Rozwój regionalny
Rozwój regionalny
Pojęcie regionu
Elementy konstytuujące region
polityka interregionalna
polityka intraregionalna
NUTS/NTS- europejska klasyfikacja
regionalna
Rozwój regionalny
(planowanie, finansowanie, czynniki rozwoju)
Model polityki regionalnej w Polsce
Region
jako system ekonomiczno-
społeczny obejmuje pewien względnie
wyodrębniony z otoczenia fragment
przestrzeni ekonomicznej trwale
zamieszkany i kontrolowany przez
określoną społeczność
Definicja regionu
Podejście systemowe do definicji
regionu
Region to układ:
1. Zorganizowany celowo
2. Ustrukturalizowany i hierarhiczny (podział pracy
kompetencji decyzyjności, funkcji społecznych i
adminisracyjnych
3. Względnie wyodrębniony z otoczenia
4. Dysponujący czynnikami rozwoju (endo- i
egzogenicznymi)
5. Transformujący czynniki rozwoju w dobra i
usługi
6. Zdolny do samodzielnego określania celów
rozwojowych i zwiększania swojej sprawności
WYMIAR GEOGRAFICZNY
- Region jako wewnętrznie
jednorodna powierzchnia geograficzna, różniąca się od
przyległych terenów pewnymi cechami środowiskowymi
(ukształtowanie terenu, rodzaj i klasa gleb, klimat itp.)
WYMIAR SOCJOLOGICZNY
- Region jako system społeczny, w
którym zachodzą relacje kulturalne, rzutujące na kreowanie
swoistej tożsamości i więzi społecznych na danym obszarze
(„małe ojczyzny”)
WYMIAR POLITYCZNY
– Region rozumiany w sensie
politycznej autonomii (np. w ramach państwa federalnego),
akceptacji administracyjnego podziału, rozpatrywania
skuteczności władz regionalnych
WYMIAR EKONOMICZNY
- Region jako obszar specjalizacji
gospodarczej, która jest pochodną wykorzystania zasobów
ekonomicznych oraz przepływu czynników wzrostu (kapitał,
siła robocza, technologia, informacja)
Wymiary regionalizmu
WYMIAR HISTORYCZNY
- Region, jako historycznie
ukształtowana, odmienna tożsamość( Mazowsze, Śląsk,
Pomorze)
WYMIAR AKSJOLOGICZNY
- Region jako społeczność
obywatelska, którą cechuje wspólny katalog wartość, kultura,
język
WYMIAR INSTYTUCJONALNY
- Region jako zorganizowany
system współpracy na płaszczyźnie kulturowej, gospodarczej,
czy też politycznej przejawiający się w istnieniu
wielostronnych instytucji, organizacji regionalnych
Wymiary regionalizmu
Elementy konstytuujące
REGION:
I Przestrzeń regionalna
II Władza regionalna
PRZESTRZEŃ REGIONALNA
- rozumie się przez
to:
a) przestrzeń terytorialną
- o charakterze
regionu
decyduje jego usytuowanie
terytorialne np.: region metropolitalny (Inner
London Outer London), region pośredni,
regiony peryferyjny (regiony w Szwecji,
Finlandii), region przygraniczny
b) przestrzeń funkcjonalną
podstawową
funkcją
regionów jest programowanie,
tworzenie strategii rozwoju na danym
obszarze, planowanie strategiczne.
c) przestrzeń polityczna
-
gdzie toczy się życie
polityczne. Na przestrzeń polityczną składają
się: poczucie tożsamości, system partyjny,
przywództwo regionalne, system wyborczy,
media
WŁADZA REGIONALNA
-
łączy się z modelem
samorządu terytorialnego, modelem
regionalnej administracji publicznej.
