WYTWORY i

PRZETWORY

PAPIERNICZE

Klasyfikacja papieru

Wytwarzany obecnie papier i
wyroby papiernicze klasyfikuje się
jako dwie grupy towarowe:

- wytwory papiernicze
- przetwory papiernicze

Wytwory papiernicze

To wszystkie rodzaje papierów, kartonów,
tektur, bibuł itp. Jest to spilśniony produkt
ukształtowany w postaci arkuszy lub wstęg,
powstający z odpowiednio przygotowanych
w procesie produkcyjnym włókien
roślinnych, zawieszonych w wodzie,
osiadłych na sicie i wysuszonych, z
ewentualnym dodatkiem wypełniaczy,
środków zaklejających, barwników itp. Jest
to równocześnie definicja papieru.

Przetwory papiernicze

Produkty otrzymane w wyniku poddania

wytworów papierniczych procesom obróbki

chemicznej i fizykochemicznej (nasycania,

powlekania) lub mechanicznej (wykrawania,

wytłaczania, formowania, sklejania,

zszywania, zwijania itp.) albo obu tym

procesom łącznie. Do przetworów

papierniczych zalicza się również produkty

otrzymane w wyniku wytłaczania masy

papierniczej i ścieru w formie kształtek

przestrzennych.

WYTWORY

PAPIERNICZE

Wyroby papiernicze

Przemysł papierniczy produkuje wiele

różnych wytworów papierniczych.
Stąd potrzeba klasyfikacji wg:

grup

rodzajów

klas

gramatur

odmian

gatunków

powierzchni i rodzajów arkuszy

Klasy wyrobów

papierniczych

Klasa wyrobu papierniczego jest
określana za pośrednictwem
składu procentowego surowców
włóknistych, które były użyte
przy produkcji wytworu.
Rozróżnia się 10 klas
oznaczanych cyframi rzymskimi.

Klasy wyrobów

papierniczych

Klas

Zaw.

włókien

szmacia-

nych, %

Zaw. wł.

celulozy

drzewnej z ew.

domieszką

słomowej, %

Zawarto

ść ścieru

drzewne

go, %

Zawartość

włókien

makulatur

y, %

100

—

III

—

100

—

—
—

60
50

40
50

—
—

—

VII

—

VIII

—

100

—

100

Papier klasy I i II

Charakteryzuje się najwyższa
trwałością i mocą. Służy do
produkcji banknotów i jest
wykorzystywany przy sporządzaniu
dokumentów szczególnego
znaczenia.

Papier klasy III

Określa się jako bezdrzewny (100%

celulozy) i zalicza się do papieru

specjalnego, traktując na równi z

papierem wytwarzanym z włókien

szmacianych. Może być przeznaczony

do wieloletniego przechowywania lub

stałego posługiwania się oraz w

sytuacjach, gdy konieczna jest duża

wytrzymałość na rozerwanie, np. w

przypadku zeszytów szkolnych.

Papier klasy IV

Ma trwałość i wytrzymałość
zbliżone do papieru klasy III.
Przeznacza się go na druki
specjalne, wymagające długiego
przechowywania lub wyroby
częstego użytkowania.

Papiery klasy V, VII i

VIII

Najbardziej popularne i o największym
zastosowaniu. Papier kl. VII można
określić jako dostatecznie dobry.
Natomiast papier kl. V jako zupełnie
dobry, charakteryzujący się wieloletnią
trwałością i dużą wytrzymałością; jest
stosowany np. do druku książek.
Papier kl. VIII jest przeznaczony
wyłącznie na gazety.

Odmiany wytworów

papierniczych

• bezdrzewna

(BD),

produkowana z mas

długowłóknistych lub mas celulozowych,
bądź ich mieszanin;

• półdrzewna (PD),

produkowana z mas

celulozowych z dodatkiem ścieru lub mas
półchemicznych, bądź ich mieszanin;

• drzewna (D),

produkowana ze ścieru i

makulatury z dodatkiem masy celulozowej;

• mieszana (M),

produkowana z włókien

różnych.

