środków

wyodrębnionych z budżetu, które mogą

być wykorzystywane jedynie na cele, dla

których fundusze te zostały utworzone.

Fundusze celowe mogą działać jako osoby

prawne lub jako wyodrębnione rachunki

bankowe, którymi dysponuje organ

wskazany w ustawie tworzącej fundusz.

Podstawy finansów

Fundusze celowe



Fundusz Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych,



Fundusz Ubezpieczeń Społecznych,



Fundusz Emerytalno-Rentowy Rolników,



Narodowy Fundusz Zdrowia,



Państwowy Fundusz Kombatantów,



Fundusz Rehabilitacji Osób

Niepełnosprawnych.

Podstawy finansów

Budżetowani

e brutto

Budżetowani

e netto

Fundusz

celowe

Zakłady

budżetow

Formy organizacyjno-

prawne gospodarki

budżetowej

Gospodarst

pomocnicze

Środki

specjaln

Jednostki

budżetow

Podstawy finansów

Budżetowanie brutto

System powiązań polegający na

objęciu budżetem pełnej wysokości

dochodów i wydatków podmiotu

sektora publicznego nazywany jest

metodą budżetowania brutto

(budżetowania bezpośredniego).

Podstawy finansów

Budżetowanie brutto

Jednostka budżetowa

dochody

wydatki

Budżet państwa, gminy,

powiatu, województwa

Podstawy finansów

Budżetowanie netto



Powiązanie podmiotów sektora

publicznego z budżetem nie jest

jednolite.



Gospodarka innych jednostek niż

j.b. opiera się na

budżetowaniu

netto

, czyli wynikowo. Realizują

one swoje zadania na zasadzie

pełnej lub częściowej odpłatności.

Podstawy finansów

Budżetowanie netto



Nadwyżka uzyskanych

przychodów nad wydatkami

rozliczana jest z budżetem,

natomiast w przypadku

odwrotnym (deficyt) jednostka

może otrzymać dotację.

Podstawy finansów

Dotacja

bezzwrotna pomoc finansowa

państwa na dofinansowanie lub

finansowanie określonej

działalności lub określonego

podmiotu.

Podstawy finansów

Dotacje celowe

to środki budżetowe na finansowanie lub

dofinansowanie zadań administracji

rządowej oraz zadań zleconych j.s.t., a także

zadań własnych j.s.t., zadań zleconych do

realizacji jednostkom nie zaliczanym do

sektora publicznego oraz fundacjom i

stowarzyszeniom, jak również kosztów

realizacji inwestycji zakładów budżetowych

(państwowych), inwestycji j.s.t., inwestycji

związanych z badaniami naukowymi i

pracami badawczo-rozwojowymi.

Podstawy finansów

Dotacje podmiotowe i
przedmiotowe

Dotacje podmiotowe

to środki budżetowe

przeznaczone na dofinansowanie

działalności bieżącej, ustawowo wskazanego

podmiotu.

Dotacje przedmiotowe

związane są z

wydatkowaniem środków budżetowych na

dopłaty do określonych rodzajów wyrobów i

usług, kalkulowanych według stawek

jednostkowych.

Podstawy finansów

Subwencje

to szczególny rodzaj dotacji

związany z bezzwrotną pomocą

finansową państwa udzielaną

poszczególnym podmiotom

(instytucjom, organizacjom

gospodarczym lub społecznym,

osobom fizycznym).

Podstawy finansów

Do środków publicznych
zaliczane są:

Dochody publiczne,

na które składają się:



podatki,



inne świadczenia pieniężne, których obowiązek

ponoszenia wynika z odrębnych ustaw,



opłaty,



dochody z tytułu najmu i dzierżawy majątku

publicznego,



dywidendy z wniesionego kapitału,



dochody ze sprzedaży rzeczy i praw,



Spadki, zapisy i darowizny w postaci pieniężnej,



inne dochody pobierane przez organy finansowe z

dochodów publicznych.

Podstawy finansów

Do środków publicznych
zaliczane są:

2. Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych

niepodlegające zwrotowi,

3. Przychody jednostek zaliczanych do sektora

finansów publicznych, pochodzące z ich

działalności i innych źródeł,

4. Przychody budżetu państwa i budżetów

samorządów terytorialnych uzyskiwane ze

sprzedaży papierów wartościowych i innych

operacji finansowych, z prywatyzacji majątku

Skarbu Państwa oraz majątku jednostek

samorządu terytorialnego, ze spłat pożyczek

udzielonych ze środków publicznych oraz z

otrzymanych pożyczek i kredytów.

Podstawy finansów

Środki publiczne

mogą być

wykorzystywane na:

Wydatki publiczne

– utrzymanie sektora

finansów publicznych i wykonywanie

zadań państwa i samorządów

terytorialnych na rzecz społeczeństwa

realizowanych nieodpłatnie.

Rozchody budżetu

państwa i budżetów

jednostek samorządu terytorialnego

(spłaty otrzymanych pożyczek i kredytów,

wykup papierów wartościowych oraz inne

operacje finansowe, udzielone pożyczki).

Budżet państwa

Podstawy finansów

Pojęcie budżetu
państwa



Bud

stwa

scentralizowany

fundusz publiczny s

żą

cy gromadzeniu

rodków pieni

ęż

nych w zwi

zku z funkcjami

stwa.



Podstaw

tworzenia bud

etu jest ustawa

przyjmowana

przez

parlament,

który

przyjmowana

przez

parlament,

który

upowa

nia rz

d do realizacji okre

lonych w

ustawie dochodów i wydatków. W tym

sensie bud

et pa

stwa jest aktem prawnym

o okre

lonym czasie obowi

zywania.

Podstawy finansów

Cechy budżetu państwa

1/4



Budżet

państwa

jest

funduszem

Budżet

państwa

jest

funduszem

scentralizowanych

zasobów pieniężnych

gromadzonych i dzielonych przez państwo

w związku z realizacją zadań (funkcji

państwa).



Gromadzenie

środków

budżetowych

Gromadzenie

środków

budżetowych

odbywa się w sposób

przymusowy



Szczególna

rola

Szczególna

rola

budżetu

funkcjonowaniu państwa.