Podstawowe modele:
A) Federacja
(Niemcy, Austria, Belgia), regiony to
części składowe federacji, które mają
zagwarantowany wachlarz kompetencji,
uczestniczą w polityce ogólnokrajowej,
ponieważ mają własną reprezentację na
szczeblu centralnym (druga izba parlamentu)
B) Państwa unitarne
silnie zregionalizowane
(Hiszpania), gdzie władze Wspólnot
Autonomicznych są partnerami politycznymi
i instytucjonalnymi dla
rządu centralnego, a nie podmiotami
podległymi.
C) Państwa unitarne z „regionalizacją
niesymetryczną”
pewne regiony mają duży
stopień samodzielności, w systemie, gdzie regiony
są kompetencyjnie słabe (Francja, Włochy- silne
regiony: Sycylia, Korsyka Trydent- Górna Adyga,)
D) Państwa unitarne ze słabymi regionami,
gdzie istnieje silna tradycja centralistyczna, rząd
ma sektorowe podejście do polityki
i wykorzystuje regiony do jej realizowania, a nie
zezwala na realizowanie polityki regionalnej.
Władza regionalna- elementy składowe:
a) Instytucje
-
ciała polityczne i administracyjne,
które sprawują zarząd w regionie jak również
wszelkiego rodzaju instytucje, instytucje
regionalne (np. Agencje Rozwoju Regionalnego,
Uczelnie Wyższe, Stowarzyszenia, podmioty
gospodarcze itd.)
b) Władze-
poziom niezależności w egzekwowaniu
kompetencji świadczą o pozycji regionu
.
c) Zasoby finansowe-
wielkość zasobów
finansowych oraz stopień swobody w
korzystaniu z tych zasobów.
Elementy, które mają wpływ na pozycję
władzy regionalnej
Relacje z
różnymi
instytucjami
Stopień
prowadzenia
niezależnej
polityki
Zależność
od rynku i
gospodar
ki
Polityka regionalna
-
to działalność
organów władzy publicznej
zmierzająca do rozwoju regionalnego,
czyli taka działalność która w
optymalny sposób wykorzystuje
zasoby regionów, dla trwałego,
zrównoważonego wzrostu
gospodarczego, podnoszenia
konkurencyjności regionu.
politykę interregionalną
prowadzoną
przez centralną administrację publiczną
wobec regionów (sprzyjająca, bądź nie)
1. Regionalizacja administracyjna
2. Decentralizacja Regionalna
3. Regionalizacja polityczna
4. Regionalizacja przez państwa
sfederowane
politykę intraregionalną
prowadzoną przez
regionalną władzę publiczną dla realizacji
własnych celów, osiągania własnych
priorytetów, na bazie własnych środków i na
własną odpowiedzialność
przykładowe instrumenty:
1. Przedstawicielstwo w Komitecie Regionów
2. Określanie Priorytetów współpracy
międzyregionalnej
3. Opracowywanie strategii
Rozwój regionalny
-
to wszelkie
procesy jakie zachodzą w przestrzeni
wyodrębnionej jako region wywołujące
zmiany w tej przestrzeni zarówno w
sensie pozytywnym (progresja) jak i
negatywnym (regresja)
1. Rozwój gospodarczy
2. Rozwój społeczny
3. Rozwój technologiczny
4. Rozwój ekologiczny
Elementy rozwoju regionalnego
ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ
1. Stabilność i bezpieczeństwo
2. Kapitał
3. Kadry
4. Infrastruktura techniczna
5. Środowisko
6. Infrastruktura gospodarcza
7. Obsługa ludności
8. Promocja
Czynniki rozwoju regionalnego
KONKURENCYJNOŚĆ REGIONU
1. Administracja rządowa
2. Samorząd regionalny (województwa)
3. Unia Europejska (polityka strukturalna)
4. Miasta i gminy (samorząd lokalny)
5. Podmioty gospodarcze
6. Różne grupy obywatelskie podejmujące
działania na rzecz rozwoju
gospodarczego
Podmioty rozwoju regionalnego
W celu skoordynowania podejmowanych
działań przez różne podmioty konieczne jest
