Nerw I - węchowy (N. olfactorius) Nerwy węchowe nie są właściwymi nerwami czaszkowymi, są wypustkami mózgowia. Na trójneuronalną drogę węchową składają się: część węchowa błony śluzowej jamy nosa, komórki dwubiegunowe, nitki węchowe, opuszka i pasmo węchowe, jądro migdałowate, zakręt hipokampa oraz leżące w korze płata skroniowego pola projekcyjne i asocjacyjne.

Nerw I - węchowy

(N. olfactorius)

Nerwy węchowe nie są właściwymi

nerwami czaszkowymi, są

wypustkami mózgowia. Na

trójneuronalną drogę węchową

składają się: część węchowa błony

śluzowej jamy nosa, komórki

dwubiegunowe, nitki węchowe,

opuszka i pasmo węchowe, jądro

migdałowate, zakręt hipokampa

oraz leżące w korze płata

skroniowego pola projekcyjne i

asocjacyjne.

Aparat węchowy,

obejmujący zarówno jego

biegun obwodowy w błonie

śluzowej nosa, jak i drogę

przewodzącą oraz biegun

korowy (kora węchowa

zakrętu hakowatego,

hipokamp), stanowi tzw.

analizator węchowy.

Najczęstsze zaburzenia

węchu to:

Osłabienie węchu (hiposmia) i

zniesienie węchu (anosmia).

Występuje w chorobach nosa

(rhinitis sicca), w oponiakach

nn. węchowych, po urazach

czaszki, po zakażeniach

grypowych, po katarach.

Zespół Foster-Kennedy’ego

w guzach u podstawy płata

czołowego: zanik nerwu

wzrokowego po stronie

guza, tarcza zastoinowa po

stronie przeciwnej może

prowadzić do zniesienia

węchu po stronie guza.

Zniesieniu węchu często

towarzyszy odczucie braku

smaku

(ageuzja),

ponieważ

smak zależy również od

powonienia.

Przeczulica węchu

(hyperosmia) lub zboczenie

węchu (parosmia) wraz z

omamami węchowymi

mogą wskazywać na zajęcie

zakrętu hakowego.

Nerw II – wzrokowy

(n. opticus)

Podobnie, jak nerw

węchowy, będąc wypustką

mózgowia, nie odpowiada

klasycznej definicji nerwu

czaszkowego.

Czteroneuronalna droga

wzrokowa rozpoczyna się w

siatkówce, w której komórki

zwojowe dają początek

właściwemu nerwowi

wzrokowemu.

Nerw wzrokowy dostaje się do

czaszki przez otwór nerwu

wzrokowego i dochodzi do

skrzyżowania wzrokowego,

następnie do wzgórków górnych

blaszki pokrywy i ciał

kolankowatych bocznych. Od ciał

kolankowatych bocznych, jako

promienistość wzrokowa do kory

wzrokowej (okolica bruzdy

ostrogowej w płacie potylicznym).

Nagle występująca

jednostronna utrata

wzroku może być

skutkiem:

urazu ze złamaniem w obrębie

kanału wzrokowego

jako amaurosis fugax w zamknięciu

światła t. szyjnej

Zastoina tarczy nerwu

wzrokowego (stasis

papillae nervi optici):

Najczęstsza przyczyna to

wzmożenie ciśnienia

śródczaszkowego. Tarcza

zastoinowa prowadzi do

zaniku wtórnego nerwu

wzrokowego.

Zapalenie nerwu

wzrokowego

proces zapalny może objąć

nerw wzrokowy w jego

odcinku śródgałkowym lub

pozagałkowym.

Najczęstszymi przyczynami

zapalenia śródgałkowego są

zakażenia okołozębowe,

zmiany zapalne zatok

przynosowych, choroby

układowe tkanki łącznej,

zakażenia swoiste, zatrucia.

