Zobowiązania - część 

szczegółowa (10)

dr Marek Świerczyński

Katedra Prawa Cywilnego i Prawa 

Prywatnego Międzynarodowego

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Utwór jako przedmiot umowy.
• Utwór (określany również jako dzieło) 

jest dobrem prawnym stanowiącym 

przedmiot niematerialny, a zatem 

niebędącym rzeczą. 

• Utwory istnieją niezależnie od rzeczy 

(przedmiotów materialnych), na 

których zostały utrwalone i które 

pomagają w ich poznaniu.

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Aby wytwór niematerialny można 

było zakwalifikować jako „utwór”, 
powinien on spełniać łącznie 
następujące przesłanki: 

– 1) stanowić rezultat pracy człowieka 

(twórcy), 

– 2) stanowić przejaw działalności 

twórczej, 

– 3) mieć indywidualny charakter. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Poza utworami, które tradycyjnie chronione są 

przepisami ustaw o prawie autorskim, można 

wyróżnić dodatkową kategorię dóbr 

niematerialnych, do których odnoszą się tzw. prawa 

pokrewne (inaczej: sąsiednie). 

• Zaliczane są do nich przede wszystkim: 

– prawa artystów wykonawców, 
– prawa producentów fonogramów, 
– prawa organizacji (stacji) radiowych lub telewizyjnych, 
– prawa do wzorów zdobniczych i modeli przemysłowych, 

prawa wydawców do tzw. wydań utworów naukowych i do 

pierwszych wydań utworów uprzednio niepublikowanych, do 

których wygasły już prawa autorskie oraz 

– prawa do fotografii niespełniających wymagań utworu w 

rozumieniu prawa autorskiego. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• W nowoczesnych systemach prawa 

autorskiego zasadniczo przyjmuje się, że 

podmiotem praw wyłącznych jest twórca, a 

więc osoba, która stworzyła utwór.

• Zgodnie z art. 8 pr.aut. prawo autorskie 

przysługuje twórcy, jeżeli ustawa nie 

stanowi inaczej. 

• Nabycie praw autorskich przez twórcę 

następuje ex lege wraz ze stworzeniem 

utworu i jest rezultatem nie aktu 

prawnego, lecz aktu realnego, określonych 

czynności faktycznych, psychofizycznych. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Dla ułatwienia ustalenia autorstwa dzieła 

ustawa wprowadza w tym zakresie 

domniemanie prawne. 

• Zgodnie z art. 8 ust. 2. pr.aut. 

„domniemywa się, że twórcą jest osoba, 

której nazwisko w tym charakterze 

uwidoczniono na egzemplarzach utworu 

lub której autorstwo podano do publicznej 

wiadomości w jakikolwiek inny sposób w 

związku z rozpowszechnianiem utworu”. 

• Jest to domniemanie prawne zwykłe 

(praesumptio iuris tantum). 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• W konkretnym przypadku może zdarzyć się, że 

utwór zostanie stworzony przez kilku autorów (np. 

wspólne przygotowanie audycji telewizyjnej, 

wspólne napisanie artykułu, reportażu, wspólne 

skomponowanie utworu muzycznego). 

• Zasadniczo mamy wówczas do czynienia ze 

współautorstwem, przy którym prawo autorskie 

powstaje w analogiczny sposób jak wówczas, gdy 

twórcą całości dzieła jest tylko jedna osoba. 

Specyfika polega na tym, że zwiększa się liczba 

podmiotów uprawnionych do tego samego dobra, 

które pozostaje nadal jednym przedmiotem 

ochrony. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Polski ustawodawca wprowadził szczególną regulację 

dotyczącą kwestii współautorstwa. Poświęcony jej 

został m.in. art. 9 pr.aut. 

• Zgodnie z jego ust. 1 „współtwórcom przysługuje 

prawo autorskie wspólnie”. 

• Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych 

określa również sposoby wykonywania swych 

uprawnień przez poszczególnych współtwórców. 

• Do wykonywania prawa autorskiego do całości 

utworu potrzebna jest zgoda wszystkich 

współtwórców. W braku takiej zgody każdy ze 

współtwórców może żądać rozstrzygnięcia tej kwestii 

przez sąd, który z kolei przy wydawaniu orzeczenia 

powinien mieć na uwadze interesy wszystkich 

współtwórców (art. 9 ust. 3 pr.aut.).