ich harmonizacja poprzez następujące
kroki:
Określenie własnych celów
Przeanalizowanie celów innych
podmiotów, poszukiwanie zbieżności
Opracowanie programów
Zebranie partnerów do realizacji
programów, ustalenie finansowania
Współpraca na rzecz rozwoju
Programowanie rozwoju
regionalnego
Programowanie rozwoju
regionalnego
Diagnozowanie
Prognozowanie
Planowanie
Podejmowanie
decyzji
Monitorowanie
Ocena
• Strategiczny
• Operacyjny
• Kompleksowy
• Problemowy
Charakter programowania
1. Liberalna
2. Interwencyjna
3. Dostosowawcza
Minimalizacja negatywnych następstw
Maksymalizacja korzystnych
uwarunkowań
4. Przeciwdziałanie niekorzystnym
zjawiskom, świadome wywoływanie
zjawisk porządanych
Opcje rozwoju
1. Jednoznacznie zdefiniowany (przyjęta
została pewna perspektywa rozwojowa) –
stosowany w programach operacyjnych,
kompleksowych
2. Horyzont pochodny (zależny od
przyjętych celów) – programowanie na
poziomie strategicznym
Horyzont czasowy
1. Tradycyjna – ulepszanie
rzeczywistości
2. Kreowanie wzorca idealnego
Metoda przygotowania
Funkcje efektywnościowe:
• Porządkująca bieżące podejmowanie
decyzji
• Aktywizująca układ podmiotowy regionu
• Integrująca
Funkcje programowania rozwoju
regionalnego
Funkcje instrumentalne:
• Regulacyjna – oddziaływanie na zachowanie
podmiotów w regionie
• Kontrolna – ocena skuteczności, samokontrola,
korygowanie nieprawidłowości
• Informacyjna – skierowana do podmiotów
niezależnych
• Koordynacyjna – synchronizowanie własnych
przedsięwzięć z innymi podmiotami
• Promocyjna – sprzedanie regionu na zewnątrz
Funkcje programowania rozwoju
regionalnego
Programowanie rozwoju
regionalnego
Przykład Polski
Narodowy Plan Rozwoju 2004 – 2006
jako element programowania funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności w Polsce
Narodowa Strategia Rozwoju Regionalnego
Narodowa Strategia
Wzrostu Zatrudnienia i Rozwoju Zasobów Ludzkich
Narodowa Strategia
Rozwoju Obszarów Wiejskich i Rolnictwa
Narodowa Strategia Rozwoju Transportu
Narodowa Strategia Ochrony Środowiska
Polityka strukturalna w sektorze rybołówstwa
Inne krajowe dokumenty strategiczne, np.
Koncepcja Polityki Przestrzennego Zagospodarowania Kraju
Strategia
Rozwoju
Regionalnego
Województwa
Strategia
Rozwoju
Regionalnego
Województwa
Strategia
Rozwoju
Regionalnego
Województwa
Strategia Gospodarcza Rządu Przedsiębiorczość-Rozwój-Praca
NARODOWY PLAN ROZWOJU
Podstawy Wsparcia Wspólnoty (MGPiPS)
Inicjatywy Wspólnoty
Fundusz Spójności
(MGPiPS)
)
S
P
O
W
zr
o
s
t
k
o
n
k
u
re
n
c
y
jn
o
ś
c
i
g
o
s
p
o
d
a
rk
i
(M
G
P
iP
S
)
S
P
O
R
o
zw
ó
j
za
s
o
b
ó
w
l
u
d
zk
ic
h
(
M
G
P
iP
S
)
S
P
O
R
y
b
o
łó
w
s
tw
o
i
p
rz
e
tw
ó
rs
tw
o
r
y
b
(M
R
iR
W
)
S
P
O
T
ra
n
sp
o
rt
-
G
o
s
p
o
d
a
rk
a
M
o
rs
k
a
(
M
I)
P
O
P
o
m
o
c
T
e
c
h
n
ic
zn
a
(M
G
P
iP
S
)
S
P
O
R
e
st
ru
k
tu
ry
za
c
ja
i
m
o
d
e
rn
iz
a
cj
a
s
e
k
to
ra
ży
w
n
o
ś
c
io
w
e
g
o
o
ra
z
ro
zw
ó
j
o
b
sz
a
ró
w
w
ie
js
k
ic
h
(
M
R
iR
W
)
Z
P
O
R
R
Z
in
te
g
ro
w
a
n
y
P
ro
g
ra
m
O
p
e
ra
c
y
jn
y
R
o
zw
o
ju
R
e
g
io
n
a
ln
e
g
o
(M
G
P
iP
S
)
Projekty Projekty
Projekty
Projekty
Projekty
Projekty
Projekty
Projekty
Projekty
Projekty Projekty
Programy
operacyjne
INTERREG
(MGPiPS)
Program
operacyjny
EQUAL
(MGPiPS)
Ochrona
Środowiska
Transport
Uzupełnienia Programu (dla każdego z Programów Operacyjnych)
Strategia
Funduszu Spójności
Źródło: Narodowy Plan Rozwoju 2004-2006, MGiP, wykres 30.
