WARUNKOWANIE
INSTRUMENTALNE
Wrodzony odruch orientacyjno – badawczy, na
podstawie ,którego tworzą się związki czasowe, co
umożliwia warunkowanie klasyczne ( bodziec obojętny
staje się sygnałem do…) daje nam ludziom począwszy od
noworodka do osoby dorosłej możliwość zachowań
przystosowawczych umożliwiających przeżycie, a nawet
tworzenie wynalazków.
Teraz chciałabym zapoznać Państwa
z innego rodzaju warunkowaniem
istotnym w każdym wieku od
urodzenia począwszy nazywane jest
ono warunkowaniem
instrumentalnym.
Teoria warunkowania opiera się na
tzw. prawie efektu Thordike’a (1913)
głoszącym, że zachowanie, które
prowadzi do przyjemnych
konsekwencji, wykazuje tendencje
do ponownego pojawienia się w tych
samych warunkach, podczas gdy
zachowanie pozbawione
pozytywnych skutków zanika.
Thorndike badał ten rodzaj
zachowania w następujący sposób
za pomocą „skrzynki
zadaniowej”, była to klatka , która
można było otworzyć tylko od
wewnątrz przez pociągniecie pętli.
Do klatki tej wkładano kota, a on
usiłował się uwolnić. Kot wykonując
szereg prób usiłując się uwolnić,
przypadkowo pociągał za pętlę i
wydostawał się przez otwarte drzwi
na zewnątrz klatki.
Cała sytuację powtarzano wiele
razy, aż do momentu, kiedy kot
będąc w skrzynce od razu pociągał
za sznurek. Mierzono czas, i okres
czasu jaki potrzebował kot na
znalezienie rozwiązania nazwano
wskaźnikiem uczenia się.
Thordike uważał, że warunkowanie
instrumentalne jest w zasadzie
metodą uczenia się metodą
prób i błędów.
Istotnym elementem jaki jest
potrzebny do warunkowania i
uczenia się jest nagroda.
W przypadku kota była to wolność.
Przykład( sala, studenci, egzamin)
Nagroda następująca zawsze po
znalezieniu rozwiązania nazywa się
wzmocnieniem pozytywnym,
stan ten powoduje zapamiętanie
rozwiązania problemu w
najkrótszym czasie, w przypadku
kota było to pociągnięcie za pętlę od
razu po włożeniu do klatki.
Oczywiście warunkowanie instrumentalne
dotyczy jak już powiedzieliśmy całego
życia człowieka , jak to wygląda u
niemowląt , otóż badania Reinholda
( 1959) i Blooma ( 1979) wykazały, że
zachowanie niemowlęcia może być
kształtowane za pomocą warunkowania
instrumentalnego i tak wykazano, że
liczba dźwięków wydawanych przez 3-
miesięczne niemowlęta może się
zwiększyć jeśli dorosły reagując
werbalnie wzmacnia wypowiedzi
niemowlęcia.
Warunkowania instrumentalnego
używa się również do
modyfikowania zachowań
niepożądanych u ludzi, czyli
ignorowało się zachowania
niepożądane np. u dzieci a
wzmacniało poprzez nagrodę
zachowania pożądane ( trening
czystości u dziecka).
W jaki sposób możemy ocenić
prawidłowość
rozwoju noworodka.
Oprócz metody badania fizykalnego
( waga wzrost, ilość przyjętego
pokarmu, długość snu i stanu
czuwania) istnieją tzw. karty
psychomotorycznego rozwoju.
Karty te określają w jakich kolejnych
miesiącach życia noworodka
powinny pojawiać się określone
funkcje i umiejętności.
Karty rozwoju psychomotorycznego
można uzyskać z podręczników np.
Żebrowska, Psychologia rozwojowa,
placówek zajmujące się dziećmi w
tym wieku np. domy małego dziecka
, internet).
Karty rozwoju psychomotorycznego
są tabelami, w których są opisane
niektóre czynności,
charakterystyczne dla
odpowiedniego wieku.
Przykład ( karta pobrana z
internetu)
Wiek
Pierwszy miesiąc życia
Czynność
∙unosi główkę w pozycji na brzuchu
(diagnostyczne)
∙zaciska rękę na przedmiocie np. na podanym
palcu ( odruch chwytny występujący tylko u
niemowląt).