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Polskie prawo autorskie opiera się na 

koncepcji dualizmu praw autorskich, 

wyrażającej się w przeciwstawieniu 

autorskich praw osobistych autorskim 

prawom majątkowym. 

• Pierwsze chronią węzeł uczuciowy łączący 

twórcę z jego dziełem; drugie zapewniają 

wyłączność twórcy w zakresie 

ekonomicznej eksploatacji utworu. 

• Każdej kategorii ustawa poświęca odrębne 

rozdziały (8 i 9).

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Zgodnie z art. 16 pr.aut: „Jeżeli ustawa nie 

stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią 

nieograniczoną w czasie i niepodlegającą 

zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z 

utworem, a w szczególności prawo do:

– 1) autorstwa utworu,
– 2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub 

pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo,

– 3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego 

rzetelnego wykorzystania,

– 4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu 

publiczności,

– 5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu”.

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Treść autorskich praw majątkowych 

określa art. 17 pr.aut, który stanowi, 
iż twórcy (jeżeli ustawa nie 
przewiduje inaczej) przysługuje 
wyłączne prawo do korzystania z 
utworu i rozporządzania nim na 
wszystkich polach eksploatacji 
oraz do wynagrodzenia za 
korzystanie z utworu. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Art. 50 pr.aut. wymienia trzy najistotniejsze sfery 

korzystania z utworów, w ramach których 

wskazano na węższe, szczegółowe pola 

eksploatacji. Są nimi m.in.:

– 1) w zakresie utrwalania i zwielokrotniania utworu - 

wytwarzanie określoną techniką egzemplarzy utworu, w 

tym techniką drukarską, reprograficzną, zapisu 

magnetycznego oraz techniką cyfrową,

– 2) w zakresie obrotu oryginałem albo egzemplarzami, na 

których utwór utrwalono - wprowadzanie do obrotu, 

użyczenie lub najem oryginału albo egzemplarzy,

– 3) w zakresie rozpowszechniania utworu w sposób inny 

niż określony w pkt 2 - publiczne wykonanie, 

wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie oraz nadawanie i 

reemitowanie, a także publiczne udostępnianie utworu w 

taki sposób, aby każdy mógł mieć do niego dostęp w 

miejscu i w czasie przez siebie wybranym.

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Zgodnie z art. 74 ust. 4 pr.aut. autorskie 

uprawnienia majątkowe do programu 

komputerowego obejmują prawo do:

– 1) trwałego lub czasowego zwielokrotnienia 

programu komputerowego w całości lub w części 

jakimikolwiek środkami i w jakiejkolwiek formie; w 

zakresie, w którym dla wprowadzania, wyświetlania, 

stosowania, przekazywania i przechowywania programu 

komputerowego niezbędne jest jego zwielokrotnienie, 

czynności te wymagają zgody uprawnionego;

– 2) tłumaczenia, przystosowywania, zmiany układu 

lub jakichkolwiek innych zmian w programie 

komputerowym, z zachowaniem praw osoby, która tych 

zmian dokonała;

– 3) rozpowszechniania, w tym użyczenia lub najmu, 

programu komputerowego lub jego kopii.

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Polska ustawa o prawie autorskim i prawach 

pokrewnych wprowadza szczególną regulację 

w odniesieniu zarówno do treści i formy, jak i 

do sposobu wykonywania umów zawieranych 

przez twórców i artystów wykonawców. 

• Ta rozbudowana i „samodzielna” regulacja 

nie eliminuje oczywiście potrzeby 

posługiwania się postanowieniami kodeksu 

cywilnego, i to nie tylko znajdującymi się w 

części ogólnej dotyczącej zobowiązań, ale 

także, częściowo, w części szczegółowej. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Na podstawie ustawy o prawie autorskim i prawach 

pokrewnych z 1994 r. generalnie obowiązuje zasada 

swobody umów, która - ze względu na istotę i 

charakter stosunków autorskoprawnych - zawiera 

jednak pewne wyjątki. 

• Dotyczą one zarówno ogólnych klauzul umownych 

(odnoszących się do wszystkich umów zawieranych z 

udziałem twórców lub artystów wykonawców), jak i 

postanowień kontraktów odnoszących się do 

konkretnych utworów (np. programów 

komputerowych) bądź korzystania z chronionych dóbr 

na ściśle określonych polach eksploatacji (np. nadań 

radiowych lub telewizyjnych bądź reemisji kablowej).

