Tyflopedagogika ( gr. 

typhlós – ślepy )

jest nauką o kształceniu i 

rewalidacji osób 

niewidomych, ociemniałych 

                    i 

niedowidzących.

 NARZĄD WZROKU

OKO - 

recepcja

DROGA 
WZROKOWA       
                          
 ( transmisja ) - 
nerw wzrokowy

KORA 
WZROKOWA – 
ośrodek 
wzroku w 
korze 
mózgowej 
( percepcja )

Konsekwencje wynikające z 

braku wzroku:

•poznawanie rzeczywistości i zjawisk

WZROK

DOTYK

Zmysł wrażeń ciągłych

Zmysł wrażeń 

przerywanych

Zmysł wrażeń pośrednich

Zmysł wrażeń 

bezpośrednich

Najpierw całość , potem 

szczegóły

Najpierw szczegóły, na 

postawie których buduje 

się wyobrażenie o całości

Szybki 

Wolny

• 

rozumienie pojęć:

-  problemy w rozumieniu pojęć odnoszących się do 
relacji
   czasowo - przestrzennych

-  wyobrażenia surogatowe  ( wyobrażenia 
zastępcze ) np.
   pojęcie „błyszczący”, „przezroczysty”, „tęcza”,  
„kolory”

• wykonywanie czynności dnia codziennego:
 - samodzielne wykonywanie czynności dnia 
codziennego tj .    toaleta , samoobsługa,  
wymagają długiego treningu i wsparcia ze strony 
instruktorów, nauczycieli, rodziców.

• Sfera emocjonalna:
- problemy w sferze emocjonalnej : akceptacja
   niepełnosprawności 

• 

Funkcjonowanie społeczne:

- do pełnego funkcjonowania społeczne niezbędne 
jest wykorzystanie kompensacji ( sprawnego 
posługiwania się  funkcjonującymi zmysłami ) 

FUNKCJONOWANIE OSOBY Z USZKODZONYM WZROKIEM 

ZALEŻY OD CZYNNIKÓW:

• czasu utraty wzroku

• stopnia utraty wzroku

• rodzaju schorzenia i wynikających z niego następstw

• schorzenia stałego czy postępującego

• czasu rozpoczęcia rehabilitacji

• czynników osobowościowych

• doświadczeń życiowych

• wsparcia rodziny i najbliższych

RODZAJE I NASTĘPSTWA FUNCJONALNE 
SCHORZEŃ WZROKU:

ZAĆMA – częściowe lub całkowite zmętnienie 
soczewki.                                 W konsekwencji 
powoduje obniżenie ostrości widzenia.
Leczenie polega na operacyjnym usunięciu zaćmy, 
często połączonym z wszczepieniem soczewki.

JASKRA – to szereg  jednostek chorobowych, w 
których dochodzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego 
i utraty funkcji widzenia. 
Może przebiegać zarówno z wysokim, jak i niskim 
ciśnieniem wewnątrzgałkowym. Wyróżnia się kilka 
typów jaskry. Następstwem  jaskry są postępujące 
zmiany w polu widzenia                       ( „ mroczki”). 
Z czasem doprowadza do zawężenia pola widzenia. 
Nie leczona prowadzi do całkowitej ślepoty.

RETINOPATIA  WCZEŚNIACZA – polega na 
zaburzeniu prawidłowego rozwoju naczyń siatkówki. 
Schorzenie to rozwija się tylko u dzieci urodzonych 
przed czasem,       z niską masą urodzeniową, 
poddawanych leczeniu wysokim stężeniem tlenu w 
inkubatorach
Wyróżnia się 5 stadiów ROP. 
W konsekwencji m.in. - zupełny brak wzroku, 
krótkowzroczność, astygmatyzm, zez, jaskra.

WYSOKA KRÓTKOWZROCZNOŚĆ – osoby z 
niewielką wadą  zazwyczaj źle widzą przedmioty 
odległe, natomiast widzenie                     z bliska nie 
sprawia im kłopotu.  
Osoby z dużą krótkowzrocznością zazwyczaj czytają 
tekst przysuwając go bardzo blisko oczu.

ZANIK NERWU WZROKOWEGO – to grupa 

chorób, których wspólnym objawem jest brak 

lub uszkodzenie włókien nerwowych. Może być 

wrodzony lub nabyty.

W następstwie doprowadza do : 

• ubytku ostrości widzenia do braku poczucia 

światła

• zmiany w polu widzenia ( ubytki )

•oczopląs

•zez

Nauka orientacji przestrzennej obejmuje:

•Odnajdywanie upuszczonych przedmiotów

•Naukę technik ochraniających

•Ustalenie kierunku marszu

•Poznawanie właściwości otoczenia

•Korzystanie z pomocy przewodnika

•Posługiwanie się laską

•Chodzenie po schodach i korzystanie ze schodów ruchomych

•Korzystanie ze środków komunikacji miejskiej

ADAPTACJA  MIEJSCA PRACY:

Należy zwrócić uwagę na:

1.Zorganizowanie przestrzeni

2.Odpowiednie oświetlenie

3.Kontrastu kolorystycznego

4.Wielkości wykorzystywanych 

pomocy dydaktycznych