Agnieszka Wawrzykowska

Lata 1941-1953

„Drugą falą” rosyjskiej emigracji określa się 
grupę Rosjan, która opuściła kraj podczas II 
wojny światowej oraz w niedługim czasie po 
jej zakończeniu. W grupie tej znajdowali się 
uchodźcy,  jeńcy  radzieccy,  pracownicy  ze 
wschodu  oraz  ocalali  weterani  Rosyjskiej 
Armii 

Wyzwoleńczej 

i 

innych 

anty-

komunistycznych  sił  zbrojnych,  którzy 
służyli  pod  dowództwem  niemieckim  i 
uniknęli przymusowej repatriacji.
Trzeba  dodać,  iż  w  skład  tej  fali  emigracji 
wchodziły  również  ukraińskie,  ormiańskie, 
gruzińskie itd. fale uchodźców. 

 

W 

okresie 

bezpośrednio 

powojennym,  największe  rosyjskie 
społeczności na emigracji znajdowały 
się  w  Niemczech,  Kanadzie,  Stanach 
Zjednoczonych,  Wielkiej  Brytanii  i 
Australii.

Wolfgang 

Kazak 

napisał, 

iż 

„ 

w 

odróżnieniu  od  pierwszej  fali,  emigranci 
drugiej  fali  nie  znali  w  ogóle  zachodu. 
Chociaż mieli oni za sobą radzieckie obozy 
i  zapewne  podtrzymywali  walkę  Niemiec 
ze  Związkiem  Radzieckim  (w  nadziei  na 
wyzwolenie  Rosji  od  bolszewizmu)  same 
okoliczności  emigracji  w  znacznej  mierze 
odbiły  się  na  losie  tych  pisarzy  w 
dzisiejszej  Rosji:  oswojenie  drugiej  fali  z 
literaturą  rosyjską  idzie  wolniej,  niż 
pierwszej  czy  trzeciej.  Literatów  tej  fali 
odróżniają współczesny obraz myśli.”

„Literatura 

drugiej 

fali 

emigracji 

rosyjskiej 

to 

twórczość 

takich 

pierwszorzędnych  autorów  jak  Anna 
Achmatowa,  Osip  Mandelsztam,  Lew 
Gumilow.  Najbardziej  znane  wiersze 
pisali  Anstiej,  Iliński,  Jełagin,  Klenowski, 
Morszen  czy  Narokow.”  Kazak  mówił 
tylko  o  pisarzach,  ale  te  określenia 
dotyczyły 

wszystkich 

emigrantów 

drugiej fali.

W  latach  II  wojny  świat.  (1941-1945) 
wielu  pisarzy  uczestniczyło  w  walkach 
lub  pełniło  obowiązki  korespondentów 
wojennych. 
W twórczości przeważała liryka wojenna 
(M.W.  Isakowski,  A.A.  Prokofjew,  K.M. 
Simonow, 

A.A. 

Surkow) 

oraz 

publicystyka patriotyczna (Erenburg). 
Powstawały  dramaty  wojenne  (Leonow, 
Simonow). 

W  pierwszych  latach  powojennych  również 
dominował  temat  wojny,  zarówno  w  prozie 
(powieściopisarstwo  Erenburga,  Fadiejewa, 
W.P.  Niekrasowa,  B.N.  Polewoja),  jak  i  w 
poezji (poematy Twardowskiego).
Podejmowano temat odbudowy gospodarki, 
rozwijała  się  proza  autobiograficzna  (K.A. 
Fiedin, 

Paustowski), 

historyczna 

(S.P. 

Żłobin), społeczno-filozoficzna (Leonow).
  Po  zakończeniu  II  wojny  kolejna  grupa 
pisarzy znalazła się za granicą (m.in. poeta 
I.W. Jełagin).

Krytyka  kultu  stalinowskiego  na  XX. 
Zjeździe 

KPZR 

(1956) 

umożliwiła 

rehabilitację  represjonowanych  pisarzy  i 
wywołała 

ożywienie 

literatury 

w 

następnym 10-leciu, które upływało pod 
znakiem  poezji:  wzmogła  się  aktywność 
starszych  twórców  (L.N.  Martynow,  M.A. 
Swietłow), 

szeroki 

rozgłos 

zdobyli 

"młodzi" 

J.A. 

Jewtuszenko, 

R.I. 

Rożdiestwienski,  J.M.  Winokurow,  A.A. 
Wozniesienski, B.A. Achmadulina. 

W  pozjazdowej  atmosferze  zrodziła  się 
proza  zwana  rozrachunkową,  której 
symbolem  stały  się  szczególnie  utwory 
A.I. Sołżenicyna. Rozgłos zyskała również 
nonkonformistyczna 

proza 

o 

życiu 

młodzieży  (W.P.  Aksionow,  A.T.  Gładilin). 
Zmieniła 

charakter, 

odchodząc 

od 

wcześniejszych 

schematów, 

proza 

batalistyczna 

(G.J. 

Bakłanow, 

J.W 

Bondariew,  Simonow,  Szołochow)  i 
produkcyjna 

(G.J. 

Nikołajewa, 

G.N. 

Władimow), rozwinęła się proza moralno-
filozoficzna (W.F. Tiendriakow).

Dramatopisarstwo 

reprezentowali 

A.N. Arbuzow, W.S. Rozow, L.G. Zorin. 
Wzrosło  zainteresowanie  twórczością 
z  początku  stulecia  oraz  z  lat  20.. 
Wydano  też  nie  drukowane  bądź  nie 
znane  w  kraju  utwory  Bułhakowa, 
Leonowa. 

Druga 

fala 

emigracji 

rosyjskiej 

mogłaby być znaczącą, gdyby nie fakt, 
iż  przeważająca  część  ludzi,  którzy 
uciekli 

do 

Niemiec 

była 

natychmiastowo 

deportowana 

do 

ZSRR.  Jednak  Ci,  którym  udało  się 
uciec  od  repatriacji  stali  się  podstawą 
drugiej  fali  rosyjskiej  emigracji.  Jej 
centrum zostało Monachium.