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Art. 41 pr.aut. wprowadza dwie 

podstawowe zasady, określane jako 
„zasada specyfikacji pól i praw 
eksploatacyjnych” oraz „zasada 
specyfikacji utworów”. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Zgodnie z art. 41 ust. 2 umowa mająca za 

przedmiot autorskie prawa majątkowe 
(niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z 
umową przenoszącą prawa, czy umową 
licencyjną) obejmuje tylko te pola eksploatacji, 
które zostały w niej wyraźnie wymienione. 

• Przykładowe pola eksploatacji utworów zostały 

określone w art. 50 pr.aut., natomiast taksatywny 
katalog pól w odniesieniu do artystycznych 
wykonań wynika z art. 86 ust. l pkt 2 pr.aut. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Niewystarczające jest ogólne posłużenie się w 

umowie zwrotem o „wszystkich polach eksploatacji”, 

czy też o „wszystkich wymienionych w ustawie 

polach eksploatacji”, lecz konieczne jest ich 

wymienienie.

• Wyrazem zasady specyfikacji pól i praw 

eksploatacyjnych są również inne przepisy ustawy o 

prawie autorskim i prawach pokrewnych, które 

stwierdzają m.in., iż umowa może dotyczyć tylko pól 

eksploatacji, które są znane w chwili jej zawarcia 

(art. 41 ust. 4) oraz że wysokość wynagrodzenia 

twórcy powinna być skorelowana z wyodrębnionymi 

polami eksploatacji (art. 45).

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Zgodnie z art. 41 ust. 3 pr.aut. niedopuszczalne 

jest zawieranie umów, które miałyby dotyczyć 
wszystkich utworów lub wszystkich utworów 
określonego rodzaju tego samego twórcy 
mających powstać w przyszłości. 

• Taka umowa jest nieważna z mocy prawa.
• Obie powołane wyżej zasady znajdują 

odpowiednie zastosowanie do umów 
zawieranych z artystami wykonawcami (na 
podstawie art. 92 pr.aut.).

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Z reguły umowy z zakresu prawa autorskiego i 

praw pokrewnych zawierane są w oparciu o 
wzory umowne przygotowywane i proponowane 
przez różne podmioty profesjonalnie 
wykorzystujące chronione dobra (np. wydawców, 
producentów, nadawców). 

• Dlatego też może pojawić się wątpliwość, w jakim 

zakresie do tych stosunków zobowiązaniowych 
należy stosować regulacje dotyczące ochrony 
konsumentów (chodzi tu m.in. o art. 385[1] k.c.).

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Polska ustawa przewiduje dwie 

podstawowe kategorie umów:

– 1) umowy przenoszące prawa autorskie 

(art. 41 ust. 2),

– 2) umowy licencyjne (art. 67 ust. 2):

• a) wyłączne, gdy autor zobowiązuje się do 

nieudzielania innym podmiotom zezwoleń na 

korzystanie z utworu w określony sposób,

• b) niewyłączne, gdy autor zachowuje prawo 

zezwalania innym podmiotom na korzystanie 

z utworu w taki sam sposób.

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• W wypadku braku wyraźnego 

postanowienia w umowie o 
przeniesieniu prawa przyjmuje się, że 
uprawniony udzielił tylko 
upoważnienia (licencji) na korzystanie 
z utworu ewentualnie artystycznego 
wykonania (art. 65 i 92 pr.aut.). 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Zgodnie z art. 41 ust. l pkt l pr.aut. autorskie 

prawa majątkowe mogą przejść na inne 
osoby w drodze dziedziczenia lub na 
podstawie umowy.

• Zawarcie umowy o przeniesienie całości praw 

autorskich na określonych polach eksploatacji 
przesądza o zmianie podmiotu autorskich 
praw majątkowych lub praw pokrewnych. 

• Od tej chwili wyłącznym dysponentem tych 

praw jest ich nabywca.  

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Do umów o przeniesienie całości praw 

autorskich można zaliczyć umowę 

sprzedaży (art. 535 i n. k.c.) i 

darowizny (art. 888 i n. k.c.); nie 

można także wykluczyć zawarcia 

umowy zamiany (art. 603 i n. k.c.). 

• Dopuszczalne jest również obciążenie 

autorskiego prawa majątkowego i 

prawa pokrewnego zastawem i 

użytkowaniem.

