Adolescencja

Adolescencja, z łac. Adolescere - znaczy

wzrastanie ku dojrzałości – jest okresem

przemian w życiu człowieka, które z

dzieciństwa prowadzą go ku dorosłości

Rozpoczyna się ok. 10 roku życia i trwa do

ok. 18-20 roku życia.

Jest czasem intensywnych przemian

biologicznych, psychologicznych i

społecznych, wzajemnie ze sobą

powiązanych.

Fazy w adolescencji

W adolescencji człowiek uzyskuje dwie zdolności

istotne dla jego dalszego rozwoju:

do dawania nowego życia

do samodzielnego kształtowania własnego

życia.

Rozwój każdej z tych zdolności przypada na różny wiek i

rozdziela okres adolescencji na dwie fazy, które w

przybliżeniu oddziela 16 rok życia:

wczesną adolescencję

(wiek dorastania),

późną adolescencję

(wiek młodzieńczy).

…

Zadania rozwojow

(Havighurst):



Osiągnięcie nowych, bardziej dojrzałych więzi z

rówieśnikami obojga płci;



Akceptacja swojego wyglądu i skuteczne

posługiwanie się własnym ciałem;



Ukształtowanie roli męskiej lub kobiecej;



Osiągnięcie niezależności uczuciowej od rodziców i

innych osób dorosłych;



Przygotowanie do małżeństwa i życia w rodzinie;



Przygotowanie do kariery zawodowej (niezależności

ekonomicznej);



Rozwijanie ideologii (sieci wartości) i systemu

etycznego kierującego zachowaniem;



Dążenie i rozwijanie postępowania odpowiedzialnego

i społecznie akceptowanego

Wczesna

adolescencja

Widocznym objawem nadejścia okresu

adolescencji jest tzw.

skok pokwitaniowy

kiedy ciało człowieka zaczyna się

intensywnie zmieniać.



Chłopcy ok. 12-15 roku życia - przyrost

wysokości o ok. 20cm, oraz wagi o ok.

20kg.



Dziewczęta - rozpoczyna się około 2 lata

wcześniej niż u chłopców i jest mniej

nasilony.



Występują zmiany fizyczne i psychiczne

Fazy dojrzewania płciowego u

chłopców

Przedpokwitaniowa (11-13 r.ż.)

powiększenie jąder

- zmiany fizjologiczne skóry moszny;

- początek rozwoju owłosienia łonowego;

- zmiany proporcji ciała związane z przyspieszeniem

wzrastania.

Pokwitania właściwego (13-15 r.ż.)

- dalszy intensywny rozwój narządów płciowych;

zaawansowanie rozwoju owłosienia łonowego; początek

owłosienia pachowego; mutacja głosu związana; zgrubienie

rysów twarzy; występowanie trądziku młodzieńczego

Młodzieńcza (15-17 r.ż.)

-zakończenie rozwoju narządów płciowych; głos męski, „jabłko

Adama” – pojawienie się owłosienie na twarzy i innych części

ciała; tempo wzrostu ulega zwolnieniu.

Fazy dojrzewania płciowego u

dziewcząt

Przedpokwitaniowa (10-12 r.ż.)

- rozwój piersi do postaci „pączka”; początek rozwoju

owłosienia łonowego; zmiany proporcji ciała związane

przyspieszeniem wzrastania.

Pokwitania właściwego (12-14 r.ż.)

- dalsze zaawansowanie rozwoju piersi; rozwoju owłosienia

łonowego; początek owłosienia pachowego; wystąpienie

pierwszej miesiączki; mniejsze przyrosty wysokości ciała;

zaczyna się tworzyć sylwetka kobieca; zgrubienie rysów

twarzy; często występuje trądzik młodzieńczy.

Młodzieńcza (14-16 r.ż.)

- dalszy rozwój piersi; ustalają się regularne miesiączki;

zwolnienie tempa przyrostu ciężaru ciała; zaznacza się kobieca

topografia podściółki tłuszczowej; sylwetka przybiera wygląd

typowo kobiecy; następuje wysubtelnienie rysów twarzy.

Emocje okresu dorastania



duża

intensywność

żywość

intensywność

żywość

przeżyć

emocjonalnych i uczuciowych,



chwiejność emocjonalna

czyli łatwość

przechodzenia od smutku do radości często bez

wyraźnej przyczyny,



bezprzedmiotowość uczuć

, polegająca na tym,

że młodzież często nie potrafi podać przyczyny

swego nastroju, czy przeżywanej emocji,



ambiwalencja uczuć

, polegająca na tym, że np.

młodzież raz pragnie przebywać w towarzystwie,

innym razem stroni od ludzi; raz jest litościwa i

dobra, innym razem – okrutna.

