WIEDZA O 

SPOŁECZEŃSTWIE

Temat: Funkcje i formy 
państwa

Funkcje państwa

Funkcja państwa  to całokształt działalności państwa w 
określonych dziedzinach życia społecznego. Każde państwo realizuje 
dwie funkcje – wewnętrzną i zewnętrzną.

Funkcje państwa

Biorąc pod uwagę zasięg przestrzenny działalności państwa, można wyróżnić
dwie jego funkcje: 

Funkcja zewnętrzna obejmuje aktywność międzynarodową państwa, 
stosunki między państwami, działalność w organizacjach międzynarodowych, 
co ma na celu ochronę suwerenności zewnętrznej państwa. Organami, 
które realizują tę funkcję, są m.in. służby dyplomatyczne i wojsko.

Funkcja wewnętrzna obejmuje działania, które mają zagwarantować 
bezpieczeństwo  i ład w kraju. Do tego celu są powołane odpowiednie 
organy administracji, policja, prokuratura, sądy oraz służby więzienne. 
W ramach realizacji tej funkcji można wyróżnić działalność: prawodawczą,
porządkową, administracyjną, gospodarczo – organizatorską, socjalną oraz
kulturalną.

Forma  państwa

Forma państwa to sposób sprawowania władzy oraz organizowania życia politycznego 
i społecznego w państwie.

Podział państw ze względu na 

formę rządów

Formy monarchii

Ludwik XIV, król Francji w latach 1643 – 1715. 
Przypisuje mu się słynne stwierdzenie „Państwo to ja”

• despotyczna – król sprawował pełnię władzy 
(np. Egipt pod panowaniem faraonów)

• patrymonialna – monarcha miał silną pozycję 
polityczną i ekonomiczną (wczesnośredniowieczna 
Europa)

• stanowa – powstała w związku ze wzrostem 
politycznego i ekonomicznego znaczenia stanów 
(przełom XIII i XIV w. w Anglii i we Francji)

• absolutna – monarcha ma całkowitą i niepodzielną 
władzę (początek XVII w. we Francji i w Anglii)

• konstytucyjna – kompetencje monarchy są 
ograniczone przez konstytucję (np. Monako i Maroko)

• parlamentarna – kompetencje monarchy są 
ograniczone, pełni on funkcję reprezentacyjną 
(np. Wielka Brytania, Hiszpania, Belgia i Norwegia).

Współczesne monarchie absolutne

Abd Allah bin Abd al - Aziz Al Saud

Arabia Saudyjska 
Od chwili powstania w 1932 
roku rządzi nią dynastia 
Saudów.
Król sprawuje najwyższą 
władzę ustawodawczą, 
wykonawczą (pełni funkcję 
premiera) i sądowniczą, a 
także jest przywódcą 
religijnym. Państwo nie ma 
pisanej konstytucji, nie 
istnieje parlament, a 
działalność partii 
politycznych jest zakazana.

Współczesne monarchie absolutne

Benedykt XVI, papież

Watykan
Watykan jest elekcyjną monarchią 
absolutną. Najwyższa władza
ustawodawcza, wykonawcza 
i sądownicza należy do papieża 
wybieranego przez Kolegium 
Kardynałów. Członków Kolegium 
mianuje papież.  Oprócz papieża 
ważną rolę w państwie 
odgrywa sekretarz stanu, który 
pełni funkcję premiera.

Podział państw ze względu na reżim 

polityczny

Np. w Polsce po 1926,
Rumunii, Hiszpanii
Obecnie w krajach
Afryki, Azji i Ameryki 
Łacińskiej 

Obecnie w większości 
państw europejskich i
Ameryce Północnej

Np. faszystowskie 
Niemcy i Włochy.
Obecnie Korea 
Północna

Podział państw ze względu na ustrój 

terytorialny

Podział państw ze względu na ustrój 

terytorialny

Podział państw ze względu na formę 

rządu

monarchie 

monarchie 

republiki 

republiki 

sposób sprawowania władzy     -  

absolutna

                   

           -  

konstytucyjna

            - 

parlamentarna

sposób sprawowania władzy     -  

absolutna

                   

           -  

konstytucyjna

            - 

parlamentarna

sposób powoływania władzy     -  

dziedziczna

                   

                  -  elekcyjna 

            

sposób powoływania władzy     -  

dziedziczna

                   

                  -  elekcyjna 

            

prezydenckie  

prezydenckie  

parlamentarne  

parlamentarne  

Podział państw ze względu na relację między 

organami władzy (systemy państwowe)

system parlamentarny 

system parlamentarny 

parlamentarno – 

gabinetowy   

parlamentarno – 

gabinetowy   

gabinetowo – 

parlamentarny   

gabinetowo – 

parlamentarny   

system prezydencki   

system prezydencki   

system mieszany   

system mieszany   

system parlamentarno – komitetowy  

  

system parlamentarno – komitetowy  

  

Podział państw ze względu na 

strukturę terytorialno - 

administracyjną

unitarne 

unitarne 

federalne 

federalne 

zdecentralizowane     

zdecentralizowane     

           

    scentralizowane     

            

           

    scentralizowane     

            

konfederacja  

konfederacja  

federacja  

federacja  

Podział państw ze względu na reżim 

polityczny

demokratyczne 

demokratyczne 

liberalne   

liberalne   

socjalne   

socjalne   

autorytarne   

autorytarne   

totalitarne   

totalitarne