Podstawy finansów

Cechy budżetu państwa

2/4



Procesy gromadzenia i dzielenia dochodów za

pomocą budżetu implikują zasady

ustrojowo -

konstytucyjne



Procesy gromadzenia i dzielenia przez

państwo dochodów w budżecie zawsze mają

charakter nie tylko ekonomiczny, ale także

społeczny



Dochody budżetowe powstają na skutek

definitywnego (ostatecznego) przejęcia ich

przez państwo od różnych podmiotów (są

bezzwrotne

Podstawy finansów

Cechy budżetu państwa

3/4



Budżet państwa dotyczy działalności organów

i podmiotów państwa w

przyszłości

, stąd też

zawsze jest planem dochodów i wydatków

państwa na z góry ustalony czas.



Budżet

jako

fundusz

musi

cechować

Budżet

jako

fundusz

musi

cechować

specjalizacja



Wiązanie dochodów i wydatków budżetowych

z działalnością państwa w zamkniętym okresie

oznacza, że w istocie budżet państwa tworzą

strumienie

dochodów i wydatków.

Podstawy finansów

Cechy budżetu państwa

4/4



Strumieniowy charakter budżetu oznacza

konieczność

egzekwowania

należnych

konieczność

egzekwowania

należnych

danym okresie dochodów, jak również obliguje

do wydatkowania środków budżetowych przed

upływem okresu budżetowego.



Budżet

państwa

nie

jest

jedynym

Budżet

państwa

nie

jest

jedynym

„urządzeniem”, w którym znajduje finansowe

odzwierciedlenie działalność państwa, co

oznacza, że nie może on być wystarczającą

podstawą

oceny

finansowej

działalności

podstawą

oceny

finansowej

działalności

państwa.

Podstawy finansów

Funkcje budżetu
państwa

1/2



redystrybucyjna albo rozdzielcza



stabilizacyjna,

zwana

stabilizacyjna,

zwana

wyrównawczą lub kompensacyjną



alokacyjna



fiskalna albo skarbowa



ustrojowa



demokratyczna

Podstawy finansów

Funkcje budżetu
państwa

2/2



kontrolna lub ewidencyjno - kontrolna



bodźcowa



planowania



prawna



kredytowa



administracyjna



koordynacyjna

Podstawy finansów

Zasady budżetowe

1/4



Zasada zupe

- wymaga uj

cia w

bud

ecie

wszystkich

dochodów

ecie

wszystkich

dochodów

wydatków pa

stwa.



Zasada

realno

Zasada

realno

postuluje

maksymaln

precyzj

w planowaniu

dochodów i wydatków bud

etowych.



Zasada jedno

- g

osi, i

wszystkie

dochody i wydatki pa

stwa powinny by

te jednym planem - bud

etem.

Podstawy finansów

Zasady budżetowe

2/4



Zasada specjalizacji

bud

etu ma charakter

ony, gdy

wedle niej:



dochody i wydatki powinny by

ujmowane

nie w sumach ogólnych, lecz z dok

adnym

okre

leniem

róde

dochodów

oraz

dochodów

oraz

przeznaczenia wydatków.



rodki bud

etowe powinny by

wydatkowane

tylko do wysoko

ci ustalonej w bud

ecie.



rodki bud

etowe powinny by

wydatkowane

w okre

lonym czasie.

Podstawy finansów

Zasady budżetowe

3/4



Zasada operatywno

bud

etu - wymaga

opracowywania

adzie

podmiotowym, czyli wskazania zada

zakresie gromadzenia dochodów oraz

realizacji

wydatków

dla

konkretnych

realizacji

wydatków

dla

konkretnych

podmiotów.



Zasada przejrzysto

- uk

ad bud

etu

powinien by

przejrzysty, pozwalaj

cy na

rozpoznanie procesów zachodz

cych w

obszarze bud

etu pa

stwa.

Podstawy finansów

Zasady budżetowe

4/4



Zasada jawno

- g

osi konieczno

ść

prezentowania dochodów i wydatków

spo

ecze

stwu,

praktycznie

stwu,

praktycznie

organom przedstawicielskim, ró

nym

cia

om i organizacjom spo

ecznym.



Zasada gospodarno

- wymaga

racjonalnego, a wi

c i oszcz

dnego,

wydatkowania

rodków bud

etowych.

Podstawy finansów

Dochody publiczne



Ponieważ państwo nie jest w stanie

wytwarzać dochodów, a są one niezbędne

do jego działalności

musi ono sięgać do

dochodów wypracowanych przez inne

podmioty.



Popyt

władz publicznych na pieniądz

może być zaspokojony przez:



przymusowe sięganie do dochodów

innych podmiotów,



zaciąganie pożyczek.

Podstawy finansów

Wpływy a dochody
publiczne



W związku z trwałą praktyką rządów i

samorządów

zaciągania

pożyczek

samorządów

zaciągania

pożyczek

występowanie deficytu budżetowego i

długu publicznego, w tym długu

państwowego

długu

lokalnego,

państwowego

długu

lokalnego,

konieczne jest rozróżnienie dwóch

zasadniczych pojęć:



wpływy publiczne,



dochody publiczne.

Podstawy finansów

Wpływy publiczne



Przez

wpływy publiczne

rozumie si

wszystkie

rodki pieni

ęż

ne zasilaj

rachunki w

adz publicznych

(rz

dowych i samorz

dowych).



ywy publiczne s

poj

ciem

szerszym ni

dochody publiczne,

gdy

obejmuj

wszelkiego rodzaju

ywy o charakterze po

yczkowym.

Podstawy finansów

Wpływy publiczne

o charakterze

pożyczkowym



kredyty z banku centralnego,



kredyty z banków komercyjnych,



pożyczki od rządów zagranicznych,



pożyczki od banków zagranicznych,



wpływy ze sprzedaży weksli (bonów)

skarbowych,



wpływy ze sprzedaży obligacji,



wpływy związane z innymi instrumentami

finansowymi potwierdzającymi zaciąganie

pożyczek przez władze publiczne.

Podstawy finansów

Dochody publiczne



Dochody publiczne

przejęte przez

państwo

(samorząd)

oznaczają

państwo

(samorząd)

oznaczają

definitywne,

czyli

bezzwrotne,

definitywne,

czyli

bezzwrotne,

zasilanie finansowe władz publicznych.



