BUDOWA ŚWIATA  MATERII

         CO TO JEST 
MATERIA?



Cały otaczający nas świat jest zbudowany z materii. 



Materią nazywamy wszystko to co 

nas otacza i co możemy poznać 

za pomocą zmysłów. 



Badaniem materii zajmują się wszystkie nauki 

przyrodnicze, w tym również chemia.

      CECHY  MATERII

Podstawowymi cechami materii są zmienność i ziarnistość.

-

ziarnistość: substancje tworzące otaczająca nas materię 

zbudowane

są z małych,niewidocznych gołym okiem ziarenek nazywanych
drobinami lub cząstkami. Drobiny te oddziałują ze sobą: przyciągają 

się

lub odpychają. Substancje, oglądane gołym okiem wyglądają jak
Jednolity materiał, jednak gdy ogląda się je w powiększeniu, np. pod
mikroskopem elektronowym widać, że są zbudowane z wielkiej ilości
drobin.

-

zmienność: substancje mogą zmieniać swój stan skupienia, przy

czym procesy przemiany z jednego stanu skupienia w drugi są   
odwracalne.           

    Ciała fizyczne

Materia to 

wszystkie  ciała 



Stała



Ciekła



Gazowa

 czyli składniki 

przyrody :



Ożywione  - 

ludzie , zwierzęta, 

rośliny



Nieożywione-skały, 

woda powietrze

Fizycy nazywają je  

ciałami 

fizycznymi

              ATOM



Wszystkie 
substancje 
zbudowane są z 
bardzo małych 
drobin. Nazywamy 
je atomami.

         BUDOWA ATOMU



Atomy różnią 
się  między 
sobą:



Wielkością;



Budową;



Właściwościa
mi .

SUBSTANCE PROSTE I ZŁOZONE



Materia jako masa 

występuje w postaci 

ogromnej liczby 

różnorodnych ciał 

nazywanych 

substancjami. Ogólnie 

substancje dzielimy na 

proste (nie dające się 

rozłożyć na nic 

prostszego) i złożone 

(składające się z kilku 

substancji prostych). 

Czasami substancje 

tworzą ze sobą 

mieszaniny

     PODZIAŁ MATERII

Pierwiastki występujące w 
organizmach roślin , zwierząt i 
ludzi.

 PIERWIASTKI 

Pierwiastek chemiczny to nazwa 

naukowa

substancji prostej. 
Pierwiastkami są np. żelazo, miedź, 

złoto, 

srebro, wodór, chlor. 
 
Tylko nieliczne substancje występują w
przyrodzie jako substancje proste, 

większość

występuje w połączeniu z innymi
pierwiastkami  jako substancje złożone. 
Pierwiastki zostały nazwane, opisane i 
uporządkowane w specjalnej tablicy 

nazywanej 

układem okresowym  przez 

rosyjskiego 

chemika Dymitrieja Mendelejewa.

UKŁAD OKRESOWY  
PIERWIASTKÓW



Układ okresowy pierwiastków 

jest to zestawienie wszystkich 

pierwiastków chemicznych w 

postaci rozbudowanej tabeli, 

uporządkowane według ich 

rosnącej liczby atomowej, 

grupujące pierwiastki według 

ich cyklicznie powtarzających 

się podobieństw właściwości 

to zestawienie wszystkich 

pierwiastków chemicznych w 

postaci rozbudowanej tabeli, 

uporządkowane według ich 

rosnącej liczby atomowej, 

grupujące pierwiastki według 

ich cyklicznie powtarzających 

się podobieństw właściwości. 

    TABLICA  MENDELEJEWA 

PIERWIASTKI dzieła się na 
METALE, PÓŁMETALE I 
NIEMETALE

Substancje proste (pierwiastki) zbudowane z 

jednego tylko rodzaju atomów dzielimy 

na metale i niemetale. Glin i krzem są 

metalami, które wykazują własności 

chemiczne charakterystyczne nie tylko 

dla metali, ale i dla niemetali.

Metale charakteryzują się następującymi 

właściwościami fizycznymi: występują w 

stałym stanie fizycznym z wyjątkiem rtęci

są błyszczące, kowalne i ciągliwe (można 

je wyklepywać i wyciągać z nich druty);

są dobrymi przewodnikami prądu 

elektrycznego i ciepła.

Niemetale są kruche i nie posiadają 

wymienionych wyżej własności 

charakterystycznych dla metali. 

Typowym niemetalem jest żółta i krucha 

siarka. Niemetalem jest też pierwiastek 

węgiel zarówno w postaci diamentu, jak i 

grafitu. Diament jest doskonałym 

izolatorem, a grafit jest 

półprzewodnikiem, który przewodzi prąd 

elektryczny – a zatem wykazuje też 

własności metaliczne.

Półmetale  mają zarówno cechy metali i 

niemetali np. krzem

Pierwiastki znajdujące się w 
organizmach roślin , zwierząt i 
ludzi

ZWIĄZKI CHEMICZNE

Związki chemiczne, czyli substancje złożone składają się z dwóch lub
większej liczby różnych pierwiastków, połączonych ze sobą, np. woda i
dwutlenek węgla. (zbudowane są z atomów substancji prostych). 
Woda składa się z połączonych ze sobą atomów tlenu i wodoru. Jak 

widać

jest to cząsteczka stosunkowo prosta. Większość związków 

chemicznych z

którymi spotykacie się na co dzień składa się z kilku substancji 

prostych

połączonych w duże cząsteczki. 
Związkami chemicznymi są na przykład cukier, sól kuchenna, ocet, 

białko

czy tłuszcz.  Najwięcej związków chemicznych tworzy węgiel. 

Związki chemiczne w 
organiźmie człowieka



Pierwiastki występujące  w 
organizmie człowieka 
występują w postaci 
związków chemicznych 
takich jak”



Woda



Białka



Cukry



Tłuszcze

PIERWIASTKI ZNAJDUJĄCE 
SIĘ W SKORUPIE ZIEMSKIEJ

     MINERAŁY I SKAŁY

MIESZANINY JEDNORODNE I 
NIEJEDNORODNE

SPRAWDŹ CZY WIESZ?
 



Jaka jest różnica między substancją 
prostą , a substancją złożoną.



Podaj przykłady znanych ci metali i 
niemetali.



Podaj kilka pierwiastków 
wchodzących w skład organizmów 
żywych.