Zanik pierwotny nerwu

wzrokowego może być

spowodowany:

guzy przysadki, ponadsiodłowe oraz

wychodzące z kości klinowej, oponiaki

okolicy rowka węchowego lub trójkąta

węchowego, tętniaki

ograniczone procesy zapalne, jak zlepne

zapalenie pajęczynówki w okolicy

skrzyżowania nn. wzrokowych, kiła układu

nerwowego

stwardnienie rozsiane oraz choroby

zwyrodnieniowe, jak dziedziczny

zanik nerwów wzrokowych, bezład

dziedziczny (choroba Friedreicha) i

móżdżkowy (choroba Marie)

zatrucia arszenikiem, ołowiem,

nikotyną, chininą

urazy czaszki

Zmiany w polu widzenia

całkowita ślepota jednego oka, np. w

guzie podstawy płata czołowego

niedowidzenie połowicze

dwuskroniowe jest wynikiem

uszkodzenia przyśrodkowej części

skrzyżowania nerwów wzrokowych,

najczęstsza przyczyna, to guzy

wewnątrzsiodełkowe, rozrastające

się ponad siodełko

niedowidzenie połowicze dwunosowe,

zdarza się rzadko, np. w miażdżycy tętnic

szyjnych wewnętrznych.

niedowidzenie połowicze jednoimienne

powstaje wówczas, jeżeli droga wzrokowa

jest uszkodzona w paśmie wzrokowym, w

promienistości wzrokowej, bądź w płacie

potylicznym.

niedowidzenie połowicze jednoimienne

ćwiartkowe zdarza się wskutek uszkodzenia

promienistości wzrokowej, przeważnie w

obrębie płatów skroniowych.

Nerwy mięsni gałki ocznej – III,

IV, VI

Jądro nerwu III znajduje się w

śródmózgowiu, w nakrywce

konarów mózgu.

Nerw III unerwia mm. zewnętrzne

oka,włączając dźwigacz powiek, z

wyjątkiem m. prostego

zewnętrznego i skośnego górnego.

Unerwia mm. wewnętrzne oka:

m. rzęskowy i m. zwieracz źrenicy.

Nerw bloczkowy

unerwia mięsień skośny

górny, którego czynność

polega na poruszaniu gałki

ocznej ku dołowi i na

zewnątrz, toteż w razie jego

uszkodzenia, wymienione

ruchy gałki ocznej są

upośledzone. Głowa

pochylona jest naprzód i

skręcona w stronę

przeciwnego barku.

Nerw VI – odwodzący.

Porażenie n. VI zdarza się

często, nie ma jednak

dużego znaczenia

lokalizacyjnego w sprawach

chorobowych

wewnątrzczaszkowych.

Ośrodki skojarzonego

spojrzenia kierują

skojarzonymi ruchami

oczu.

Ośrodek mostowy –

pobudzenia płynące z prawego

ośrodka powodują skojarzony

ruch gałek ocznych w prawo z

lewego w lewo.

Ośrodek korowy ruchów

gałek ocznych leży w płacie

czołowym, pola korowe

zarządzają ruchami gałek

ocznych w stronę przeciwną.

Porażenie pionowego

spojrzenia, zespół Parinauda

(uszkodzenie grzbietowej

części śródmózgowia).

Źrenice.

Przeciętna wielkość źrenicy

w świetle dziennym waha

się od 2 do 4 mm.

Rozszerzenie źrenicy –

mydriasis, zwężenie –

miosis, nierówność –

anisocoria.

Odruch źrenicy na

światło

polega na jej

zwężeniu się przy

oświetleniu. Jest to odruch

bezpośredni. W warunkach

fizjologicznych zwęża się też

źrenica drugiego oka. Jest to

odruch na światło

skojarzony lub

konsensualny.

Droga odruchu źrenicy na światło

składa się z następujących członów:

ramienia doprowadzającego

(siatkówka-pasmo wzrokowe-wzgórki

górne wraz z okolicą

przednakrywkową-jądro Westphala-

Edingera) oraz ramienia

odprowadzającego (włóka

przedzwojowe w nerwie III-zwój

rzęskowy-włókna pozazwojowe w

nerwach rzęskowych krótkich-m.

zwieracz źrenicy).

Zespół Hornera –

występuje na skutek

uszkodzenia ośrodka

rzęskowo – rdzeniowego

lub uszkodzenia

współczulnego oczno –

źrenicowego. Polega na:

zwężeniu źrenicy

zwężeniu szpary powiekowej

zapadnięciu gałki ocznej

niestałym braku pocenia

w sprawach umiejscowionych na

szyi, np. rany, blizny, guzy,

tętniaki, twardzina skóry

powiększonej tarczycy

porażeniu splotu barkowego (typ

Klumpke) z zajęciem korzeni C8 i

D1-D2

w dodatkowym żebrze szyjnym

i w

zespole m. pochyłego przedniego.

Inne odruchy i objawy

źreniczne:

odruch źreniczno-przedsionkowy :

podrażnienie cieplne lub obrotowe

błędnika powoduje rozszerzenie źrenicy

odruch źreniczno – ślimakowy:

podrażnienie dźwiękowe stroikiem

powoduje przemijające zwężenie i

rozszerzenie źrenicy

odruch rzęskowo – rdzeniowy: rozszerzenie

się źrenicy po tej samej stronie na skutek

mocnego uszczypnięcia skóry karku.

Objaw Argyll Robertsona polega na

braku odruchu źrenicy na światło,

przy zachowanym odruchu na

zbieżność i nastawienie.

Występuje w

wiądzie rdzenia, w

porażeniu postępującym, w

nagminnym zapaleniu mózgu, w

parkinsonizmie pośpiączkowym, w

guzach śródmózgowia,

alkoholizmie przewlekłym, w

stwardnieniu rozsianym, w

jamistości opuszki i chorobie Picka.

Pupillotonia

polega na nadmiernym,

powolnym i przetrwałym

zwężaniu się źrenicy na

nastawność i zbieżność,

przy bardzo opieszałym

oddziaływaniu na światło.

Porażenie nerwu

okoruchowego:

opadnięta powieka górna,

źrenica szeroka, sztywna,

zniesione ruchy gałki ocznej z

wyjątkiem odwodzenia i

nieznacznego ruchu do dołu i

na zewnątrz (paralysis

oculomotoria totalis).

Zespół Webera

(wskazuje na ognisko w

konarze mózgu): porażenie

n. III po stronie ogniska z

porażeniem połowiczym

przeciwstronnym)

Zespół Benedikta

(nakrywka konara

mózgu):

porażenie n. III po stronie

ogniska z ruchami

mimowolnymi po stronie

przeciwnej, niekiedy z

bezładem móżdżkowym.

Zespół międzykonarowy:

towarzyszy guzom

nowotworowym lub zapalnym

w przednim odcinku mostu:

obustronne porażenie n. III,

obustronne, ośrodkowe

porażenie n. VII oraz kurczowe

porażenie 4 kończyn

(tetraplegia).

Ganglionitis ciliaris:

porażenie mm.

wewnętrznych gałki ocznej,

zwykle jednostronnie, po

przebytej anginie lub w

przebiegu zakażenia

okołozębowego.

Ophtalmoplegia totalis

–

porażenie wszystkich mięśni

gałki ocznej unerwianych

przez nerw III, IV i VI,

najczęściej w chorobach w

okolicy zatoki jamistej.

Porażenie nerwu IV –

bloczkowego:

odosobnione porażenie zdarza

się rzadko. Ponieważ nerw

bloczkowy unerwia mięsień

skośny górny, upośledzony

jest ruch gałki ocznej ku

dołowi i na zewnątrz,

występuje zez ku górze,

zwiększający się przy

patrzeniu w dół i stronę

przeciwną.

Porażenie nerwu VI –

odwodzącego –

nerw unerwia m. prosty

boczny, występuje zez,

nasilający się przy patrzeniu

w stronę porażoną.

Zespół opisany przez

Gradenigo:

porażenie nerwu

odwodzącego wraz z

nerwobólem nerwu

trójdzielnego.

Oczopląs (nystagmus) –

polega na mimowolnych

rytmicznych oscylacjach

gałek ocznych,

występujących zwłaszcza

przy ich ruchach.

Oczopląs fizjologiczny:

Oczopląs wzrokowo –

ruchowy

Oczopląs błędnikowy

Oczopląs odruchowy

(słuchowy, czuciowy).

Oczopląs patologiczny

Oczopląs pochodzenia ocznego –

oczopląs wahadłowy, grubofalisty,

powolny. Występuje u osób z

niedostateczną zdolnością fiksacji

wzroku.

Oczopląs pochodzenia nerwowo –

mięśniowego

Oczopląs błędnikowy patologiczny

Oczopląs ośrodkowy

Nerw V – trójdzielny:

zapewnia czucie w obrębie

twarzy i unerwia mięśnie

żucia.

Włókna czucia proprioceptywnego dochodzą

do jądra śródmózgowiowego

Włókna czucia dotyku dochodzą do jądra

czuciowego głównego

Włókna czucia bólu i temperatury dochodzą

do jądra pasma zstępującego nerwu

trójdzielnego

Włókna ruchowe wychodzą z jądra

ruchowego nerwu trójdzielnego.

Punkty Valleixa

–

miejsca

wyjścia poszczególnych gałązek na

powierzchnię kości twarzy,

szczególnie bolesne w nerwobólu

n. V.

Gałąź

oczna

przechodzi przez szczelinę

oczodołową górną

Gałąź

szczękowa

przechodzi przez otwór

okrągły, następnie po wyjściu przez otwór

podoczodołowy przechodzi w nerw

podoczodołowy

Gałąź

żuchwowa

przechodzi przez otwór

owalny, na powierzchnię kości twarzy

wychodzi przez otwór bródkowy na

żuchwie

Przyczyny uszkodzeń

nerwu V:

Most:

przyczyny

naczyniowe, nowotworowe

demielinizacja, jamistość

rdzenia przedłużonego,

cukrzyca, choroby układowe

Szczyt części skalistej:

skojarzone porażenie n. VI (zespół

Gradenigo).

Kąt mostowo-móżdżkowy

łącznie z uszkodzeniami innych

nerwów czaszkowych + drogi

długie (nerwiak n. słuchowego,

nerwiak nerwu trójdzielnego,

przewlekłe zapalenie opon

mózgowo-rdzeniowych.

Podstawa czaszki

rak jamy

nosowo-gardłowej, procesy

zapalne.

Nerwoból nerwu

trójdzielnego:

najczęstszy

nerwoból twarzy, najczęściej

umiejscowiony w szczęce i

żuchwie (II i III gałązka n. V),

pojawia się błyskawicznie i

trwa kilka sekund, nasilenie

trudne do wytrzymania,

czasem nawet pojawiają się

do 100/dzień.

Etiologia:

nerwoból n. V może

być objawem zaburzeń

dotyczących korzeni nerwu lub

strefy wnikania

naczynia tętnicze często stykają się

lub uciskają korzeń n. V

guzy kąta móżdżkowo – mostowego

położone naprzeciw n. V

demielinizacja

przyczyny nieznane

Nerw VII – twarzowy:

jądro n. twarzowego leży w

tworze siatkowatym

grzbietowej części mostu, w

jego nakrywce. Zawiera

włókna ruchowe zaopatrujące

mm. mimiczne twarzy, włókna

trzewne odprowadzające

(przywspółczulne i włókna

trzewna doprowadzające

(smakowe).

Uszkodzenie nerwu VII

nadjądrowe:

zajęcie jednostronne dolnej

części twarzy.

Przyczyny: naczyniowe, guz,

demielinizacja, zakażenie.

Uszkodzenie neru VII

obwodowe:

wyraża się

zajęciem 3 gałęzi tego nerwu.

Uszkodzenie n. twarzowego

dośrodkowo od miejsca

wyjścia struny bębenkowej, a

obwodowo od zwoju kolanka

przyczynia się do utraty

smaku na 2/3 częściach

języka.

Obustronne uszkodzenie

jąder nerwu VII

uszkodzenie mostu (zawał,

krwotok, demielinizacja,

guz, zakażenie, jamistość

rdzenia przedłużonego,

choroba neuronu

ruchowego.

Uszkodzenie w obrębie

kanału nerwu VII:

złamanie podstawy czaszki

rozprzestrzenianie się zakażenia

ucha środkowego

półpasiec, zespół Ramsaya i Hunta

(zwój kolanka)

rak części skalistej kości skroniowej

porażenie Bella (samoistne)

Połowiczy skurcz twarzy:

skurcze kloniczne

rozpoczynające się w

mięśniu okrężnym oka i

rozprzestrzeniającym się na

inne mięśnie twarzy.Czasami

pojawia się po porażeniu

Bella.

Zespół łez

krokodylowych

, polega na

wyciekaniu łez w czasie

jedzenia, występuje w

czasie reinerwacji nerwu

twarzowego.

Zespół Melkersona-

Rosenthala:

polega na porażeniu

obwodowym nerwu VII jedno

lub obustronnym z

nacieczeniem skórno-

śluzówkowym połowy twarzy,

zwłaszcza warg oraz

pofałdowanego języka.

Odruch Chvostka:

jest on wyrazem podrażnienia

nerwu VII, polega na

występowaniu

równoimiennego skurczu

mięśni twarzy w uderzeniu

młotkiem w pień nerwu

twarzowego. Jest szczególnie

znamienny dla tężyczki.

Nerw VIII –

przedsionkowo-

ślimakowy:

składa się z części

ślimakowej zwanej nerwem

ślimakowym i części

przedsionkowej, zwanej

nerwem przedsionkowym.

Nerw ślimakowy jest

właściwym nerwem

słuchowym

, przewodzi

bodźce słuchowe,

nerw

przedsionkowy

jest

nerwem zmysłu

statycznego, przewodzi

pobudzenia z błędnika.

Głuchota:

wyróżnia się trzy

rodzaje utraty słuchu, są to

głuchota przewodzeniowa:

brak przewodzenia dźwięków do

ślimaka

głuchota odbiorcza

afazja czuciowa, czyli

głuchota korowa

Jeżeli zachodzi podrażnienie

aparatu przedsionkowego,

kanałów półkolistych,

występuje oczopląs,

zaburzenia koordynacji,

nudności i wymioty.

Badanie błędnika

składa

się z następujących prób:

próba obrotowa

próba kaloryczna

próba galwaniczna

Próba kaloryczna:

przepłukujemy przewód

słuchowy zewnętrzny ciepła i

zimną wodą. Woda zimna

powoduje pochylenie tułowia i

zbaczanie rąk w kierunku

ucha płukanego, a oczopląs w

kierunku przeciwnym, woda

ciepła odwrotnie.

Ponieważ istnieje łączność

pomiędzy aparatem

przedsionkowym, a

móżdżkiem, stosowane

próby kliniczne odnoszą się

do badania obu tych

narządów.

Choroba Meniere’a

to powracające w nieregularnych

odstępach czasu, gwałtowne,

utrzymujące się przez szereg

godzin napady zawrotów głowy,

towarzyszą im nudności i wymioty,

chory nie może stać. Napadowi

towarzyszą szumy w uszach,

osłabienie słuchu. Po napadzie

oczopląs i brak pobudliwości

błędnika po jednej stronie

Neuronitis vestibularis

to nagły, obrotowy zawrót

głowy, który, zależnie od

ustawienia głowy, może

utrzymywać się przez kilka

dni. Towarzyszą mu wymioty

oraz niemożność opuszczenia

łóżka. Początkowo jest

oczopląs i obniżona

pobudliwość kaloryczna

narządu przedsionkowego.

Document Outline