Resuscytacja noworodka

 

 

Noworodek - charakterystyka

• Zmiany w funkcjonowaniu układów krążenia 

i oddechowego zachodzące po przyjściu dziecka 
na świat – pierwszy oddech i adaptacja układu 
krążenia

• Odrębności anatomiczne

• Odrębności fizjologiczne

 

 

Pierwszy oddech

• Płuca płodu wypełnione są ok. 90 ml płynu
• Podczas porodu płyn zostaje wyciśnięty podczas 

przechodzenia klatki piersiowej przez kanał rodny

• Eliminacja płynu drogą naczyń włosowatych, chłonki 

i dróg oddechowych

• Pierwszy oddech – w ciągu 30s po urodzeniu (chemiczne 

pobudzenie ośrodka oddechowego, bodźce termiczne, 

dotykowe)

• Ciśnienie w klatce piersiowej podczas I oddechu wynosi

 – 70 cm H

2

0

• Objętość oddechu – ok. 40-70 ml powietrza
• W ciągu 90 s – stabilizacja oddechu

 

 

Krążenie płodowe

• Żyły pępowinowe prowadzące 

krew z łożyska do prawego 
przedsionka → przez otwór owalny 
do lewego przedsionka → lewa 
komora, aorta

• Powracająca krew kierowana jest z 

prawego przedsionka do prawej 
komory i tętnicy płucnej → płuca 
oraz przez przewód tętniczy 
(łączący tętnicę płucną z aortą) → 
do aorty →  dolna część ciała oraz 2 
tętnice pępowinowe →  łożysko

 

 

Adaptacja układu krążenia

Krążenie płodowe:

Żyły pępowinowe prowadzące krew z łożyska do 

prawego przedsionka → przez otwór owalny do 

lewego przedsionka → lewa komora, aorta

Powracająca krew kierowana jest z prawego 

przedsionka do prawej komory i tętnicy płucnej 

→ płuca oraz przez przewód tętniczy (łączący 

tętnicę płucną z aortą) → do aorty →  dolna 

część ciała oraz 2 tętnice pępowinowe →  

łożysko

 

 

Adaptacja układu krążenia

•

Z pierwszym oddechem wzrasta przepływ krwi przez 
płuca

•

Spada przepływ przez przewód tętniczy

•

Utlenowana krew powoduje zamknięcie przewodu 
tętniczego 

•

w pierwszych dniach życia

•

Zamknięcie otworu owalnego następuje w ciągu 
pierwszych miesięcy życia

Hipoksja, kwasica i wychłodzenie mogą spowodować 

powrót do warunków krążenia płodowego!!

 

 

Odrębności anatomiczne

 i fizjologiczne noworodka 

– układ oddechowy

• Częstość oddechów 30-60/min

• Brak rezerwy oddechowej

• Beczkowata budowa klatki piersiowej

• Przepona – najważniejszy mięsień oddechowy

• Oddech przez nos (uwaga na drożność, sondę 

żołądkową)

• Niedojrzałość ośrodka oddechowego

• Duże zapotrzebowanie na tlen

• Duża głowa, krótka szyja, duży język

• Krótka tchawica, nagłośnia w kształcie U, zwężenie 

na wys. chrząstki pierścieniowatej

• Tendencja do obrzęków, słaby odruch kaszlowy, 

skłonność do kurczu głośni

 

 

Odrębności anatomiczne 

i fizjologiczne noworodka – układ 

krążenia

• Ciśnienie 70/35 mmHg
• Częstość akcji serca 120-160/min
• Duży opór płucny
• Kruche naczynia mózgowe – nagły wzrost RR może 

powodować krwawienie śródczaszkowe

• Objętość krwi krążącej 100ml/kg – uwaga na straty 

płynów

Bradykardia prawie zawsze powodowana jest 

zaburzeniami oddychania !!