System planowania polityki rozwoju
Krajowy Program
Reform
Krajowy Raport
nt. Zabezpieczenia
Społecznego
i Integracji
Społecznej
Program
Konwergencji
Inne strategie
(sektorowe,
regionalne, prze-
strzenne i inne)
Narodowa Strategia
Spójności (NSRO)
16 RPO
PO Infrastruktura
i środowisko
PO Kapitał ludzki
PO Innowacyjna
gospodarka
PO Rozwój
Polski Wschodniej
PO Europejskiej
Współpracy
Terytorialnej
PO Pomoc techniczna
Strategia Rozwoju Kraju 2007 - 2015
Krajowy Plan
Strategiczny dla
Obszarów Wiejskich
PO
Rozwój
Obszarów
Wiejskich
Strategia
Rozwoju
Rybołówstwa
PO
Zrównoważony
Rozwój Sektora
Rybołówstwa
i Nadbrzeżnych
Obszarów Rybackich
Nowa perspektywa finansowa
Polityka Spójności
Cel Konwergencja
Fundusz
Spójności
Europejski
Fundusz
Społeczny
Europejski
Fundusz
Rozwoju
Regionalneg
o
Nowa perspektywa – 2007-2013
Dokumenty programowe
Zintegrowany Pakiet Wytycznych
Zintegrowany Pakiet Wytycznych
Krajowy Program Reform
2005 -2008
Krajowy Program Reform
2005 -2008
Strategiczne
Wytyczne
Wspólnoty
(SWW)
Strategiczne
Wytyczne
Wspólnoty
(SWW)
Narodowa
Strategia
Spójno?ci (NSRO)
Narodowa
Strategia
Spójności (NSRO)
Strategiczne
Wytyczne UE dla
Polityki Rozwoju
Obszarów Wiejskich
Strategiczne
Wytyczne UE dla
Polityki Rozwoju
Obszarów Wiejskich
Narodowa Strategia
Rozwoju Obszar
ów
Wiejskich
Narodowa Strategia
Rozwoju Obszar
ów
Wiejskich
Narodowy Plan
Strategiczny dla
Rybo?ówstwa
Narodowy Plan
Strategiczny dla
Rybołówstwa
Polityka Spójności Wspólna Polityka Rolna Wspólna Polityka Rybacka
Rzeczpospolita Polska
Strategia Rozwoju Kraju 2007
-2015
Rada Europejska
Komisja Europejska
Narodowa Strategia Spójności
2007-2013
Wzrost zatrudnienia poprzez rozwój
kapitału ludzkiego i społecznego
Podniesienie konkurencyjności
polskich przedsiębiorstw, w tym
szczególnie sektora usług
Tworzenie warunków dla
utrzymania trwałego i wysokiego
tempa wzrostu gospodarczego
Budowa i modernizacja
infrastruktury technicznej, mającej
podstawowe znaczenie dla wzrostu
konkurencyjności Polski i jej
regionów
Wzrost konkurencyjności polskich
regionów i przeciwdziałanie ich
marginalizacji społecznej,
gospodarczej, i przestrzennej
Rozwój obszarów wiejskich
16 Regionalnych Programów
Operacyjnych
PO Rozwój Polski Wschodniej
PO Europejskiej
Współpracy Terytorialnej
PO Infrastruktura i środowisko
PO Kapitał ludzki
PO Innowacyjna gospodarka
PO Pomoc Techniczna
Podstawowa filozofia NSS
2007-2013
Osadzona w Strategii Lizbońskiej,
podobnie jak nowa polityka spójności
Unii Europejskiej - budowanie
gospodarki opartej na wiedzy, aby Unia
Europejska stała się najbardziej
konkurencyjną gospodarką na świecie
do roku 2010
Podstawy do opracowania
NSS 2007-2013
Prognozy:
– Ludnościowa oraz przepływów migracyjnych
– Makroekonomiczna
– Rynku pracy
– Wydatków społecznych
– Rozwoju nauki i technologii
– Rozwoju społeczeństwa informacyjnego
– Bilans energetyczny
Narodowa Strategia Rozwoju
Regionalnego - przygotowanie
NSRR
NSRR
Koncepcja
Przestrzennego
Zagospodarowani
a Kraju
Długofalowa
Strategia
Rozwoju
Regionalnego
Kraju
Strategie
rozwoju
województw
Plany
zagospodarowan
ia
przestrzennego
województw
Programy
rządowe
Inne programy
dotyczące
spójności
społeczno -
gospodarczej
Strategia rozwoju
społeczno-gospodarczego
Naprawa finansów publicznych poprzez
działania określone w „Programie
uporządkowania i ograniczania wydatków
publicznych”:
– racjonalizacja wydatków publicznych, zwłaszcza socjalnych;
– zapewnienie odpowiednich źródeł dochodów budżetowych;
– zmiany instytucjonalnych eliminujących marnotrawstwo
i usprawniających funkcjonowanie sektora finansów
publicznych;
Realizacja programu umożliwi realizację
„Średniookresowej Strategii Finansów
Publicznych” zorientowanej na spełnienie
kryteriów z Maastricht w 2007.
Strategia rozwoju
społeczno-gospodarczego
Polityka strukturalna realizowana w
wymiarach:
– Horyzontalnym
– Regionalnym
– Odejście od polityki sektorowej
Działania:
– Reorientacja pomocy publicznej
– Zakończenie procesów restrukturyzacji
– Dostęp do kapitału
– Przyspieszenie i uproszczenie procesów
inwestycyjnych
Strategia rozwoju
społeczno-gospodarczego
Budowa gospodarki opartej na wiedzy
– Wspomaganie działalności innowacyjnej
Rozwój infrastruktury
– Transportowej
– Telekomunikacyjnej
Stymulacja inwestycji
– Krajowych
– Zagranicznych
– Rozwój partnerstwa publiczno-prywatnego
Lepsze wykorzystanie zasobów ludzkich
– Kształcenie ustawiczne
– Reforma służb zatrudnienia
– Edukacja
Strategia rozwoju regionalnego
Rozwój obszarów wiejskich poprzez:
Rozwój ekonomiczny sprzyjający
wzrostowi atrakcyjności obszarów
wiejskich;
Zrównoważony rozwój sektora rolnego
z zachowaniem ochrony środowiska;
Podniesienie konkurencyjności
przetwórstwa rolnego.