Powierzchnia wytworów

papierniczych

• matowa - skrót: „mat”
• jednostronnie gładka - skrót: „jgł”
• satynowa (gładka)

- skrót: „sat”

• gładzona (tylko dla tektur) - skrót:

„gł”

• prążkowana - skrót: „pr”
• marszczona - skrót: „mr”
• karbowana - skrót: „karb”
• tłoczona

- skrót: „tł”

Ze wzgl. na sposób wykończenia
powierzchni rozróżnia się 8 kategorii:

Powierzchnia wytworów

papierniczych

W praktyce wyróżnia się dodatkowo
powierzchnię:

•szorstka - skrót: „szor”
•groszkowa

- skrót: „gr”

•żeberkowa

- skrót: „żeb”

•lekko marszczona - skrót: „lmr”

Gramatura wyrobu

Gramatura wytworu papierniczego jest to

masa jednego metra kwadratowego

wytworu wyrażona w gramach na metr

kwadratowy

Nie należy jej utożsamiać z

grubością

papieru,

grubość zależy nie tylko od osadu masy

papierniczej na sicie, ale także od rodzaju

włókien, ilości wypełniaczy, stopnia

sprasowania papieru i wygładzania jego

powierzchni (np. papier matowy jest grubszy od

papieru satynowego o tej samej gramaturze).

Ze wzgl. na gramaturę się dwie
grupy główne wytworów
papierniczych:

• papier

, który jest wytworem o

gramaturze do 250 g/m

(w tym

bibułka o gramaturze do 28 g/m

• tektura

, która jest wytworem o

gramaturze powyżej 250 g/m

W praktyce stosuje się bardziej
dokładną klasyfikację wytworów
papierniczych wg gramatur:

• bibułka

, wytwór o gramaturze do 28

g/m

;

• papier

, wytwór o gramaturze od 28

g/m

do 160 g/m

;

• karton

, wytwór o gramaturze od 160

g/m

do 315 g/m

;

• tektura

, wytwór o gramaturze powyżej

315 g/m

Formaty arkuszy

W sprzedaży rynkowej wyroby
papiernicze znajdują się w postaci
arkuszy oraz małych zwoikach (np.
kalka i karton kreślarski). Arkusze
można klasyfikować wg formatów.
Najważniejszymi i powszechnie
stosowanymi są trzy formaty: A, B i C.
Tworzą one znormalizowane szeregi
wymiarowe arkuszy.

Formaty arkuszy

• Format podstawowy A

, zalecany

do powszechnego stosowania oraz

do tworzenia formatów częściowych

• Format pomocniczy B

, stosowany

w określonych warunkach oraz do

tworzenia formatów częściowych

• Format pomocniczy C

, stosowany

w określonych warunkach

Formaty arkuszy

Każdy format określa wymiary szeregu
zależnych od siebie arkuszy. Stosunek
długości boków arkuszy ok. 1:
Odpowiada on stosunkowi boku
kwadratu do jego przekątnej i określa
w ten sposób jednolitą proporcję
wymiarową dla wszystkich arkuszy.

Format A

Podstawą szeregu A jest arkusz A0 o
powierzchni 1 m

i wym. 841x1189 mm. Każdy

arkusz mniejszy powstaje z arkusza większego
o połowę, zawsze w poprzek dłuższego boku,
tzn. prostopadle do boku dłuższego. Liczbę
przecięć oznacza się cyfrą, symbol A4 oznacza,
że arkusz podstawowy A0 został przecięty 4-
krotnie.
Papier w formacie A4 jest najpowszechniej
używany m.in. do drukarek, maszyn
biurowych, do pisania, a także na bruliony.

Zasada

tworzenia

szeregu

arkuszy w

formacie A

z arkusza

Formaty B i C

Arkusze tych szeregów tworzy się na tej
samej zasadzie z arkuszy B0 i C0.
Arkusze formatu B wykorzystywane są
głównie do druku książek.
Format C jest formatem przystosowanym do
opakowania (obłożenia) formatu A. Wykonuje
się obwoluty, koperty, teczki, skoroszyty
przystosowane do przechowywania papieru
w arkuszach np. A4 – teczki C4.