Źródłem tych dochodów są dochody

innych podmiotów. Wydatkowanie tych

dochodów oznacza także ostateczne

ich zużycie przez władze publiczne

Podstawy finansów

Rodzaje dochodów
publicznych



Daniny publiczne,



Dochody publiczne z majątku i

praw majątkowych,



Pozostałe dochody.

Podstawy finansów

Daniny publiczne



są klasycznym ciężarem nakładanym

gospodarstwa

domowe

gospodarstwa

domowe

przedsiębiorstwa.



ch główną cechą jest to, że podmiot

ponoszący ciężar daniny publicznej

nie otrzymuje w zamian za to żadnego

bezpośredniego

świadczenia

(korzyści). Typową daniną publiczną

jest podatek, akcyza, cło, itp.

Podstawy finansów

Dochody z majątku ....



są rezultatem zaangażowania majątku (np.

skarbu państwa, majątku komunalnego) w

procesy gospodarcze. Władze publiczne

znajdują się w pozycji rentiera.



czynsze za wynajmowanie składników

majątkowych,



wysokość dywidendy z tytułu udziałów

władz

publicznych

majątku

władz

publicznych

majątku

przedsiębiorstw,



dochody ze sprzedaży majątku (praw

majątkowych).

Podstawy finansów

Pozostałe dochody



różnego rodzaju opłaty,



składki na ubezpieczenie społeczne,



składki na ubezpieczenie zdrowotne,



składki na różne fundusze publiczne

(np. składki na Fundusz Pracy, składki

na Państwowy Fundusz Rehabilitacji

Osób Niepełnosprawnych)

Podstawy finansów

Dochody budżetowe



rzeczywiste

– pochodzą od przedsiębiorstw

oraz gospodarstw domowych spoza systemu

budżetowego i stanowią o wielkości

budżetu państwa, np. podatki, cła.



rozliczeniowe

–

inaczej

transfery,

–

inaczej

transfery,

przelewy,

polegają

przesuwaniu

przelewy,

polegają

przesuwaniu

dochodów

budżetowych

pomiędzy

dochodów

budżetowych

pomiędzy

budżetem państwa a budżetami gmin, np.

dotacje, subwencje.

Podstawy finansów

Dochody budżetowe

kryterium ekonomicznego



Dochody krajowe:



Podatkowe,



Niepodatkowe.



Dochody zagraniczne.

Podstawy finansów

Dochody podatkowe



Podatek dochodowy od osób prawnych,



Podatek dochodowy od osób fizycznych,



Podatek od towarów i usług,



Akcyza,



Podatek od gier losowych i zakładów

wzajemnych.

Podstawy finansów

Dochody niepodatkowe

1/3



Opłaty,



Cła,



Wpłaty z zysku przedsiębiorstw

państwowych oraz jednoosobowych

spółek Skarbu Państwa,



Dywidendy,



Wpłaty z zysku NBP,

Podstawy finansów

Dochody niepodatkowe

2/3



Wpłaty nadwyżek środków obrotowych

państwowych zakładów budżetowych oraz

części zysku gospodarstw pomocniczych

państwowych jednostek budżetowych,



Dochody pobierane przez państwowe

jednostki budżetowe,



Dochody z najmu i dzierżawy składników

majątkowych Skarbu Państwa,

Podstawy finansów

Dochody niepodatkowe

3/3



Odsetki od środków zgromadzonych na

rachunkach budżetu państwa,



Opłaty

poręczeń

gwarancji

Opłaty

poręczeń

gwarancji

udzielanych przez Skarb Państwa,



Odsetki od udzielonych z budżetu

pożyczek,



Grzywny, mandaty i inne kary pieniężne,



Spadki, zapisy, darowizny, itp.

Podstawy finansów

Dochody budżetu państwa

w tys. zł

Wyszczególnienie

2004r.

(wykonan

ie)

2005 r.

(plan)

2006r.

(plan)

DOCHODY OGÓŁEM

156 281

202

174 703

733

191 297

213

1. Dochody podatkowe

135 571

258

155 285

919

172 594

000

2. Dochody niepodatkowe

17 938

321

16 641

506

16 554

183

3. Dochody zagraniczne

183 932

71 108

105 748

4. Wpłaty do budżetu

państwa z UE

2 587 690

2 705 200

2 043 282

Podstawy finansów

Dochody budżetu państwa

w mln zł

50 000

100 000

150 000

200 000

2004

2005

2006

Dochody podatkowe

Dochody niepodatkowe

Dochody zagraniczne

Wpłaty do budżetu państwa z UE

Podstawy finansów

Struktura dochodów
budżetu państwa w 2006r.

90,22%

0,06%

1,07%

8,65%

Dochody podatkowe

Dochody niepodatkowe

Dochody zagraniczne

Wpłaty do budżetu państwa z UE

Podstawy finansów

Dochody budżetu państwa

w tys. zł

Wyszczególnienie

2004r.

(wykonan

ie)

2005 r.

(plan)

2006r.

(plan)

1. Dochody podatkowe

135 571

258

155 285

919

172 594

000

1.1. Podatki pośrednie

100 991

517

116 980

663

126 818

000

a) Podatek od towarów i usług

62 263

184

73 663

419

82 453

000

b) Podatek akcyzowy

37 964

023

42 414

088

43 465

000

c) Podatek od gier

764 310

903 156

900 000

1.2. Podatek dochodowy od osób

prawnych

13 071

712

14 690

619

20 126

000

1.3. Podatek dochodowy od osób

fizycznych

21 506

230

23 614

637

25 650

000

Podstawy finansów

Struktura dochodów
podatkowych budżetu
państwa w 2006r.

47,77%

0,52%

14,86%

11,66%

25,18%

Podatek VAT

Podatek akcyzowy Podatek od gier

Podatek CIT

Podatek PIT

Podstawy finansów

Struktura dochodów z
tytułu podatku
akcyzowego (2004r.)

43,14%

24,43%

12,02%

6,35%

6,96%

1,84%

1,51%

3,75%

Paliwa silnikowe

Wyroby tytoniowe

Wyroby spirytusowe

Piwo

Wino

Samochody osobowe

Energia elektryczna

Pozostałe wyroby akcyzowe

Podstawy finansów

Dochody budżetu państwa

w tys. zł

Wyszczególnienie

2004r.

(wykonan

ie)

2005 r.

(plan)

2006r.

