Koncepcja zmiany
Koncepcja zmiany
osobistej -
osobistej -
modele procesu zmian
modele procesu zmian
Wykład 5 i 6
Koncepcja zmiany
Koncepcja zmiany
osobistej -
osobistej -
modele procesu zmian
modele procesu zmian
Wykład 5 i 6
Prekursorzy i twórcy
Integracja psychoterapii – próby łączenia
różnych szkół na poziomie założeń
teoretycznych, technik i strategii
terapeutycznych
Poziom teoretycznego powiązania założeń -
integracyjna terapia psychodynamiczno-
behawioralna Paula Wachtela
Poziom technicznych powiązań (tzw.
eklektyzm techniczny) – terapia
multimodalna Arnolda Lazarusa
Prekursorzy i twórcy
Transteoretyczne modele – próby
wyodrębnienia wspólnego procesu i
etapów zmiany – Prochaska i
DiClemente
Oba kierunki wynikają z tendencji do
osiągnięcia większej skuteczności w
leczeniu pacjentów z różnymi
problemami psychicznymi
Modele transteoretyczne
wyników terapii
Model liczby sesji-efektu (
dose-effect model
)
Howarda, Kopty, Karusego i Orlinsky’go
Zbadano jakie zmiany zachodzą po
określonej ilości (dozie) sesji
terapeutycznych, uwzględniający
dobrostan, objawy zaburzeń
psychicznych i zmiany w funkcjonowaniu
Jaki powinien być MT
Uwzględniać różnice, jak i zasadniczą jedność
systemów terapeutycznych
Odznaczać się empiryzmem – możliwością
pomiaru i walidacji poszczególnych zmiennych
Wyjaśniać, jak ludzie zmieniają się pod wpływem
terapii i bez niej
Przydatny dla uogólnień na temat zdrowia i
zaburzeń psychicznych
Zachęcać terapeutów do wprowadzania innowacji,
a nie tylko zapożyczeń z różnych systemów
Trzy kluczowe wymiary MT
1.
Procesy prowadzące do zmiany
– ukryte
lub jawne formy aktywności prowadzące
do zmiany emocji, sposobu myślenia,
zachowania lub relacji z ludźmi
2.
Stadia zmiany
– etapy całego procesu
terapii
3.
Poziom zmian
– jakie zmiany dokonują
się na poziomie behawioralnym i
psychicznym
Badania Prochaski i
DiClemente
Najważniejsze procesy i czynniki prowadzące do
zmiany:
Poszerzanie świadomości
Rozładowanie emocjonalne/katharsis
Zmiana oceny siebie/innych
Uwolnienie się od siebie/otoczenia
Przewarunkowanie
Kontrola bodźców i sterowanie wzmocnieniami
Relacja pomagania
Stadia zmiany
1.
Przedrefleksyjne (prekontemplacji)
2.
Refleksji (kontemplacji)
3.
Przygotowania do działania
4.
Działania
5.
Utrwalania zmiany
Stadium przedrefleksji
Osoby nie uświadamiają sobie swoich
problemów, choć otoczenie jest ich świadome
Ludzie mogą pragnąć zmiany, choć nie
spostrzegają jej jako konieczności (mam wady,
ale kto ich nie ma!)
Nie przechodzą do aktywnego działania z
określonym celem
Okres ten jest charakterystyczny dla wielu
zaburzeń psychicznych np. psychozy,
uzależnienia, zaburzenia osobowości
Stadium refleksji
Osoby świadomie istnienia problemu i
poważnie myślą o przezwyciężaniu go
Czas „przebywania” w tym stadium różnie
długi, badania wskazały, że często trwa
około dwóch lat
Zjawisko „chronicznej refleksji” –
pozostawanie przez cały czas w stadium
refleksji, bez podejmowania aktywności
prowadzącej do zmiany
Stadium przygotowania
Stadium to łączy kryterium intencji i
zachowania, zazwyczaj ograniczające
zachowania wskazujące na zaburzenie,
dewiację itp.