Wymiary arkuszy dla formatów

A, B i C

format

symb

wymiar

arkusza

symb

wymiar

arkusza

symb

wymiar

arkusza

841 x

1189

1000 x

1414

917 x

1297

594 x 841

707 x

1000

648 x 917

420 x 594

500 x 707

458 x 648

297 x 420

353 x 500

324 x 458

210 x 297

250 x 353

229 x 324

148 x 210

176 x 250

162 x 229

105 x 148

125 x 176

114 x 162

74 x 105

88 x 125

81 x 114

Grupy i rodzaje

wytworów

papierniczych

Podział na grupy

wynika z różnic w procesach

technologicznych produkcji, cech użytkowych

wytworu i jego gramatury. Z podziałem na

grupy wiąże się

ogólne przeznaczenie

użytkowe

danego wyrobu.

Rodzaj wytworu

określa jego

przeznaczenie

użytkowe

Rozróżnia się:

• 9 podstawowych grup użytkowych papieru
• 3 grupy użytkowe tektury

Grupy użytkowe

papieru

• Papiery drukowe

• Papiery do pisania i kreślarsko-

rysunkowe

• Papiery pakowe do wyrobu opakowań

i tektury falistej

• Papiery chłonne i filtracyjne

• Papiery higieniczne

• Papiery przemysłowo-techniczne

• Papiery elektrotechniczne

• Papiery podłożowe

• Papiery do różnych celów

Grupy użytkowe tektury

• Tektury do wyrobu opakowań i

tektury falistej

• Tektury introligatorskie
• Tektury przemysłowe i techniczne

Papiery pakowe

• Papier siarczanowy (natronowy)

– BD,

kl. II, gramatura 31,5-140 g/m

najmocniejszy; powierzchnia
jednostronnie gładka, matowa lub
prążkowa; do pakowania, produkcji kopert
aktowych itp.

• Papier siarczynowy

– BD lub PD, kl. III i

IV, gramatura 31,5-125 g/m

, dość mocny;

do owijania, wyrobu opakowań itp.

Papiery pakowe

• Papier celulozowo-makulaturowy

(„Manilla”) – odmiana M, gramatura 63-140
g/m

, powierzchnia jednostronnie gładka,

barwa szara, duże wymiary, niezbyt mocny; do
owijania, wyrobu opakowań i tektury falistej

• Papier makulaturowy

(szrenc) - odmiana M,

gramatura 63-140 g/m

, matowy lub

jednostronnie gładki, barwa naturalna,
niezbyt mocny; do owijania, tektury falistej
itp.

Papiery pakowe

• Pergamin pakowy sztuczny

(kwasowy lub

roślinny) - odmiana BD, kl. III, gramatura
40, 50, 63 i 80 g/m

, powierzchnia matowa,

barwa naturalna biała; podczas produkcji
poddawany kąpieli w kw. siarkowym;
pakowanie produktów wymagających
opakowań nie przepuszczających tłuszczu i
wilgoci, np. masło, smalec (im wyższa
gramatura tym większa odporność na
przenikanie tłuszczów)

Papiery pakowe

• Papier półpergaminowy

– BD, gramatura 40,

50 i 63 g/m

, powierzchnia matowa lub

satynowana, bielony lub niebielony; podczas

produkcji – bardzo silne zmielenie włókien;

większa przenikliwość tłuszczów; produkcja

papieru śniadaniowego, okładek, przekładek

itp.

• Papier pergaminowy

– BD, kl. III, gramatura

40-63 g/m

, powierzchnia matowa, barwa

białokremowa; częściowo odporny na

przesiąkanie tłuszczów; do pakowania

produktów spożywczych

Papiery pakowe

• Papier workowy zwykły

– BD,

gramatura 70-100 g/m

, zaklejany,

jednostronnie gładki, matowy lub lekko
marszczony; dobre właściwości
wytrzymałościowe; do wyrobu worków
jedno- i wielowarstwowych, klejonych,
szytych oraz jako podłoże do papieru
workowego parafinowego,
jednostronnie asfaltowanego itp.

Tektury do wyrobu

opakowań i tektury

falistej

•

Tektury ręczne

są produkowane na

maszynach zwanych tekturówkami,

wyłącznie w arkuszach.

Wielowarstwowe, grubość nie więcej

niż 5 mm i max gramaturze 4000 g/m

•

Tektury maszynowe

mogą być jedno-

lub wielowarstwowe, wytwarzane w

postaci wstęgi, która w zależności od

potrzeby może być krojona na arkusze.