Zmiany w zakresie czynności

poznawczych

Według teorii J. Piageta przejście ze stadium operacji

konkretnych

stadium operacji formalnych

myślenie bardziej logiczne, abstrakcyjne, mniej

egocentryczne

- głębiej wnikają w problemy, dostrzegają różne opcje,

zadają dociekliwe pytania,

poszukiwanie racjonalnych wyjaśnień łączy się z

krytycyzmem i niejednokrotnie z odrzuceniem

dotychczasowych autorytetów,

posługują się ironią, parodią, metaforą,

zdolność do spostrzegania zjawisk z różnych punktów

widzenia.

Zmiany w zakresie czynności

poznawczych

procesy informacyjne przebiegają u

szybciej niż u dzieci,

spostrzeżenia się bardziej dokładne,

wielostronne i ukierunkowane,

rozwija się uwaga dowolna i wyobraźnia,

rozwija się pamięć logiczna i dowolna,

pod wpływem nauki szkolnej zachodzą

zmiany w strukturze języka oraz w jego

funkcjach

dorastający potrafią coraz lepiej

obserwować i analizować aktywność

własnego mózgu, czyli ujmują krytycznie

swoje umysłowe właściwości i potrafią je

modyfikować;

Środowisko a rozwój poznawczy

Rozwój poznawczy jest w dużej mierze

zależny od środowiska.

Zgodnie z koncepcją L. S. Wygotskiego,

interakcje społeczne w okresie dzieciństwa i

dorastania, w tym przede wszystkim

rozmowy, wywierają głęboki wpływ na

struktury poznawcze oraz na sprawność

myślenia.

Rozwój społeczny

Związki rówieśnicze

dorastający spędzają coraz więcej czasu z

rówieśnikami, a coraz mniej w towarzystwie

rodziców,

tworzą się tzw. ‘paczki’, najczęściej składające się

z osób o podobnych zainteresowaniach i z

podobnych środowisk,

tworzą się przyjaźnie (na początku okresu

najczęściej z osobami tej samej płci),

tworzą się luźne grupy rówieśnicze,

dorastający poznają i stosują się do „kultury

młodzieżowej”,

Funkcje grupy rówieśniczej

D.P. Ausubel wyróżnił 7 podstawowych funkcji

grupy rówieśniczej:

Zastępowania rodziny

– w grupie dorastający

czuje się bezpiecznie i ma określony status,

Stabilizacja osobowości

– w okresie gwałtownych

przemian grupa wpływa stabilizująco na osobowość

jej członków,

Wzbudzania poczucia własnej wartości

–

przyjęcie do grupy rówieśniczej staje się źródłem

poczucia własnej wartości,

Określania standardów zachowania

– w grupie

kształtują się nowe odniesienia i powstają nowe

formy zachowań, co przygotowuje dorastających do

funkcjonowania w szerszym społeczeństwie,

Funkcje grupy rówieśniczej

Zapewniania „bezpieczeństwa

wynikającego

liczebności

” – grupa do pewnego stopnia chroni

przed przymusem ze strony dorosłych, a pozwala

na podanie argumentu „skoro innym wolno, to

dlaczego nie mnie?

Rozwijania społecznych kompetencji

–

wspólne uczestniczenie w imprezach,

dyskutowanie, podejmowanie zbiorowych form

aktywności stają się praktycznym ćwiczeniem

społecznego funkcjonowania,

Przyjęcia wzorów i ich naśladowania

– wielu

dorastającym grupa rówieśnicza dostarcza

jedynych wzorów;

Związki z dorosłymi

stosunek do rodziców ulega zmianie, z

bezrefleksyjnej akceptacji przekształca się w

bardziej realistyczny, nieraz nawet przekorny,

dorastający stają się bardziej zamknięci w

stosunku do rodziców,

wzrasta liczba konfliktów pomiędzy dorastającymi,

a ich rodzicami,

mimo konfliktów z rodzicami nadal potrzebują, by

czuć się kochani,

więź dziecko-rodzic zmienia się w więź partnerską,

z czego zaakceptowaniem problem mają głównie

rodzice.

Kształtowanie tożsamości

Okres adolescencji to czas

poszukiwania własnej tożsamości.

Występuje kryzys: wg Eriksona:

poczucie tożsamości & rozproszenie

ról”.

