"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 c
zerwca 2006
Lęk i zaburzenia lękowe
w chorobach
neurozwyrodnieniowych
Tomasz Sobów, dr n med.
Klinika Psychiatrii Wieku Podeszłego & Zaburzeń
Psychotycznych,
Uniwersytet Medyczny w Łodzi
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 c
zerwca 2006
Lęk i zaburzenia lękowe
w chorobach
neurozwyrodnieniowych
Tomasz Sobów, dr n med.
Klinika Psychiatrii Wieku Podeszłego & Zaburzeń
Psychotycznych,
Uniwersytet Medyczny w Łodzi
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk w wieku podeszłym
Ma Pan/Pani
wyjątkowo wrażliwy
system wczesnego
ostrzegania
Ma Pani/Pan
wyjątkowy talent do
kreatywnego
martwienia się…
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk a zaburzenia lękowe w
wieku podeszłym
Objawy lękowe: 25-70% osób po 65 roku
życia
Diagnoza jakiegokolwiek zaburzenia
lękowego (ECA Study) – 6,5%
Najczęstsze: fobie, zaburzenie lękowe z
napadami paniki, agorafobia, GAD; rzadkie:
OCD, fobia społeczna; PTSD?
Czy prewalencja zaburzeń lękowych spada z
wiekiem? Problem kryteriów
diagnostycznych
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Specyficzne dla wieku
podeszłego postaci lęku
Lęk przed upadkiem
Lęk przed napaścią
Lęk przed niepełnosprawnością /
niewydolnością finansową
Lęk przed samotnością
Lęk przed chorobami (hipochondria?)
Lęk przed nowościami
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk w otępieniach
40-65% pacjentów z otępieniem
(głównie umiarkowanym i lekkim)
Lęk separacyjny jako najczęstsza forma
„PTSD-like syndrome in dementia”
Przełomy lękowe („napady
katastroficzne”)
Nastawienie hipochondryczne
FTD > AD
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Czy pobudzenie może być ekspresją
uogólnionego lęku u chorych z
otępieniem?
Chorzy z uprzednią diagnozą GAD (lub
niektórymi jego przejawami, zwłaszcza
zamartwianiem się) 3-4x częściej
pobudzeni w przebiegu AD
Późno pojawiające się cechy GAD (zwykle
niepełnoobjawowe) i/lub subsyndromalna
depresja mogą poprzedzać dysfunkcje
poznawcze
Niepełnoobjawowy GAD u 8-18% chorych z
AD versus około 3% osób w wieku
podeszłym bez otępienia
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Pobudzenie u chorych z
otępieniem a SSRI
Citalopram vs perfenazyna (Pollock i
wsp., 2002)
Citalopram w bezcelowej nadaktywności
(Scharre i wsp., 2003)
Sertralina w pobudzeniu (Lanctot i wsp.,
2002)
Paroksetyna w pobudzeniu i werbalnej
agresji (Ramadan i wsp., 2000)
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk w otępieniach a objawy
psychotyczne
Lęk separacyjny i jego warianty
Lęk jako manifestacja zaburzeń
orientacji
Lęk jako przejaw objawów
psychotycznych w otępieniu
Lęk w zespołach misidentyfikacji
Skuteczność risperidonu, olanzapiny,
aripiprazolu, ziprazidonu
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk w otępieniach a
depresja i zaburzenia snu
Lęk jest najpowszechniejszą manifestacją
depresji u chorych z otępieniem
Pobudzenie u chorego z otępieniem często
oznacza depresję i objawy lękowe
Lęk nasila i/lub indukuje zaburzenia snu
(zwłaszcza objawy GAD-like i
hipochondryczne)
Płytki, przerywany sen, RBD i RLS często
towarzyszą symptomatologii lękowej
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk w chorobie
Alzheimera
Zwykle jako objaw („lęk bliżej
nieokreślony”) a nie pełnoobjawowe
zaburzenie
Najczęstsze fobie proste, napady lęku,
zespół podobny do GAD
20-40% z symptomatologią lękową
dobrze odpowiada na inhibitory
cholinesterazy i/lub memantynę
Zachęcające wyniki badań z
citalopramem, sertraliną i klonazepamem
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk w otępieniach czołowo-
skroniowych
Często jako jeden z pierwszych objawów
Znaczne nasilenie zwykle już w mało
nasilonych zespołach
Interakcje: lęk-afazja, lęk-dysfunkcje
wykonawcze, lęk-codzienne fukcjonowanie
Zmniejszenie nasilenia objawów lękowych
w sposób istotny poprawia funkcjonowanie
chorych z FTD: trazodon, paroksetyna,
citalopram, fluwoksamina, buspiron
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk w chorobie
Huntingtona
Może być jednym z pierwszych
przejawów choroby; im niższy wiek
zachorowania tym więcej
symptomatologii psychiatrycznej, w tym
lęku
Lęk może nasilać ruchy mimowolne i
wpływać na ich fenomenologię –
możliwe opóźnienie poprawnej diagnozy
Antagoniści dopaminy mogą nasilać
objawy lękowe w HD: neurobiologia?
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk i zaburzenia lękowe w
chorobie Parkinsona
29-67% chorych
Nadreprezentacja przypadków zaburzeń
lękowych o późnym początku
Częste współistnienie z objawami
depresyjnymi
Fenomenologia: napady paniki, fobie i
GAD; pełnoobjawowe OCD - rzadkie
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Związki lęku i leczenia
objawowego choroby
Parkinsona
Objawy lękowe mogą ustępować wraz z
poprawą motoryki po lekach
dopaminoergicznych
Patologiczny hazard i „punding” jako
przejawy nadmiernej stymulacji
dopaminergicznej
Napady podobne do napadów paniki jako
manifestacja zespołów „off”: fluktuacje a lęk
Dyskinezy a objawy lęku (GAD-like)
Lęk w PD a ciągła versus pulsacyjna
stymulacja dopaminergiczna: rasagilina i
rotigotina versus lewodopa
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Lęk w chorobie Parkinsona:
opcje terapeutyczne
Optymalizacja leczenia
dopaminergicznego: „za dużo, za mało”
Ciągła stymulacja dopaminergiczna
Zalecane SSRI (pomimo braku
celowanych badań)
Alprazolam w napadach paniki
niezwiązanych z fazą off
Mirtazapina w GAD w przebiegu PD
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Podsumowanie
Objawy lękowe częste w chorobach
neurodegeneracyjnych; rzadziej
pełnoobjawowe zespoły
Dokładna analiza fenomenologii często
pozwala domniemać o przyczynie i
pomaga wybrać optymalne leczenie
Leki specyficzne dla danej choroby
mogą być skuteczne w objawach
lękowych (inhibitory cholinesterazy,
memantyna, leki dopaminoergiczne,
inhibitory monoaminooksydazy)
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Podsumowanie c.d.
Niektóre zespoły lękowe dobrze reagują
na leki z grupy SSRI: FTD, pobudzenie i
bezcelowa nadaktywność, zespoły
lękowo-depresyjne
Benzodwuazepiny: słabo przebadane,
prawdopodobnie bezpieczne w
krótkotrwałym stosowaniu: alprazolam,
klonazepam, oksazepam
Techniki psychoterapeutyczne: brak
badań; prawdopodobnie przydatne w
łagodnych zaburzeniach poznawczych
"Badania nad lękiem", Toruń, 22-24 cz
erwca 2006
Dziękuję za uwagę!