(plan)

2. Dochody niepodatkowe

17 938

321

16 641

506

16 554

183

2.1. Dywidendy

1 810 383

961 736

2 305 000

2.2. Wpłaty z zysku NBP

4 056 829

4 626 100

452 000

2.3. Cło

2 281 016

1 557 800

1 253 000

2.4. Dochody jednostek

budżetowych

8 197 323

7 705 608

10 526

216

2.5. Pozostałe dochody

niepodatkowe

392 468

583 000

334 000

2.6. Wpłaty jednostek samorządu

terytorialnego

1 200 303

1 207 262

1 683 967

Podstawy finansów

Struktura dochodów
niepodatkowych budżetu
państwa w 2006r.

10,17%

13,92%

7,57%

2,02%

63,59%

2,73%

Dywidendy

Wpłaty z zysku NBP

Cło

Dochody jednostek budżetowych

Pozostałe dochody niepodatkowe

Wpłaty jednostek samorządu terytorialnego

Podstawy finansów

Relacja dochodów
budżetu państwa do PKB

1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004

Podstawy finansów

Wydatki publiczne



Ostatecznym skutkiem fiskalnej aktywności

państwa, a ściślej władz publicznych jest

wydatkowanie

zgromadzonych

środków

wydatkowanie

zgromadzonych

środków

pieniężnych. Wydatkowanie to jest związane z

realizacją funkcji

celów

zadań

tych władz.



Wydatki te ponoszone są na realizację zadań

publicznych, są dokonywane w celu zaspokojenia

potrzeb zbiorowych lub/i potrzeb indywidualnych,

których ranga jest na tyle wysoka, że władze

publiczne decydują się albo na całkowite, albo na

częściowe

ich

finansowanie

środków

częściowe

ich

finansowanie

środków

publicznych.

Podstawy finansów

Funkcje państwa



Podstawowe kryterium podziału wydatków

publicznych wiąże się z funkcjami państwa

i samorządu.

Do trzech podstawowych funkcji należy

zaliczyć:



klasyczne funkcje publiczne państwa

(obrona

narodowa,

bezpieczeństwo

(obrona

narodowa,

bezpieczeństwo

wewnętrzne, administracja publiczna),



socjalne funkcje władz publicznych,



ekonomiczne funkcje państwa.

Podstawy finansów

Wydatki publiczne



Wydatki na funkcjonowanie

państwa jako całości,



Wydatki socjalno-kulturalne,



Wydatki na gospodarkę,



Wydatki na obsługę długu

publicznego.

Podstawy finansów

Wydatki publiczne



Bieżące

– przeznaczone są na

prowadzenie, utrzymanie i

eksploatację istniejących urządzeń,



Inwestycyjne

– przeznaczone są na

przyrost majątku, budowę nowych

przedsiębiorstw oraz na inwestycje w

działach nieprodukcyjnych.

Podstawy finansów

Wydatki publiczne



Nabywcze

– związane są ze

świadczeniami wzajemnymi. Są to

konkretne wydatki ponoszone w

celu zaopatrzenia w środki pieniężne

poszczególne jednostki.



redystrybucyjne

– to przekazywanie

środków pieniężnych z jednej

jednostki do drugiej, np. dotacje.

Podstawy finansów

Wydatki budżetu
państwa

Wyszczególnienie

2004r.

(wykonan

ie)

2005 r.

(plan)

2006r.

(plan)

010 Rolnictwo i łowiectwo

6 169 589

2 384 509

2 608 041

020 Leśnictwo

40 083

31 981

31 804

050 Rybołówstwo i rybactwo

34 543

26 731

31 631

100 Górnictwo i kopalnictwo

1 221 419

912 149

738 349

150 Przetwórstwo przemysłowe

624 982

262 429

780 356

Wytwarzanie i zaopatrywanie w

energię elektryczną, gaz i wodę

351

500 Handel

999 497

722 905

282 400

550 Hotele i restauracje

17 489

18 000

600 Transport i łączność

5 524 997

3 229 867

3 151 615

630 Turystyka

45 992

34 103

54 103

700 Gospodarka mieszkaniowa

1 658 995

1 448 061

1 366 835

Podstawy finansów

Wyszczególnienie

2004r.

(wykonan

ie)

2005 r.

(plan)

2006r.

(plan)

710 Działalność usługowa

764 051

388 714

511 346

720 Informatyka

154 442

145 537

151 745

730 Nauka

2 893 811

2 892 329

3 342 978

750 Administracja publiczna

8 046 742

8 270 846

8 822 914

751 Urzędy naczelnych organów

władzy państwowej, kontroli i

ochrony prawa oraz sądownictwa

1 512 105

1 619 967

1 660 371

752 Obrona narodowa

11 027

148

12 154

961

12 711

368

753 Obowiązkowe ubezpieczenia

społeczne

48 483

498

42 976

242

49 235

063

754 Bezpieczeństwo publiczne i

ochrona przeciwpożarowa

9 084 909

9 132 222

9 376 816

755 Wymiar sprawiedliwości

6 431 809

7 052 694

7 607 994

756 Dochody od osób prawnych, od

osób fizycznych i od innych jednostek

nieposiadających osobowości

prawnej oraz wydatki związane z ich

poborem

144 677

180 000

Podstawy finansów

Wyszczególnienie

2004r.

(wykonan

ie)

2005 r.

(plan)

2006r.

(plan)

757 Obsługa długu publicznego

22 674

227

26 665

300

28 500

000

758 Różne rozliczenia

37 371

036

55 199

395

56 282

532

801 Oświata i wychowanie

1 297 888

869 449

2 042 276

803 Szkolnictwo wyższe

8 867 273

9 620 439

9 627 389

851 Ochrona zdrowia

3 834 601

3 090 472

3 369 869

852 Pomoc społeczna

11 113

462

10 886

383

11 956

454

853 Pozostałe zadania w zakresie

polityki społecznej

5 590 402

7 957 051

7 703 447

854 Edukacyjna opieka wychowawcza

273 406

168 916

216 880

900 Gospodarka komunalna i ochrona

środowiska

453 336

185 048

167 205

921 Kultura i ochrona dziedzictwa

narodowego

1 062 487

920 600

1 056 632

925 Ogrody botaniczne i zoologiczne

oraz naturalne obszary i obiekty

chronionej przyrody

84 092

79 558

84 986

926 Kultura fizyczna i sport

194 984

176 875

200 814

OGÓŁEM

197 678

320

209 703

733

223 872

213

Podstawy finansów

Wydatki budżetu państwa

a PKB

w mld zł

100

200

300

400

500

600

700

800

900

1999

2000

2001

2002

2003

2004

PKB

Wydatki budżetu państwa

Podstawy finansów

Równowaga budżetowa

Przez równowag

bud

etow

rozumiemy

taki stan bud

etu, w którym wydatki

znajduj

pokrycie w dochodach. Innymi

owy wydatki równaj

dochodom.