∙reaguje na dźwięk
∙wykonuje ruchy ssania
∙przestaje płakać na widok matki lub wtedy gdy
słyszy jej głos
Trzeci miesiąc życia
Czynność
∙w pozycji na brzuchu opiera się na
przedramionach unosząc głowę
∙utrzymuje grzechotkę w ręku, potrząsa nią
∙śledzi przedmiot
∙wydaje artykułowane dźwięki tzw. gruchanie
∙ożywia się na widok ludzi, reaguje mimiką
odpowiada uśmiechem na uśmiech
Szósty miesiąc życia
Czynności
∙siedzi trzymając się
∙sięga po przedmioty jedna ręka
∙gaworzy ( wydaje pierwsze sylaby)
∙otwiera usta na widok jedzenia
∙bawi się nogami ( przyciąga stopy
do ust
Dziewiąty miesiąc życia
Czynności
∙pewnie siedzi i stoi trzymając się
∙raczkuje
∙stawia pierwsze kroki trzymając się
∙naśladuje ruchy ( pa-pa, kosi-kosi)
∙siada na nocniku
∙reaguje na swoje imię
12 miesiąc życia
Czynności
∙staje bez podparcia
∙podnosi zabawki kucając
∙chodzi trzymane za rękę lub robi kilka kroków samo
∙wkłada mniejsze przedmioty do większych, otwiera
pudełka ( pojawia się pojęcie wielkości)
∙pokazuje nazywany przedmiot (warunkowanie)
∙mówi mama, tata
∙okazuje serdeczność wobec innych
∙wysadzone w porę korzysta z nocnika (przesuniecie
wieku, pampersy, brak odczuwania skutków własnego
zachowania)
Bardzo istotnym zjawiskiem
pojawiającym się w pierwszym
kwartale życia jest tzw. stan
radosnego ożywienia. Jest on
niezwykle istotny dla całokształtu
rozwoju psychicznego dziecka, a
przede wszystkim dla rozwoju
emocjonalnego, i rozwoju uczuć o
charakterze społecznym.
Stan radosnego ożywienia- niemowlę
żywo reaguje ( reakcje całym ciałem) na
twarz ludzką ,życzliwy ton głosu,
pieszczotliwy ton, staje się wtedy wesołe i
ożywione.
Dziecko 2- miesięczne uspokaja się pod
wpływem pieszczotliwego tonu głosu,
3- miesięczne odpowiada uśmiechem na
uśmiech, pojawia się w odpowiedzi
gruchanie i zwiększenie aktywności
ruchowej.
Niezwykle ważną rzeczą dla rozwoju
dziecka jest prawidłowa kolejność
czuwania, snu, karmienia.
Prawidłowa kolejność jest
następująca: sen po obudzeniu się
karmienie, po karmieniu czuwanie.
Dziecka wyspane dobrze je, a syte
bawi się spokojnie. ( za Psychologią
rozwojową , Żebrowska).
W okresie czuwania należy
zapewnić dziecku wzbogacanie
środowisk ( koncepcja rozwojowa)
nie należy go jednak przeciążać.
Zbyt mała liczba bodźców prowadzi
jednak do zahamowania rozwoju.
W I kwartale życia należy
dostarczać dziecku bodźców
wzrokowych i słuchowych
W II dziecko powinno móc zmieniać
pozycję ciała (kojec), a przedmioty
powinny być w zasięgu jego ręki.
W III kwartale życia dziecko musi
mieć częsty, bezpośredni kontakt z
przedmiotami, aby mogło nimi
manipulować.
W IV kwartale życia powinno mieć
możliwość poruszania się po całym
pokoju, oraz powinno wykonywać
najprostsze czynności na polecenia
słowne.
Reasumując prawidłowo rozwinięte i
wychowane roczne dziecko jest ruchliwe,
szybko raczkuje, staje samodzielnie,
zaczyna chodzić z podparciem, potrafi pić
z filiżanki, otwierać pudełeczka, rozumie
szereg słów, reaguje na proste polecenia
słowne, jest radosne i uśmiechnięte,
chętnie nawiązuje kontakt ze światem.( za
Psychologią rozwojową, Żebrowska).