 

 

Termoregulacja

• Stosunek powierzchni ciała do masy – 2,5 X 

większy niż u dorosłego – duża utrata ciepła przez 

skórę

• Duża głowa
• Brak mechanizmu wytwarzania ciepła przez 

drżenia mięśniowe – dreszcze

• Brak tkanki tłuszczowej
• Wytwarzanie ciepła – rozpad tkanki brunatnej
• Niedojrzałość mechanizmów termoregulacji
• Po urodzeniu – mokra, wilgotna skóra
• Wychłodzenie podwyższa zużycie tlenu i powoduje 

obkurczenie łożyska naczyń płucnych

 

 

Krew i gospodarka płynami

• Stężenie hemoglobiny: 18-22 g/dl
• Zapotrzebowanie na płyny: 

150 ml/kg/dobę

• W przypadku niedostatecznej podaży 

płynów → odwodnienie (brak zdolności 
nerek do zagęszczania moczu)

• Nadmierna podaż → obrzęki, 

przewodnienie

 

 

Zaopatrzenie noworodka

• Zabezpieczenie dróg oddechowych:

- odessanie wydzieliny z jamy ustnej, 

gardła, nosa, żołądka
- niższe ułożenie główki
- kontrola drożności nozdrzy tylnych

• Ochrona przed utratą ciepła:
  - czynności przeprowadzamy w 

temperaturze 
30-34°C
- osuszamy i owijamy ciepłym ręcznikiem

• Stymulacja dotykowa

 

 

Definicja

Zamartwica noworodka to stan niedotlenienia 

noworodka z towarzyszącą kwasicą 

oddechową lub oddechowo – metaboliczną. 

     Rozpoznanie: 

(1)

skala Apgar, 

(2)

gazometria krwi pępowinowej.

 

 

Podstawowym wyznacznikiem służącym 

do oceny stanu noworodka jest 

SKALA APGAR

• Skala oceny: 

8 – 10 stan dobry
4 – 7   stan średni
1 – 3   zamartwica

 

 

Skala Apgar

parametr/ czas oceny 

(min.)

1

3

5

10

czynność serca
oddech
napięcie mięśni
odruchy
zabarwienie skóry
suma

 

 

Informacje ogólne

• Stosunkowo mało noworodków wymaga 

resuscytacji krążeniowo oddechowej 

bezpośrednio po urodzeniu

• 0.2% noworodków urodzonych po 32 

tyg. ciąży, z tego: 
90% - wspomaganie oddechu, 
10% resuscytacja krążeniowo - 

oddechowa

 

 

Czynniki ryzyka

- śródporodowe objawy zaburzenia dobrostanu 

płodu

- poród przed 35 tyg. ciąży
- poród pośladkowy
- ciąża mnoga

 

 

Przyczyny zamartwicy

• wcześniactwo

 

• wady rozwojowe
• niedotlenienie wewnątrzmaciczne
• niedotlenienie okołoporodowe
• inne

 

 

Wcześniactwo

• niedojrzałość układu oddechowego
• niedojrzałość układu krążenia
• niedojrzałość układu nerwowego 

 

 

Wady rozwojowe

• przepuklina przeponowa
• ciężka wada serca 
• torbielowatość płuc 
• guzy 

 

 

Niedotlenienie

 

• Przyczyny matczyne: 

- wada serca
- cukrzyca
- choroby płuc
- nadciśnienie indukowane ciążą lub inne 

przyczyny nadciśnienia tętniczego 

• Przyczyny płodowe: 

- nieprawidłowa budowa krwinek 

czerwonych
- obrzęk uogólniony

 

 

Niedotlenienie

• Przyczyny łożyskowe i pępowinowe: 

- przedwczesne oddzielenie łożyska
- zawał łożyska
- węzeł pępowinowy
- wypadnięcie pępowiny

 

 

Inne

• uraz
• zakażenie 

TORCH

: 

T

oksoplazmoza, 

O

ther tzn. różne czyniki 

np. syphilis, hepatitis B, Coxackie wirus, Epstain-Bar wirus, 
varicella- zoster i parwowirusy ludzkie, 

R

ubella wirus, 

C

ytomegalowirus, 

H

erpes simplex virus

• Zakażenie bakteryjne
• Wielo- lub małowodzie
• ciąża przenoszona
• leki stosowane podczas ciąży i porodu

 

 

Skala Apgar (1)

parametr/ czas oceny 

(min.)

1

3

5

10

czynność serca
oddech
napięcie mięśni
odruchy
zabarwienie skóry
suma

3

7

8 

10

 

 

Skala Apgar (2)

parametr/ czas oceny 

(min.)