Podstawy finansów

Nierównowaga budżetu



Równowaga

bud

Równowaga

bud

etowa

rozumiana

etowa

rozumiana

dos

ownie nie wyst

puje nigdy. Najcz

ęś

ciej

mamy do czynienia z odchyleniami od

stanu

równowagi.

(Bud

stanu

równowagi.

(Bud

stwa

wykazuje jakie

saldo, czyli

nadwy

lub

deficyt



Przyjmuje si

jednak

e nierównowaga

bud

etu (lub bud

et niezrównowa

ony)

wyst

puje tylko wówczas, gdy w bud

ecie

pojawia si

deficyt.

Podstawy finansów

Deficyt budżetowy



Deficyt bud

etowy

- różnica między

strumieniami

wydatków

strumieniami

wydatków

strumieniami

dochodów;

dotyczy

strumieniami

dochodów;

dotyczy

jednego

roku

fiskalnego

jednego

roku

fiskalnego

(kalendarzowego); na koniec roku

deficyt budżetowy powiększa dług

publiczny. Deficyt budżetowy może

powstawać z konieczności obsługi

długu publicznego.

Podstawy finansów

Deficyt budżetowy

w mln zł

-250 000

-200 000

-150 000

-100 000

-50 000

50 000

100 000

150 000

200 000

2002 2003 2004 2005 2006

Dochody
Wydatki
Deficyt

Podstawy finansów

Deficyt budżetowy

w mln zł

10 000

20 000

30 000

40 000

50 000

60 000

70 000

2002

2003

2004

2005

2006

Podstawy finansów

Bilans finansów sektora publicznego za
2004r.

(w mln zł)

Wyszczególnienie

Docho

Wydatk

Wynik

Budżet państwa

153

389,2

654,5

-41

417,1

Państwowe fundusze celowe

860,6

132

345,9

-1 016,6

Jednostki pozabudżetowe

7 776,2

5 346,6

843,3

NFZ

975,8

903,4

354,1

Budżety j.s.t

933,5

783,4

117,1

Fundusze celowe j.s.t

1 097,7

1 139,3

-41,5

Jednostki pozabudżetowe

s.t.

9 462,4

181,5

-136,8

Agencje państwowe

3 219,7

5 476,8

381,7

Pozostałe jednostki

067,4

984,3

-1 117,2

Sektor publiczny ogółem

348

782,5

390

815,6

-42

033,00

Podstawy finansów

Państwowe fundusze celowe w
2004r.

w tys. zł

Wyszczególnienie

Przycho

W tym

dotacja z

budżetu

Wydatki

Fundusz Ubezpieczeń

Społecznych

109 842

026

22 959

223

108 657

726

Fundusz Emerytalno-

Rentowy KRUS

16 306

929

15 129

962

16 338

555

Fundusz Prewencji i

Rehabilitacji

34 972

29 100

34 735

Fundusz Alimentacyjny

474 382

481 015

Fundusz Pracy

7 097 297

1 102 500

9 142 255

Fundusz Gwarantowanych

Świadczeń Pracowniczych

742 856

97 625

Państwowy Fundusz

Kombatantów

62 602

62 350

10 410

Fundusz Alimentacyjny

562 897

502 000

573 610

Podstawy finansów

Państwowe fundusze celowe w
2004r.

w tys. zł

Wyszczególnienie

Przycho

W tym

dotacja z

budżetu

Wydatki

Państwowy Fundusz

Rehabilitacji Osób

Niepełnosprawnych

2 632 436

905 000

2 736 152

Narodowy Fundusz

Ochrony Środowiska i

Gospodarki Wodnej

785 977

657 009

Państwowy Fundusz

Gospodarki Zasobem

Geodezyjnym i

Kartograficznym

207 731

181 123

Centralny Fundusz

Ochrony Gruntów Rolnych

19 458

19 534

Fundusz Promocji

Twórczości

598

567

RAZEM

138 414

161

40 690

135

138 574

316

Podstawy finansów

Relacja wyniku budżetowego do

PKB w poszczególnych

krajach w 2004r. (w %)

-8

-6

-4

-2

łg

itw

ło

lia

ło

Dług publiczny

Podstawy finansów

Dług publiczny

1/3



Dług publiczny najczęściej określa

się jako finansowe zobowiązanie

władz publicznych (państwowych i

samorządowych)

tytułu

samorządowych)

tytułu

zaciągniętych pożyczek.



Wpływy z tytułu długu publicznego

wywołują koszty, które muszą być

pokryte w przyszłości.

Podstawy finansów

Dług publiczny

2/3



Władze

publiczne

uchwalając

deficyt

Władze

publiczne

uchwalając

deficyt

budżetowy ponoszą odpowiedzialność za

jego sfinansowanie, czyli znalezienie źródeł

pożyczek oraz za ich spłatę wraz z

odsetkami.



Za pomocą

pożyczek publicznych

powinny

być finansowane przede wszystkim wydatki

kapitałowe (majątkowe), których efekty

wykraczają poza bieżący rok budżetowy.

Podstawy finansów

Dług publiczny

3/3



W niektórych krajach wydatki

bieżące i wydatki kapitałowe

budżetu

są

organizacyjnie

budżetu

są

organizacyjnie

oddzielone od siebie. Budżet

państwa dzieli się na dwie części,

tzn. budżet bieżący i budżet

inwestycyjny.

Podstawy finansów

Przyczyny powstawania
długu publicznego

1/2



Uporczywie

utrzymuj

Uporczywie

utrzymuj

deficyt

bud

etowy, który przekszta

ca si

w d

publiczny.



Okres wzmo

onych wydatków publicznych,

aszcza

okresy

wojen

aszcza

okresy

wojen

łę

bokich

kryzysów gospodarczych.



Realizowana doktryna ekonomiczna, która

zak

ada

wiadome utrzymanie deficytu

bud

etowego i d

ugu publicznego jako

narz

dzi interwencjonizmu pa

stwowego.

Podstawy finansów

Przyczyny powstawania
długu publicznego

2/2



Osiąganie celów politycznych rządzącej elity,

która nie decyduje się na podnoszenie

podatków, ale nie dokonuje również cięć w

wydatkach

publicznych;

teoretycznym

wydatkach

publicznych;

teoretycznym

uzasadnieniem takiej polityki jest teza o

neutralności długu publicznego dla gospodarki

i społeczeństwa; jeżeli przyjąć, że teza ta jest

prawdziwa,

dla

rządu

znacznie

prawdziwa,

dla

rządu

znacznie

korzystniejsze jest zaciąganie pożyczek niż

nakładanie nowych podatków



Wpadnięcie władz publicznych w pułapkę

zadłużenia.

Podstawy finansów

Dylematy władz ...???



Okres bezkrytycznego podej

cia w

adz

publicznych do wyst

powania deficytu

bud

etowego oraz narastania d

ugu

publicznego mija bezpowrotnie.



dy u

wiadamiaj

sobie skutki

zad

enia publicznego oraz spirali

deficytu

bud

deficytu

bud

etowego

ugu

publicznego.

Podstawy finansów

Dylematy władz ...???



Spirala ta polega na tym,

e obs

uga d

ugu

publicznego

wymusza

coraz

publicznego

wymusza

coraz

ksze

yczki, a to nie tylko uniemo

liwia

zrównowa

enie

bud

enie

bud

etu,

lecz

tak

etu,

lecz

tak

prowadzi do sytuacji, w której deficyt

bud

etowy wymyka si

spod kontroli

stwa.



d te

adze publiczne stoj

wobec

dylematu: podnosi

podatki, po

ycza

czy

dokonywa

ęć

w wydatkach bud

etowych.

Podstawy finansów

100

Podatek



Przymusowy charakter



Natychmiastowe zubo

enie podatnika



Obci

ąż

a obecne pokolenia



Przerzucany w cen

- inflacjogenny



Podmiotowy przekrój podatników jest

inny ni

yczkodawców



e spowodowa

wybuch społeczny



e wywo

zjawisko ucieczki przed

podatkami

Podstawy finansów

101

Pożyczka



Dobrowolny charakter



Potencjalne zubo

enie podatnika



Obci

ąż

a przysz

e pokolenia



Dzia

anie deflacyjne



Obligacja mo

e by

przedmiotem sprzeda



Wywo

uje transfer dochodów od przysz

ych

podatników

obecnych

posiadaczy

podatników

obecnych

posiadaczy

papierów warto

ciowych (rentierów)



e by

przyczyn

dewaluacji pieni

dza

Podstawy finansów

102

Pożyczka



Prowadzi do zmniejszenia globalnej si

nabywczej, ale nie zawsze indywidualnej

y nabywczej



e wyra

poparcie spo

ecze

stwa

dla w

adzy



e by

narz

dziem zmiany struktury

gospodarki (finansowanie inwestycji)



e wp

ywa

na koniunktur

gospodarcz

(antyinflacyjne wch

anianie

nadmiernej si

y nabywczej)

Podstawy finansów

103

Podatek a pożyczka

yczka mo

e, podobnie jako podatek,

doprowadzi

zubo

enia

yczkodawcy.

Sytuacja taka wyst

puje w przypadk



eli w wyniku zjawisk inflacyjnych nast

puje

realny spadek warto

ci po

yczonego kapita



eli w

adze publiczne dokonuj

zmiany

warunków zaci

gania po

yczek, czyli konwersji

ugu, na skutek czego po

yczkodawcy trac

ęść

kapita

u i procentu,



eli

adze

publiczne

adze

publiczne

aszaj

niewyp

acalno

ść

co do ca

ci lub cz

ęś

zobowi

Podstawy finansów

104

Instrumenty zaciągania
d.p.

1/2



Władz

publiczne zgłaszają bieżący

oraz średnio- i długoterminowy popyt

na pieniądz.



Bieżący popyt na pieniądz jest

zaspokajany przez bieżące wpływy z

tytułu

podatków,

innych

tytułu

podatków,

innych

bezzwrotnych

wpływów

typu

bezzwrotnych

wpływów

typu

podatkowego (cła, opłaty) oraz z

wpływów z tytułu praw majątkowych.

Podstawy finansów

105

Instrumenty zaciągania
d.p.

2/2



Jeżeli

nawet

budżet

państwa

jest

Jeżeli

nawet

budżet

państwa

jest

zrównoważony

roku

fiskalnym,

zrównoważony

roku

fiskalnym,

występująca często rozbieżność w czasie

między

wpływami

rachunki

władz

między

wpływami

rachunki

władz

publicznych a ponoszeniem wydatków zmusza

państwo do zaciągania krótkookresowych

pożyczek.



Nale

y wyró



Instrumenty krótkookresowe,



Instrumenty średniookresowe,



Instrumenty długookresowe.

Podstawy finansów

106

Kredyty



Kredyt bankowy

jest uniwersalnym

instrumentem zaspokajania popytu

władz publicznych na pieniądz. W

ramach kredytu bankowego należy

rozróżnić:



kredyty banku centralnego



kredyty banków komercyjnych



kredyty międzynarodowych instytucji

finansowych (np. Banku Światowego)

Podstawy finansów

107

Weksle skarbowe

1/3



Weksle

(bony)

skarbowe

Weksle

(bony)

skarbowe

są

krótkoterminowe

papiery

wartościowe

krótkoterminowe

papiery

wartościowe

emitowane przez państwo w celu pokrycia

bieżących potrzeb płatniczych, przy czym

praktyka wykształciła kilka podstawowych

rodzajów weksli.



Są one emitowane z reguły w dużych

nominałach i są przeznaczone do transakcji

na tzw. rynku blokowym (hurtowym).

Podstawy finansów

108

Weksle skarbowe

2/3



Weksle skarbowe należą do podstawowych

instrumentów tzw. operacji otwartego

rynku, a więc oprócz zaspokajania popytu

państwa (rządu) na pieniądz są narzędziem

ułatwiającym

władzom

monetarnym

ułatwiającym

władzom

monetarnym

regulowanie

podaży

pieniądza

regulowanie

podaży

pieniądza

gospodarce.