Strategia rozwoju regionalnego
Cele:
Wzrost konkurencyjności gospodarczej regionów
poprzez zwiększenie elastyczności i innowacyjności
Efektywne wykorzystanie endogenicznego
potencjału regionów
Różnorodność
- wzbogacenie struktury społeczno-gospodarczej kraju
- specjalizacja regionów
- wykorzystanie walorów i ochrona zasobów
Racjonalna gospodarka przestrzenią i zasobami
środowiska
Wyrównywanie szans
-
specjalne działania wobec regionów peryferyjnych i zagrożonych
marginalizacją
Strategia rozwoju regionalnego
Podstawy działań:
Narodowa Strategia Rozwoju
Regionalnego – dokument o
charakterze średniookresowym
Ustawa o polityce regionalnej państwa i
polityce regionalnej
Finansowe:
- zdecentralizowany system finansów
publicznych, dopuszczający wieloletnie plany
finansowe;
- środki zewnętrzne z funduszy UE.
Planowanie strategiczne
– poziom wojewódzki
STRATEGIA
STRATEGIA
WOJEWÓDZTW
WOJEWÓDZTW
A
A
Program
wojewódzki
Program
wojewódzki
Program
wojewódzki
Regionalny
Program
Operacyjny
(środki krajowe)
Regionalny
Program
Operacyjny
(środki UE)
PLANOWANIE REGIONALNE
Inwestycje
wieloletnie -
informacja
Inne programy
regionalne-
informacja
Kontrakt Wojewódzki
Kontrakt Wojewódzki
Instrumenty realizacji polityki
rozwoju regionalnego
NSRR będzie realizowana przy
wykorzystaniu:
• Publicznych środków krajowych;
• Publicznych środków Unii Europejskiej;
• Wkładu własnego beneficjnetów;
oraz instrumentów finansowych:
• Regionalnych Strategii Innowacji;
• Prefinansowania wydatków związanych z realizacją
projektów współfinansowanych ze środków UE;
• Poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa;
• Funduszu Poręczeń Unijnych;
• Funduszu Rozwoju Inwestycji Komunalnych;
• Funduszy poręczeniowych i pożyczkowych dla MSP;
• Regionalnych Strategii Innowacji;
Instrumenty realizacji polityki
rozwoju regionalnego – c.d.
NSRR będzie realizowana przy
wykorzystaniu instrumentów
finansowych:
•
Prefinansowania wydatków związanych z realizacją projektów
współfinansowanych ze środków UE;
•
Poręczeń i gwarancji Skarbu Państwa;
•
Funduszu Poręczeń Unijnych;
•
Funduszu Rozwoju Inwestycji Komunalnych;
•
Funduszy poręczeniowych i pożyczkowych dla MSP;
•
Krajowego Funduszu Kapitałowego;
•
Wsparciu inwestycji wieloletnich o dużym znaczeniu dla
gospodarki;
•
Instrumentu w ramach funduszy UE pn. „Rewitalizacja miast i
miasteczek”;
•
Środków Banku Światowego;
•
Środków Europejskiego banku Inwestycyjnego;
•
Instrumentu finansowego Europejskiego obszaru
Gospodarczego;
•
Norweskiego Mechanizmu Finansowego;
•
Partnerstwa Publiczno-Prywatnego.
?
?
Model finansowania rozwoju
regionalnego
2008
PAOW
– Bank Światowy
31
XII
2000
2001
2002
2003 2004 2005
2006 2007
Wybór
projektów
wydatk
i
wydatk
i
wydatk
i
Wybór
projektów
wydatk
i
Kontrakt
Wojewódzki
Wybór proj.
Fundusze
Strukturalne
Wybór
projektów
Fundusze
Przedakcesyjne
(Phare, Ispa, Sapard)
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
Małopolska – Fundusze przedakcesyjne
finansowanie rozwoju regionalnego
20
00
wydatki
PHARE SSG
Wybór projektów
PHARE
ODBUDOWA
wydatki
wydatki
PHARE CBC
Wybór projektów
wydatki
wydatki
ISPA
/ od 1.05.2004
Fundusz Spójności
Wybór projektów
wydatki
Wybór
projektów
wydatki
SAPARD
Wybór
projektów