Gramatura nie przekracza 900 g/m

Tektury do wyrobu

opakowań i tektury

falistej

• Tektura pudełkowa do łożysk tocznych
• Tektura makulaturowa
• Tektura słomowa
• Tektura walizkowa
• Tektura jednostronnie kryta
• Dwustronnie kryta
• Tektura do tłoczenia biała
• Tektura siarczanowa biała

Najważniejsze odmiany

tektury do wyrobu opakowań

i tektury falistej

Tektura jednostronnie kryta

– otrzymana przez

złączenie dwóch warstw pilśni papierowej;

wierzchnia warstwa tzw. pokrycie (BD, kl. III, V,

VII) jest wypełnione i zaklejane, białe lub

barwione; warstwa spodnia (M, kl. X), barwa

naturalna (szara); gramatura 224-315 g/m

(jako

karton) oraz 335-710 g/m

Tektura dwustronnie kryta

– składa się z

warstw: wierzchniej, środkowej i spodniej;

warstwa wierzchnia i spodnia tego samego

rodzaju (BD, kl. III, V, VII), napełniane i zaklejane;

warstwa środkowa makulaturowa (M, X)

Najważniejsze odmiany

tektury do wyrobu opakowań

i tektury falistej

Tektura brązowa

– barwa naturalna brązowa,

wyrabiana ze ścieru drzewnego brązowego (kl.

IX), arkusze 700x1000 mm; maszynowa - gram.

ok. 900 g/m

, matowa, jednostronnie gładka,

szorstka; ręczna – gładzona, grubość 1,5-6 mm

Tektura biała

- barwa naturalna biała,

wyrabiana ze ścieru drzewnego białego (kl. IX);

bardziej łamliwa od brązowej; arkusze

700x1000 mm; maszynowa - gram. do 630

g/m

, matowa, jednostronnie gładka; ręczna –

gładzona, grubość 1,2-3,5 mm

Najważniejsze odmiany

tektury do wyrobu opakowań

i tektury falistej

Tektura makulaturowa

– barwa naturalna

szara (M, kl. X), arkusze 700x1000 mm;
maszynowa - gram. do 630 g/m

, matowa,

jednostronnie gładka; ręczna – gładka,
grubość 1,2-4,5 mm

Tektura słomowa

– jednowarstwowa,

maszynowa, z masy półchemicznej słomowej,
o różnych grubościach, twarda, krucha,słaba,
barwa żółta, cienka – w zwojach, gruba – w
arkuszach

PRZETWORY

PAPIERNICZE

Przetwory papiernicze (papierowe)

powstają w wyniku przetworzenia

wytworów papierowych na wyroby o

konkretnym zastosowaniu:

• artykuły papiernicze szkolne
• artykuły papiernicze biurowe
• papiery i tektury uszlachetnione
• opakowania z papieru, tektury i ścieru
• przetwory papiernicze do celów

przemysłowych

• galanteria papiernicza i inne przetwory

papiernicze.

• artykuły papiernicze szkolne
• artykuły papiernicze biurowe

•

papiery i tektury uszlachetnione

• opakowania z papieru, tektury i ścieru
• przetwory papiernicze do celów

przemysłowych

• galanteria papiernicza i inne

przetwory papiernicze.

Przetwory papiernicze

Papiery i tektury

uszlachetnione

Papiery i tektury

uszlachetnione

• Papiery kolorowane: jednostronnie wzorzyste,

wytłaczane, bibułka dwustronnie gładka, bibułka

marszczona (krepina)

• Papiery kredowane (powlekane zawiesiną

pigmentowo-klejową); jednostronnie, dwustronnie,

• Papiery powlekane: klejem, polietylenem, woskami

itp.

• Papier światłoczuły
• Papiery nasycone i sklejane
• Fibra
• Tektura falista: dwu-, trzy- i pięciowarstwowa

Tektury faliste

• dwuwarstwowa składa się z

warstwy płaskiej i zespolonej z nią
warstwy sfalowanej.

• trzywarstwowa - warstwa

sfalowana znajduje się pomiędzy
warstwami płaskimi

• pięciowarstwowa – dwie warstwy

sfalowane przełożone jedną płaską

Tektury faliste

Fale mogą być:

– wąskie (wysokość 2,5 mm), 180-

190 fal na metr bieżący

– szerokie (wysokość 4 mm), 110-

120 fal na metr bieżący

Gramatura 250-1400 g/m

Tektura barierowa najczęściej ma

zastosowanie w przemyśle spożywczym,

w transporcie lub przechowywaniu np.

ryb, mięsa, mrożonek, warzyw, owoców

itp.