Termin zapadalności bonów skarbowych

nie przekracza jednego roku; najczęściej

wynosi trzy lub sześć miesięcy.

Podstawy finansów

109

Weksle skarbowe

3/3



Weksle skarbowe stanowią istotną część

źródeł finansowania deficytu budżetowego.



Ważną

cechą

weksli

skarbowych

Ważną

cechą

weksli

skarbowych

finansowaniu

długu

publicznego

jest

finansowaniu

długu

publicznego

jest

możliwość dostosowania ich wielkości do

potrzeb finansowania deficytu budżetowe

oraz obsługi długu publicznego.



Weksle sprzedaje się z dyskontem od wartości

nominalnej, według zasad obowiązujących

przy dyskoncie weksli handlowych.

Podstawy finansów

110

Obligacje skarbowe

1/2



Obligacje skarbowe

- drugi podstawowy

instrument finansowania deficytu budżetowego

i długu publicznego.

bligacja jest papierem wartościowym, który

zawiera zobowiązanie emitenta do zapłaty

posiadaczowi obligacji jej nominalnej

wartości wraz z oprocentowaniem, za

przedstawieniem kuponów odsetkowych na

warunkach podanych w obligacji lub w

ogólnych zasadach subskrypcji.

Podstawy finansów

111

Obligacje skarbowe

2/2



Cechą charakterystyczną obligacji jest to, że

gwarantują one stałe oprocentowanie, chociaż w

praktyce spotyka się także obligacje o

zmiennym oprocentowaniu.



Wśród obligacji

istnieją również takie

, które nie

przynoszą

oprocentowania,

stąd

nazwa:

przynoszą

oprocentowania,

stąd

nazwa:

obligacje kupon zero

. Premię (procentem) dla

posiadacza takiej obligacji jest dyskontowanie

jej w stosunku do ceny wykupu. Obligacje są

przedmiotem obrotu giełdowego i jako takie

mają ważną cechę płynnego instrumentu

finansowego.

Podstawy finansów

112

Zarządzanie długiem
publicznym



Obsługa

długu

publicznego

wymaga

dobrze

Obsługa

długu

publicznego

wymaga

dobrze

zorganizowanego

działanie

wyspecjalizowanych

zorganizowanego

działanie

wyspecjalizowanych

organów władz publicznych. Długiem publicznym

trzeba zarządzać.



Głównymi kryteriami, jakimi muszą kierować się

władz

publiczne przy zarządzaniu długiem są:



minimalizacja kosztów pozyskiwania środków

pieniężnych na obsługę długu publicznego,



koordynowanie bieżącej i przyszłej zapadalności

instrumentów skarbu państwa z wymagalnością

zobowiązań skarbu państwa,



zapewnienie bieżącej płynności finansowej rządu.

Podstawy finansów

113

Zadłużenie Skarbu Państwa

1997- VII 2005

50 000

100 000

150 000

200 000

250 000

300 000

350 000

400 000

450 000

Zadłużenie krajowe Skarbu Państwa

Zadłużenie zagraniczne Skarbu Państwa

Podstawy finansów

114

Struktura zadłużenia Skarbu
Państwa

(VII 2005)

krajowe

70,79%

zagraniczne

29,21%

Podstawy finansów

115

Struktura rodzajowa długu
krajowego

(VII 2005)

74,28%

9,82%

3,02%

11,52%

1,36%

obligacje rynkowe o oprocentowaniu stałym

obligacje rynkowe o oprocentowaniu zmiennym

obligacje oszczędnościowe

bony skarbowe

pozostałe zadłużenie

Podstawy finansów

116

Struktura długu zagranicznego

(VII

2005)

3,13%

61,26%

3,74%

0,04%

0,34%

7,59%

0,93%

22,97%

Klub Paryski

obligacje typy Brady

obligacje zagraniczne

Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju

Bank Światowy

Bank Rozwoju Rady Europy

Europejski Bank Inwestycyjny

Pozostałe

Podstawy finansów

117

Zapadalność zadłużenia w

krajowych SPW

stan na 31 VII 2005

Podstawy finansów

118

Historia długu publicznego w
Polsce

1/3



Polska odziedziczyła po okresie gospodarki

centralnie planowanej dług publicznych

przekraczający

80% PKB



Był to głównie

dług zagraniczny

, najpierw

zaciągnięty w zachodnich bankach w

czasach Gierka, potem wzrastający w latach

80’ z powodu niespłacanych odsetek.



Krajowy dług publiczny

był za to niewielki

– był to w zasadzie dług wobec NBP z tytułu

kredytów na sfinansowanie deficytu

budżetowego.

Podstawy finansów

119

Historia długu publicznego w
Polsce

2/3



W latach 1990-2000 nastąpił silny spadek

relacji długu do PKB, możliwy dzięki

czterem zjawiskom:



Ograniczeniu skali deficytów

budżetowych do ok. 3% PKB,



Szybkiemu wzrostowi gospodarczemu,



Silnemu wzmocnieniu się złotego, przez

co obniżeniu uległa relacja długu

zagranicznego do PKB,



Redukcji zadłużenia zagranicznego

Polski.

Podstawy finansów

120

Historia długu publicznego w
Polsce

3/3



W końcu lat 90’ relacja długu do PKB

spadła poniżej

40%



Zwiększenie się tej relacji już prawie

50%

spowodował gwałtowny

wzrost deficytów budżetowych po

roku 2000, w połączeniu z powolnym

wzrostem PKB.



Około

2/3

tej kwoty stanowi publiczny

dług krajowy, a

1/3

dług zagraniczny.

Podstawy finansów

121

Dług sektora finansów

publicznych w Polsce w latach

1990-2004 (w % PKB)

100

Podstawy finansów

122

Poziom długu ...

1/4



Zgodnie z art. 216 Konstytucji:

„...nie wolno zaciągać

pożyczek lub udzielać gwarancji i

poręczeń finansowych, w

następstwie których państwowy

dług publiczny przekroczy

3/5

wartości rocznego produktu

krajowego brutto”.

Podstawy finansów

123

Poziom długu ...

