Dziecko chore
Marta Ozimina
Dziecko chore
Marta Ozimina
Definicyjne ujęcie przewlekłej
choroby somatycznej
Wspólne cechy występujące w definicjach:
Długi czas trwania (od kilkunastu tygodni
wzwyż);
Łagodniejszy niż w stanie ostrym
przebieg;
Na ogół nieodwracalność zmian
patologicznych;
Konieczność stałego leczenia;
Wyzdrowienie nie musi być jednoznaczne
z odzyskaniem pełnej sprawności.
Potencjalny stresor,
przekształcający dotychczasową
sytuację rodziny i dziecka w
odmienną, z wymaganiami i
ograniczeniami, którym dziecko i
jego rodzina muszą sprostać.
Proces adaptacji.
Perspektywa ekologiczna
U. Bronfenbrenner
Pozwala wyjaśnić mechanizmy
wzajemnych wpływów choroby,
indywidualnych cech dziecka i
właściwości jego bliższego i dalszego
otoczenia. Bada relacje pomiędzy
rozwijającą się osobą, jej środowiskiem i
aktualnym układem sytuacyjnym. Te
wzajemne powiązania mogą ulegać
zmianom pod wpływem zdarzeń
krytycznych.
Ekosystem dziecka chorego
Mikrosystem – wzór aktywności, ról i
stosunków; dom rodzinny, grupa
rówieśnicza, klasa szkolna, społeczność
szpitalna. Choroba przewlekła jest
integralną częścią kolejnych
mikrosystemów, stawiającą przed nim
samym i jego rodziną szereg wymagań.
Sposób w jaki dziecko i bliskie mu osoby
sprostają im, będzie decydować o roli
choroby w życiu i rozwoju.
Ekosystem dziecka chorego
Mezosystem – interakcje rodziny i szkoły,
rodziny i instytucji leczniczych.
Egzosystem – jedno lub więcej środowisk,
w których rozwijająca się osoba nie jest
aktywnym uczestnikiem, ale w których
zmiany mają wpływ na jej życie, rozwój i
aktualne zachowanie. Sieć społeczna,
pracownicy, koledzy, miejsca pracy.
Makrosystem – fizyczna, materialna,
społeczna, kulturowa, ekonomiczna i
polityczna struktura całej społeczności
Właściwości decydujące o
specyfice choroby (R. W. Blum)
1.
Rodzaj i stopień ciężkości – dzieci o mniejszych
ograniczeniach ujawniają więcej problemów
emocjonalnych niż te dotknięte ciężką postacią
choroby.
2.
Stopień jawności choroby – dzieci o mniej
widocznych symptomach choroby manifestują
więcej problemów emocjonalnych i
przystosowawczych niż dzieci dotknięte
schorzeniami widocznymi dla wszystkich.
Reakcje lękowe, tendencje do wycofywania się
z uczestnictwa w życiu, fatalistyczna postawa
wobec choroby i życia, współwystępująca z
wyuczoną bezradnością oraz zewnętrznym
umiejscowieniem poczucia kontroli.
3.
Prognoza – niekorzystne rokowanie choroby
zwiększa poczucie niepewności i zagrożenia.
Pozytywna prognoza wyznacza właściwe
przystosowanie psychospołeczne.
4.
Przebieg i czas trwania – najczęściej na
problemy psychospołeczne wskazują osoby
cierpiące na choroby ograniczające ich
aktywność ruchową lub powodują zmiany w
ich wyglądzie. Im dłuższy czas trwania, tym
większe trudności emocjonalne.
5.
Koszty – jeśli choroba i jej leczenie są
interpretowane w kategoriach cierpienia,
opieki domowej, czasu i nakładów
finansowych to ten sposób widzenia choroby
zwiększa koszty emocjonalne pacjenta.
Wymiar somatyczny i psychiczny biorą udział w
powstawaniu, przebiegu i leczeniu każdego
schorzenia dziecięcego, lecz zawsze w różnej
proporcji i z różnym nasileniem.
Rola czynników psychicznych zmienia się wraz z
wiekiem dziecka:
-
wczesne etapach rozwoju – wiążą się ze
sposobem funkcjonowania rodziny;
-
późniejsze etapy – wzrasta znaczenie wymiarów
osobowości (koncepcja siebie, własnej osoby i
świata, samokontrola), które kształtują się przez
pryzmat oddziaływań środowiska.
Dziecko chore
Charakterystyczne cechy
psychospołecznego rozwoju (Kazak,
1995):
-
Skłonności neurotyczne i depresyjne,
które osiągają bardzo wysoki lub bardzo
niski stopień nasilenia (niski - skutecznie
kontroluje swoje negatywne emocje;
Stany depresyjne mogą być tłumione lub
świadomie wypierane przez dziecko z jego
świadomości )
-
Niski lub wysoki poziom lęku.
Rodzice
Dystres i zaburzenia zdrowia psychicznego
Różnice w przystosowaniu psychologicznym matek i
ojców
Zmiany w psychologicznym przystosowaniu związane z
czasem trwania i przebiegu choroby
Uwarunkowania psychologicznego przystosowania
rodziców
-
Wsparcie społeczne
-
Harmonia w życiu małżeńskim
-
Otwarta komunikacja w rodzinie
-
Zasoby finansowe
-
Strategie zaradcze
-
Dysfuncke rozwojowe dziecka
-
Wiek rodziców
-
Skuteczność leczenia
Wiedza, której potrzebują
rodzice
Anatomiczne i fizjologiczne zmiany
w organizmie dziecka, przebieg
choroby oraz jej konsekwencje.
Funkcjonowanie systemu opieki
zdrowotnej i socjalnej oraz sposoby
pozyskiwania pomocy.
Radzenie sobie z silnymi emocjami
towarzyszącymi chorobie dziecka.
Rodzeństwo
Rodzeństwo dzieci z odchyleniami w
stanie zdrowia ujawnia nieprawidłowości
w procesie socjalizacji i kształtowania się
osobowości.
Rozwój rodzeństwa dzieci z przewlekłymi
chorobami przebiega tak samo jak
zdrowych rówieśników, różnice są
niewielkie.
Dzieci zdrowe, dzięki przebywaniu ze
swoim rodzeństwem, osiągają szybciej
dojrzałość emocjonalną i społeczną.
Dziecięco-młodzieżowe zakłady
lecznicze
Główne działy podstawowej
działalności merytorycznej
-
Dział leczenia, usprawniania
fizycznego i opieki
-
Dział kształcenia
-
Dział wychowania pozalekcyjnego
(zajęć pozalekcyjnych)
Funkcje wychowawcy
Terapeutyczno-rewalidacyjna -
przeciwdziałanie negatywnym skutkom
choroby. Poszukiwanie miejsca w życiu dla
i z dzieckiem.
Wychowawcza – rola zajęć
pozalekcyjnych, odformalizowanie
stosunków.
Opiekuńcza.
Dydaktyczna.
Rola czasu wolnego.
Bibliografia
Anyszko R., T. Kott, Wychowanie
dzieci w zakładzie leczniczym, WSiP,
Warszawa 1988;
Cynowska B., B. Winczura, Dziecko
chore, Oficyna Wydawnicza Impuls,
Kraków 2007;
Zgrychowska I., M. Bukowski, Chore
dziecko chce się bawić, WSiP,
Warszawa 1982.