Okres ustalania celów, priorytetów i
konkretny plan działania
Dochodzi do wzmocnienia mechanizmów
samoregulacji i inicjowane są zmiany
zachowania
Stadium działania
Modyfikowanie własnych zachowań,
doświadczania i/lub otoczenia, w celu
przezwyciężenia problemów
Kryterium oceny tego etapu to wielość działań
i poziom zaangażowania w zmianę
Włączone różne strategie oddziaływania, które
są charakterystyczne dla konkretnych szkół
Wypracowuje się konkretne procesy
prowadzące do zmiany, takie jak:
przewarunkowanie, kontrola bodźców,
sterowanie wzmocnieniami
Stadium utrwalania
Stadium utrwalania
zmiany
zmiany
Sprawdzanie skuteczności
dotychczasowych zmian (trwa około 6
miesięcy)
Korzystanie z różnych form pomocy
dla utrwalenia zmiany
Zapobieganie nawrotom, zwłaszcza w
zaburzeniach o charakterze
przewlekłym
Model spirali
Podkreśla się możliwość wystąpienia
recykli (powtórzenie różnych etapów
procesu zmiany)
Rozwiązanie problemu – inne kryteria
w różnych zaburzeniach (najczęściej
brak nawrotów lub fakt, że P nie musi
robić szczególnych wysiłków żeby
utrzymać zmianę)
Integracja stadiów i
procesów
Przedrefleksji Refleksji Przygotowania Działania
Utrwalania
Poszerzanie świadomości
Rozładowanie
Zmiana oceny otoczenia
Zmiana oceny siebie
uwalnianie się od siebie
sterowanie
wzmocnieniami
kontrola
bodźców
Poziomy zmiany
psychologicznej
Poczucie dobrostanu, subiektywnej jakości życia
Zanik lub zmniejszenie nasilenia objawów
zaburzeń psychicznych lub problemów
sytuacyjnych np. obniżony nastrój, trudności w
koncentracji uwagi, nieporozumienia w
relacjach interpersonalnych
Zmiana polegająca na nie powtarzaniu
dezadapatacyjnych wzorców funkcjonowania w
różnych sferach
Model liczby sesji-wyników
terapii Howarda i
współautorów
Faza pierwsza (remoralization) – następuje
po kilku sesjach, gdy osoba uzyskuje
wsparcie i nadzieję („przywrócenie
ducha”), co u jednych pacjentów
przywraca sprawność mechanizmów
samodzielnego radzenia sobie
skłaniających do zaprzestania terapii, u
drugich prowadzi do przejścia do
następnych etapów terapii
Faza druga (remediation) – następuje poprawa w
zakresie objawów chorobowych, które na tyle
zakłócały życie osobie, że skłoniły ją do podjęcia
leczenia; ustąpienie objawów chorobowych
motywuje pacjentów do zakończenia terapii po
ustąpieniu cierpienia związanego z objawami
cześć osób nie traktuje ustąpienia objawów jako
podstawowy cel terapii, bo są przekonani, że ich
główne problemy są związane z powtarzaniem się
pewnych niepożądanych zjawisk w ich życiu np.
utrata pracy, niesatysfakcjonujące lub krótkotrwałe
związki.
Faza trzecia (rehabilitation) – terapię
kontynuują osoby, które zdają sobie sprawę z
tego, że zmiana musi nastąpić na głębszym
poziomie niż tylko ustąpienie objawów; na tym
etapie dochodzi do gruntownej przemiany
dezadapatacyjnych zachowań, przekonań i
cech i wypracowanie nowych sposobów
radzenia (np. Nie porzucanie pracy czy
partnera, gdy ten okazuje się niedoskonały)
Model fazowy zmiany
terapeutycznej
Faza I
Wzbudzanie nadziei
Faza II
Znikają objawy
Faza III
Zmiany
osobowościowe
Perspektywa
krótkoterminowa
Poprawa nastroju, stymulowane poczuciem
zmiany na podstawie pozytywnych efektów
zawiązanych z wykonywaniem „zadań
domowych”, które są zadawane przez
terapeutę, w niektórych typach terapii
W ciągu kilku miesięcy utrwalające się
zmiany w zachowaniu prowadzą do lepszego
funkcjonowania, większego zadowolenia z
siebie, zmniejszenie afektu negatywnego
związanego z redukcją symptomów
Perspektywa
średnioterminowa
Rozkład czasowy obejmuje od kilku
miesięcy do kilku lat
Zmiana zdolności adapatacyjnych,
będące efektem zmiany przekonań i
postaw, a także postrzegania
samego siebie oraz „ja idealnego”
Zmiany okazywały się stabilniejsze
Perspektywa długoterminowa
Obejmuje okres kilku lat, podczas których
zachodzą zmiany na poziomie
osobowościowym, wpływają na
modyfikację bardziej utrwalonych
mechanizmów obronnych i charakteru
Zwrotnie te zmiany wpływają na
polepszenie funkcjonowania i
subiektywne poczucie jakości życia
(dobrostanu)
Konsekwencje wynikające z
zaprzestania terapii na różnych
etapach
Występowanie nawrotów i negatywna
ocena skuteczności terapii
Rozpoczynanie kolejnych terapii dla
części pacjentów jest trudniejsze
(mniejsza nadzieja) i efekty
krótkoterminowe osiągane później
Inne bardziej zindywidualizowane: