Wyjaśnianie

 

 

Główne czynności 

naukotwórcze w metodzie 

indukcyjnej

• Postawienie (właściwego) pytania
• zbieranie danych doświadczenia 
• sformułowanie problemu
• wyjaśnianie przez hipotezy
•  budowanie teorii
• rozstrzyganie o wartości teorii

 

 

Wyjaśnianie a inne 

terminy i czynności

• Tłumaczenie
• interpretacja
• eksplanacja
• eksplikacja to nie wyjaśnianie
• opis naukowy

 

 

wyjaśnianie, to 

rozumowanie złożone, 

dwuetapowe

•redukcja

 (szukanie racji dla 

znanego następstwa)

•dedukcja

 (wyprowadzanie 

wniosków na drodze 
wynikania, z racji do 
następstwa)

 

 

 

Struktura wyjaśniania

• Eksplanandum - człon wyjaśniany
• eksplanans - człon wyjaśniany

 

 

Własności wyjaśniania

• Asymetryczność
• istotność wskazanej przyczyny 

(racji)

• pragmatyczność
• Wyjaśnianie widzialnego przez 

niewidzialne 

 

 

Rodzaje wyjaśniania

• Wyjaśnianie przez generalizację 
• wyjaśnianie teoretyczne
• interpretacja humanistyczna
• wyjaśnianie kauzalne
• wyjaśnianie porządkujące
• wyjaśnianie subsumpcyjne
• wyjaśnianie erotetyczno-kontrastowe

 

 

Rodzaje wyjaśniania 

wg Ernsta Nagel’a 

(1901-1985)

•Dedukcyjne
•probabilistyczne
•funkcjonalne
•genetyczne

 

 

Modele wyjaśniania przez 

generalizację

• Model nomologiczno-dedukcyjny
• model indukcyjno-statystyczny