2/4



Jest to warunek zgodny z postanowieniami

Traktatu z Maastricht, według których dług

publiczny w krajah członkowskich Unii

Europejskiej i Walutowej nie może być

większy od

60% PKB



Polskie prawo (ustawa o finansach

publicznych) jasno określa, jakie procedury

ostrożnościowe należy stosować w

przypadku przekraczania przez dług

kolejnych „progów ostrzegawczych”.

Podstawy finansów

124

Poziom długu ...

3/4



Jeśli poziom długu osiąga poziom:



Poniżej 50% PKB

: bez restrykcji, rząd

może prowadzić dowolną politykę

budżetową,



Między 50 a 55% PKB



Relacja deficytu budżetu państwa do

dochodów w kolejnym roku nie może

wzrosnąć;



Jednostki samorządu terytorialnego nie

mogą planować większej relacji deficytu

do dochodów niż budżet centralny.

Podstawy finansów

125

Poziom długu ...

4/4



Jeśli poziom długu osiąga poziom:



Między 55 a 60% PKB



Deficyt budżetu państwa w kolejnym roku musi

być ograniczony, aby relacja długu do PKB

spadała,



Jednostki samorządu terytorialnego muszą

zmniejszyć deficyt według ustalonej formuły,



Rząd opracowuje program sanacyjny.



Powyżej 60% PKB



Rząd ma obowiązek zrównoważyć budżet,

zrównoważone muszą być również budżety

samorządów,



Skarb Państwa nie może udzielać żadnych nowych

gwarancji i poręczeń.

Podstawy finansów

126

Relacja długu Skarbu Państwa i państwowego

długu publicznego do PKB

35%

40%

45%

50%

55%

60%

65%

2000

2001

2002

2003

2004

2005

limit wynikający z Konstytucji RP

drugi próg wynikający z ustawy o finansach publicznych

pierwszy próg wynikający z
ustawy o finansach
publicznych

dług Skarbu
Państwa

państwowy dług publiczny + przewidywane wypłaty z
tytułu gwarancji i poręczeń

Podstawy finansów

127

Dług publiczny na
świecie

1/2



Europejskim rekordzistą jest od lat

Belgia

, w której relacja długu

publicznego do PKB wynosi obecnie

108%

. W roku 1995 relacja ta

wynosiła

140%



Najzdrowszym pod tym względem

krajem Unii jest obecnie

Irlandia

, w

której relacja wynosi tylko

34%

(ale 10

lat temu było to jeszcze ponad

100%

)

Podstawy finansów

128

Dług publiczny na
świecie

2/2



Najgorsze zmiany wskaźnika długu

publicznego do PKB odnotowała w ostatnim

dziesięcioleciu

Japonia

. Skutkiem słabego

wzrostu gospodarczego i kolosalnych

deficytów budżetowych, dług publiczny wzrósł

tan z

60%

w 1993r. do

133% PKB

obecnie,



Sytuacja

USA

jest nadal lepsza od Europy.

Relacja długu publicznego do PKB wynosi tam

poniżej

60%

i do ubiegłego roku stale spadała.

Nie ma jednak raczej wątpliwości, że obecnie

relacja ta wzrośnie, m.in. skutkiem kosztów

wojny w Iraku.

Podstawy finansów

129

Relacja długu publicznego do

PKB w

poszczególnych krajach na

koniec 2004r.

100

120

140

160

180

ło

ęg

ło

łg

ło

itw

Podstawy finansów

130

Zadłużenie sektora finansów

publicznych

100 000

200 000

300 000

400 000

500 000

Podstawy finansów

131

Zadłużenie sektora rządowego VI

2005

Wyszczególnienie

Wartość w mln

zł

Zad

enie sektora rz

dowego

(po

konsolidacji)

447 874,7

1.1. Zad

enie Skarbu Pa

stwa

436 676,3

1.2. Pozostałe zadłużenie sektora rządowego w

tym

11 198,4

ZUS i zarządzane przez ZUS fundusze

9 729,6

Narodowy Fundusz Zdrowia

0,0

stwowe fundusze celowe z osobowo

prawn

(bez ZUS i zarz

dzanych przez ZUS

funduszy)

0,0

stwowe szkoły wyższe

135,2

Jednostki badawczo-rozwojowe

151,1

Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej

652,0

stwowe instytucje kultury

49,0

PAN i tworzone przez PAN jednostki organizacyjne

2,8

Pozosta

łe

stwowe osoby prawne utworzone na

podst. odr

bnych ustaw...

478,7

Document Outline

Slide 1
Slide 2
Slide 3
Slide 4
Slide 5
Slide 6
Slide 7
Slide 8
Slide 9
Slide 10
Slide 11
Slide 12
Slide 13
Slide 14
Slide 15
Slide 16
Slide 17
Slide 18
Slide 19
Slide 20
Slide 21
Slide 22
Slide 23
Slide 24
Slide 25
Slide 26
Slide 27
Slide 28
Slide 29
Slide 30
Slide 31
Slide 32
Slide 33
Slide 34
Slide 35
Slide 36
Slide 37
Slide 38
Slide 39
Slide 40
Slide 41
Slide 42
Slide 43
Slide 44
Slide 45
Slide 46
Slide 47
Slide 48
Slide 49
Slide 50
Slide 51
Slide 52
Slide 53
Slide 54
Slide 55
Slide 56
Slide 57
Slide 58
Slide 59
Slide 60
Slide 61
Slide 62
Slide 63
Slide 64
Slide 65
Slide 66
Slide 67
Slide 68
Slide 69
Slide 70
Slide 71
Slide 72
Slide 73
Slide 74
Slide 75
Slide 76
Slide 77
Slide 78
Slide 79
Slide 80
Slide 81
Slide 82
Slide 83
Slide 84
Slide 85
Slide 86
Slide 87
Slide 88
Slide 89
Slide 90
Slide 91
Slide 92
Slide 93
Slide 94
Slide 95
Slide 96
Slide 97
Slide 98
Slide 99
Slide 100
Slide 101
Slide 102
Slide 103
Slide 104
Slide 105
Slide 106
Slide 107
Slide 108
Slide 109
Slide 110
Slide 111
Slide 112
Slide 113
Slide 114
Slide 115
Slide 116
Slide 117
Slide 118
Slide 119
Slide 120
Slide 121
Slide 122
Slide 123
Slide 124
Slide 125
Slide 126
Slide 127
Slide 128
Slide 129
Slide 130
Slide 131