Właściwe rozwiązanie tego kryzysu

jest kluczowe dla całego rozwoju

człowieka.

Najważniejszym celem dorastającej

jednostki jest osiągnięcie stabilnej

tożsamości „ja”, oraz świadomości

siebie

Późna adolescencja

Wiek młodzieńczy jest pod wieloma względami

kontynuacją wieku dorastania, toteż zmiany

psychiczne z okresu wczesnej adolescencji w

dalszym ciągu rozwijają się w charakterystycznym

dla nich kierunku. Późna adolescencja rozpoczyna

się ok. 16 roku życia i trwa do ok. 20 roku życia.

Rozwój uczuć w późnej adolescencji

Rozwój uczuć zmierza w kierunku uzyskania

dojrzałości uczuciowej, którą charakteryzuje

przejście



od zależności uczuciowej do niezależności,



od niekontrolowanego uzewnętrzniania uczuć do

poddania ich kontroli,



od nieopanowanego ulegania uczuciom do ich

opanowania,



od egocentryzmu do socjocentryzmu.

Pełnej dojrzałości uczuciowej nie osiąga się

w okresie młodzieńczym, kształtuje się

ona w dalszych etapach życia człowieka,

Rozbudowa związków

interpersonalnych

Podstawą związków z rówieśnikami są wspólne

zainteresowania i, a grupy stają się heteroseksualne.

Na znaczeniu zyskują związki przyjaźni.

Coraz częściej młodzież nawiązuje bliskie i serdeczne

kontakty z osobami starszymi wiekiem, chętnie

rozmawia z nimi na tematy osobiste, zwraca się o

poradę.

Konflikty interpersonalne w rodzinie stają się

zazwyczaj łagodniejsze, młodzież cechuje większe

zrozumienie dla argumentów rodziców, częściowo

wzrasta także tolerancja w stosunku do nauczycieli.

Dorastanie – przejście z

dzieciństwa ku dorosłości



Dojrzewanie fizjologiczne

- jego końcowym

efektem jest zdolność do posiadania potomstwa;



Rozwój umysłowy

– przejście z etapu myślenia

konkretnego

eta

myślenia abstrakcyjnego;



Dojrzewanie emocjonalne

– jego efektem jest

uzyskanie stałości i równowagi emocjonalnej w

miejsce pobudliwości i niestałości

;



Dorastanie społeczne

- polega na

kształtowaniu się ocen, przekonań, postaw

moralnych i

budowaniu właściwych relacji

interpersonalnych;

Kierunek zmian rozwojowych

ego

w sferze samokontroli

: od podporządkowania się

impulsom i zewnętrznym czynnikom ku wewnętrznym

zinternalizowanym standardom działania;

w sferze relacji interpersonalnych

egocentryzmu i zależności, poprzez konformizm, aż do

autonomii i poczucia głębokiej więzi z ludźmi bliskimi i

dalszymi;

w sferze świadomości

: od zainteresowania własnym

ciałem i wyglądem do koncentracji na psychice i życiu

wewnętrznym;

w sferze myślenia i rozumowania

od myślenia

konkretnego oraz dokonywania „czarno-białych” osądów po

przemyślane analizy zjawisk i sytuacji, w których jest

miejsce dla właściwie pojętej tolerancji wobec

przeciwstawnych postaw i punktów widzenia.

Zaburzenia okresu dorastania

Nie wszystkie nastolatki pomyślnie

realizują zadania rozwojowe okresu

dorastania. Złożoność i naciski

nowoczesnego społeczeństwa mogą

wywoływać zgeneralizowane uczucie pustki

i beznadziejności.

Wiele nastolatków nie jest zdolnych do

poradzenia sobie z wymaganiami

życiowymi i często występują problemy

nieprzystosowania dorastających.

Rodzaje nieprzystosowania

Samobójstwa nastolatków

Zaburzenia łaknienia

Nadużywanie środków

psychoaktywnych

Przestępczość nieletnich

Ucieczki z domu

Czynniki wpływające na

nieprzystosowanie



Rozbite rodziny



Brak miłości rodzicielskiej



Nadmierna dyscyplina



Zmienne zachowania

rodziców



Ubóstwo

Zasady postępowania

rodziców z młodzieżą



Zasada

miłości i

akceptacji



Zasada wiarygodności



Zasada poszanowania intymności



Zasada równych zobowiązań



Zasada stabilności



Zasada prośby



Zasada konsekwencji



Zasada humoru



Zasada współdecydowania

Document Outline