1

3

5

10

czynność serca
oddech
napięcie mięśni
odruchy
zabarwienie skóry
suma

3

3

2

3

 

 

Skala Apgar (3)

parametr/ czas oceny 

(min.)

1

3

5

10

czynność serca
oddech
napięcie mięśni
odruchy
zabarwienie skóry
suma

10

8

5 

3

 

 

 

 

Wg oceny klinicznej – grupa 

1

Noworodek: 

- prawidłowo oddycha lub płacze
- prawidłowe napięcie mięśniowe
- szybkie zaróżowienie skóry
- HR >100 uderzeń/min. 

Postępowanie: 

- wytarcie, owinięcie w ciepłe pieluchy, 

podanie matce

 

 

Wg oceny klinicznej – grupa 

2

Noworodek: 

- nieprawidłowo oddycha lub brak oddechu
- prawidłowe lub obniżone napięcie mięśniowe
- sinica centralna
- HR <100 uderzeń/min. 

Postępowanie: 

- stymulacja noworodka, 
- tlenoterapia bierna lub wentylacja 

wspomagana

 

 

Wg oceny klinicznej – grupa 

3

Noworodek: 

- nieprawidłowo oddycha lub brak oddechu
- wiotki
- blady lub siny
- HR <100 uderzeń/min. i spada

Postępowanie: 

- wentylacja wspomagana 
- uciskanie klatki piersiowej

 

 

Wg oceny klinicznej – grupa 

4

Noworodek: 

- nieprawidłowo oddycha lub brak oddechu
- wiotki
- blady lub siny
- HR niewykrywalna

Postępowanie: 

- resuscytacja krążeniowo – oddechowa 
- intubacja 
- uciskanie klatki piersiowej
- farmakoterapia

 

 

Izolowana sinica centralna 

(noworodek wydolny krążeniowo i 

oddechowo)

- przepuklina przeponowa
- niedobór surfaktantu
- wrodzone zapalenie płuc
- odma opłucnowa
- wrodzona sinicza wada serca

 

 

 

 

Osuszenie i ogrzanie 

noworodka

- Wychłodzenie noworodka powoduje 

zmniejszenie prężności tlenu w krwi 
tętniczej i nasila kwasicę metaboliczną.

- Wcześniaki – standardowe postępowanie 

jest niewystarczające. Bezpośrednio po 
urodzeniu, nie wycierając dziecka, należy 
owinąć je (pozostawiając odsłoniętą twarz) 
folią plastikową i umieścić pod 
promiennikiem ciepła. 

 

 

Odsysanie dróg 

oddechowych

- Tylko widoczna wydzielina
- Główne wskazanie – gęste, zielone wody 

płodowe

- Zbyt agresywne może powodować skurcz 

krtani i odruchową bradykardię

 

 

Tlenoterapia – wskazania 

ogólne

• stany bezpośredniego zagrożenia życia, 

w których może występować hipoksemia

• hipoksemia udowodniona na podstawie 

objawów klinicznych lub/i pomiarów 
obiektywnych 

• oporowe nadciśnienie płucne

 

 

Tlenoterapia – przeciwwskazania 

ogólne

• wady serca, w których przepływ 

systemowy zależy od wysokiego 
oporu płucnego (np. niedorozwój 
lewego serca)

 

 

Objawy kliniczne i dane 

laboratoryjne – wskazania do 

tlenoterapii

• klinicznie istotny bezdech
• sinica centralna
• narastająca niewydolność 

oddechowa

• ciężkie zaburzenia perfuzji 

obwodowej (CRT >3s, PaO

2 

<50 

mmHg)

• SaO

2

 88 - 92%

 

 

Ogólne zasady tlenoterapii

• W resuscytacji – tlen ~100% (przepływ 

5/min.)