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Z punktu widzenia praktyki obrotu 

dobrami niematerialnymi - przy 
posłużeniu się kryterium zakresu 
upoważnienia do korzystania z 
przedmiotu umowy - można 
wyodrębnić licencje wyłączne i 
niewyłączne. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Zawarcie umowy licencyjnej wyłącznej oznacza, że 

na danym terytorium licencjobiorca ma monopol 

korzystania z utworu lub przedmiotu praw 

pokrewnych na określonym polu eksploatacji. 

• Po podpisaniu takiej umowy licencjodawca nie ma 

możliwości udzielania dalszych licencji innym 

podmiotom na korzystanie z tego samego 

przedmiotu na tym samym polu eksploatacji. 

• W zawartej umowie licencyjnej licencjodawca 

może się nawet zobowiązać, że również on nie 

będzie korzystał z przedmiotu umowy. 

• Z art. 67 ust. 2 pr.aut. wynika jednak 

domniemanie udzielenia licencji niewyłącznej. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Zgodnie z art. 66 ust. l pr.aut. „umowa 

licencyjna uprawnia do korzystania z utworu 
w okresie pięciu lat na terytorium państwa, 
w którym licencjobiorca ma swoją siedzibę, 
chyba że w umowie postanowiono inaczej”. 

• Z kolei ust. 2 cytowanego artykułu wyjaśnia, 

iż po upływie terminu określonego w umowie 
bądź wynikającego z ustawy prawo uzyskane 
na podstawie umowy licencyjnej wygasa. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Przepisy ustawy o prawie autorskim i prawach 

pokrewnych tylko w minimalnym zakresie 
regulują treść tego typu umów i są to głównie 
przepisy o charakterze dyspozytywnym. 

• Dlatego też w praktyce pojawia się wiele umów 

licencyjnych różniących się między sobą - 
oceniając to zagadnienie z punktu widzenia 
problematyki niniejszej pracy - zakresem pól 
eksploatacji, a także sposobem korzystania z 
utworów w obrębie tego samego pola. 

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Umowy mogą zawierać różne klauzule, z których 

najważniejszymi (poza samym zezwoleniem na 

korzystanie z chronionych dóbr i precyzyjnym 

wskazaniem pola eksploatacji, do którego odnosi się 

umowa) będą postanowienia dotyczące:

– wysokości wynagrodzenia, sposobu jego obliczania oraz 

terminów i formy płatności,

– technicznego sposobu dostępu licencjobiorcy do utworu lub 

przedmiotu praw pokrewnych (ustalenie, czy licencjodawca 

będzie dostarczał licencjobiorcy chronione dobra, czy też ten 

ostatni sam powinien do nich dotrzeć, np. przez internet),

– okresu obowiązywania umowy i terytorium, do którego się 

ona odnosi,

– terminów wypowiedzenia umowy oraz dopuszczalności i 

warunków odstąpienia od niej,

– odpowiedzialności stron umowy z tytułu niewykonania lub 

nienależytego wykonania przewidzianych w niej zobowiązań.

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• W związku z istnieniem w ustawie o prawie 

autorskim i prawach pokrewnych instytucji 

dozwolonego użytku - odnoszącego się do różnych 

form odpłatnej eksploatacji chronionych dóbr - 

pojawia się konieczność zawierania między 

użytkownikami a podmiotami uprawnionymi 

umów, których treścią będzie określenie wysokości 

wynagrodzenia z tytułu korzystania z przedmiotów 

ochrony w ramach tego użytku. 

• Poza samą wysokością należnego wynagrodzenia, 

elementem pozostającym do ustalenia przez 

strony będą często również kwestie organizacyjne 

(np. sposób i terminy płatności, obowiązek 

dostarczenia przez użytkownika różnorodnych 

informacji na temat wykorzystanych utworów).

 

 

Umowy z zakresu prawa 

autorskiego

• Powszechnie obowiązującą zasadą, wynikającą 

zarówno z konwencji międzynarodowych, jak i 

wewnętrznego ustawodawstwa 

poszczególnych państw, jest istnienie 

ograniczeń praw wyłącznych przysługujących 

twórcom i podmiotom praw pokrewnych. 

• Ograniczenia te bywają różnie 

klasyfikowane, przyjmując najczęściej 

postać tzw. dozwolonego użytku 

(osobistego i publicznego) oraz licencji 

przymusowych.

• Problematyce ograniczenia treści praw 

przysługujących twórcom i innym podmiotom 

uprawnionym zostały poświęcone art. 23-35 

pr.aut.