• artykuły papiernicze szkolne
• artykuły papiernicze biurowe
• papiery i tektury uszlachetnione

•

opakowania z papieru, tektury i ścieru

• przetwory papiernicze do celów

przemysłowych

• galanteria papiernicza i inne

przetwory papiernicze.

Przetwory papiernicze

Opakowania z tektury,

papieru i ścieru

• kartonaże: z tektury falistej, litej

lub krytej

• worki papierowe: otwarte i

wentylowe, klejone i szyte

Opakowania z tektury,

papieru i ścieru

• torby i torebki papierowe: trójkątne ,

fałdowe, krzyżowe, klockowe, płaskie,
specjalne

• pozostałe – denka i wieczka, kubki

parafinowe, tacki tekturowe i z masy
papierowej, wytłaczanki do jaj itp.

PRZECHOWYWANIE I

OZNAKOWANIE

WYROBÓW

PAPIERNICZYCH

Pakowanie wyrobów

papierniczych:

bela, skrzynia, paczka, zwój,

zwoik

•

Bela

– opakowanie, w którym określona i

ilość papieru w arkuszach, paczkowana lub
nie, owinięta jest papierem, ujęta z góry i z
dołu w drewniane pokrywy i ściśnięta
taśmą stalową – bele twarde. Bele miękkie –
wytwory owinięte papierem i ściągnięte
taśmą stalową

•

Skrzynia

– opakowanie papieru w

arkuszach i zwoikach (np. kalka w
skrzyniach drewnianych)

Pakowanie wyrobów

papierniczych:

bela, skrzynia, paczka, zwój,

zwoik

•

Paczka

– określona liczba arkuszy papieru o

danym formacie owinięta w papier (tektura

ściągnięta taśmą). Inaczej – ryza, dawna miara

papieru zawierająca 20 libr (libra=24

arkusze), obecnie ryza – paczka zawierająca

500 arkuszy.

•

Zwój

– zwinięta wstęga papieru, określana

długością wstęgi lub średnicą zwoju

•

Zwoik

– mały zwój, średnica poniżej 200 mm

Dodatkowo – opakowania zbiorcze,

transportowe

Przechowywanie wyrobów

papierniczych

Opakowanie fabryczne powinno chronić przed
zamoczeniem, zawilgoceniem, poplamieniem,
zabrudzeniem i zanieczyszczeniem. Arkusze,
bloki, zeszyty powinny być przechowywane na
płasko; zwoje – pionowo.
Magazyny – kryte, zamknięte, suche i
przewiewne, wilgotność powietrza 40-65%,
temp. powyżej +4°C, zabezpieczone przed
słońcem, gryzoniami, pożarem. Składowanie
na podkładach, regałach lub półkach.

Oznaczenie wytworów

papierniczych

• Słowna nazwa wytworu papierniczego i

symbol SWW

• Gramaturę [g/m

] lub grubość

• Nr normy i symbol typu
• Symbol odmiany, powierzchni, barwy
• Wymiary – format lub wymiar arkusza

[mm], szerokość i średnicę zwoju lub

masę

• Symbol gatunku

Oznaczenie wytworów

papierniczych - przykład

Papier zwykły (SWW 1814-231), o
gramaturze 63g/m

, odmiany

bezdrzewnej (BD), o powierzchni
satynowanej (sat), barwy białej (b), w
zwojach szerokości 420 mm, średnicy
zewnętrznej 480 mm, gatunku 1.

SWW 1814-231 papier do pisania zwykły

63-BD-sat-b-420-480-1 PN-87/P-50421/02

Oznakowanie opakowań

wytworów papierniczych

Oprócz oznaczenia wytworu,
powinno zawierać nazwę i
adres producenta, numer
kolejny opakowania, liczbę
arkuszy lub masę wytworu,
znak kontroli.

Oznakowanie przetworów

papierniczych

Nazwę i adres producenta oraz
oznaczenie wyrobu zawierające symbol
SWW, nazwę identyfikującą wyrób,
numer normy i dane charakteryzujące
wyrób (np. liczba kartek zeszytu),
format, dane papieru.

SWW 1825-123 Brulion 96-A5 PN-92/P-
50602