• Tlen musi być ogrzany i nawilżony 

(temp. 34 - 37

0

C, wilgotność 

bezwzględna >30 mg/l

• Ciągłe monitorowanie FiO

2

 oksymetrem

• Tlen musi być podawany w sposób ciągły
• Ocena skuteczności kliniczna i 

laboratoryjna

 

 

Drogi podawania tlenu

• do inkubatora
• do budki tlenowej
• cewnik donosowy
• maska tlenowa
• respirator lub CPAP

 

 

Metody wentylacji

• Worek samorozprężalny i maska 

twarzowa

• Rurka ustno-gardłowa
• Rurka nosowo-gardłowa
• Maska krtaniowa
• Rurka krtaniowa
• Intubacja dotchawicza

 

 

Ocena skuteczności 

wentylacji

1. Przyspieszenie czynności serca 
2. Ruchomość oddechowa klatki 

piersiowej

 

 

Worek samorozprężalny

 

 

Rurka ustno-gardłowa

 

 

Rurka nosowo-gardłowa

 

 

Maska krtaniowa (LMA)

 

 

Intubacja dotchawicza

 

 

Uciskanie klatki piersiowej

 

 

Leki

1. Adrenalina iv. 10 – 30 mcg/kg 
2. Adrenalina it. (niezalecana) 30 – 

100 mcg/kg

3. Wodorowęglany iv. 1-2 mmol/kg
4. Płyny iv. 10-20 ml/kg

 

 

Kiedy przerwać 

resuscytację? 

Badania przeprowadzone u noworodków, 

urodzonych w zamartwicy i 

resuscytowanych 10 min. lub dłużej 

wskazują na dużą śmiertelność lub 

ciężkie uszkodzenie psychoruchowe tych 

dzieci…

---

… po 10 min. nieprzerwanych i właściwych 

zabiegów resuscytacyjnych, wobec braku 

oznak życia, należy rozważyć przerwanie 

resuscytacji noworodka.

 

 

Wady wrodzone,

zaburzenia 

 

 

Częstość wad wrodzonych

• Częstość zależy od rejonu kraju i 

waha się od 2,5-4% Wyższe 

częstości stwierdza się  na Górnym 

Śląsku, Pomorzu (Szczecin), również 

w rejonie Wielkopolski. Częstość ta 

dotyczy wad rozpoznawanych w 

okresie noworodkowym

• W Bielsku Białej odsetek wad na 

(podstawie rozprawy doktorskiej 

1995r.) wynosił 1,22%

 

 

Zaburzenia oddychania 

u noworodka

• Zaburzenia drożności nosa

• Zespół Pierre-Robina, naczyniaki krwionośne 

nadkrtaniowe

• Wiotkość krtani, guzy, naczyniaki

• Przyczyny zewnętrzne:

– Wole

– Pierścień naczyniowy

– Przetoki

– Naczyniaki

• MAS –zespół aspiracji smółki

• TTN – przejściowe zaburzenia oddychania

• Dysplazja oskrzelowo-płucna

 

 

Zaburzenia oddychania

spowodowane innymi

przyczynami

• bezdechy wcześniacze
• zakażenia
• wylewy do centralnego układu 

nerwowego

• zaburzenia hematologiczne 

(policytemia)

 

 

Przejściowe zaburzenia

oddychania (TTN)

• znaczne przyspieszenie oddechów i inne
• objawy duszności utrzymujące się do 2 

doby

• opóźnienie wchłaniania płynu owodniowego 

w płucach

• Postępowanie:

• 􀂄 właściwa pielęgnacja
• 􀂄 tlenoterapia
• 􀂄 kontrola SpO2 

 

 

Leczenie zaburzeń

oddychania u noworodków

• CPAP
• respirator
• surfaktant
• tlen
• NO
• ECMO

 

 

Krwawienia śródczaszkowe

• podpajęczynówkowe
• pod oponę twardą
• do komór
• do tkanki mózgu

Powikłania:
• poszerzenie układu komorowego
• wodogłowie pokrwotoczne
• przykomorowa leukomalacja

 

 

Encefalopatia niedokrwienno-

niedotlenieniowa

trwały stan uszkodzenia mózgowia, 

powodujący jego niepełną 
sprawność, przejawiającą się dużą 
rozpiętością zaburzeń psychicznych,  
neurologicznych i wegetatywnych, 
przy czym skala tych zaburzeń jest 
szeroka i możliwe są dość znaczne 
indywidualne wahania 
poszczególnych objawów

 

 

Schorzenia przewodu 

pokarmowego

Objawy chorób przewodu pokarmowego w 

okresie noworodkowym

• Ulewania- niewydolność zwieracza przełyku
• (refluks żołądkowo-przełykowy, „wiotki 

wpust”)

• Krwawienia z przewodu pokarmowego
• Wymioty (ponadto w zap. opon mózgowo-

rdzeniowych, zap. ucha, zakażeniach, 

wodogłowiu, głodzie narkotycznym, ch. 

metabolicznych np. galaktozemii, przeroście 

kory nadnerczy)

 

 

Zwężenia odźwiernika

• rodzinne występowanie, płeć męska,
• pierwsze dziecko
• wymioty 2-8 tydzień życia
• zapadnięty brzuch, fala 

perystaltyczna,

• „oliwka”
• leczenie operacyjne

 

 

Rozszczep wargi i 

podniebienia

• Częste wady 

towarzyszące np. 
wada serca

 

 

NEC – martwicze zapalenie 

jelit

• dotyczy głównie wcześniaków, duża 

śmiertelność

• czynniki ryzyka: kolonizacja bakteryjna, 

niedokrwienie jelit

Objawy kliniczne, klasyfikacja (stopnie I-III)
• leczenie: TPN, antybiotykoterapia,
• wspomaganie oddychania, leczenie
• chirurgiczne

 

 

Inne schorzenia przewodu 

pokarmowego

• wady przewodu pokarmowego, np. 

przepuklina przeponowa, zarośnięcie 
przełyku

• niedrożności
• zakażenia przewodu pokarmowego

• Przepuklina przeponowa

 

 

Przepuklina oponowo-

rdzeniowa

• powstają w następstwie zaburzeń w prawidłowym 

zamknięciu i wytworzeniu szwu środkowego cewy 

nerwowej na różnych poziomach

• Często występuje łącznie z wadami układu 

kostnego, czaszki i innych narządów

• Wadzie towarzyszą zaburzenia przewodzenia 

bodźców nerwowych od struktur centralnych na 

obwód ciała do mięśni, skóry i narządów 

wewnętrznych takich jak pęcherz moczowy ostatni 

odcinek jelita grubego

• W zależności od poziomu i rozległości uszkodzenia 

komórek i dróg nerwowych dochodzi do 

niedowładów lub porażeń mięśni kończyn i tułowia

 

 

• Napięcie mięśni jest obniżone, ruchy czynne 

odcinków kończyn dolnych są niemożliwe lub 

znacznie ograniczone

• Stopniowo powstają zaburzenia układu 

kostnego -nieprawidłowe ustawienie stóp oraz 

ich zniekształcenie, zwichnięcia w stawach 

biodrowych, przykurcze ścięgien

• Kończyny dotknięte niedowładem są zimne, 

dziecko nie czuje dotyku, bólu, ciepła

• Zaburzenia opróżniania pęcherza moczowego-

pęcherz neurogenny

• Zaburzenia oddawania stolca

Przepuklina oponowo-rdzeniowa

 

 

• W 80% przypadków wadzie 

towarzyszy wodogłowie

• Dziecko od pierwszych chwil po 

urodzeniu wymaga 
wielospecjalistycznej opieki 
neonatologa, chirurga, 
neurologa, fizjoterapeuty, 
ortopedy, endokrynologa. 
Większość dzieci wykazuje 
prawidłowy rozwój 
intelektualny

 

 

Zaburzenia rozwojowe 

mózgu

• Przepuklina oponowa czaszki i 

przepuklina oponowo-mózgowa - przez 
ubytki kostne czaszki, najczęściej 
okolicy potylicznej, przedostaje się 
część tkanki mózgowej. Duże 
przepukliny mogą zawierać część 
komór mózgu

• Tkanka mózgowa w obrębie przepukliny 

wykazuje dezorganizację utkania

 

 

Przepuklina oponowo 

mózgowa cd

• Często powstaje wodogłowie, stwierdza się 

asymetrię móżdżku

• Wadzie towarzyszy niedorozwój 

psychoruchowy, objawy móżdżkowe 

objawy ogniskowe, napady drgawkowe

• Wadzie towarzyszą wady stóp-stopy 

końsko-szpotawe, rozszczep wargi i 

podniebienia

• Obraz kliniczny zależy od topografii i 

rozległości uszkodzenia

 

 

Urazy okołoporodowe

• krwiak podokostnowy
• złamanie obojczyka
• złamania innych kości
• porażenie nerwów splotu barkowego 

(C 5-6, C 7-8)

• niedowład nerwu twarzowego
• kręcz szyi