1

LEKI DEZYNFEKCYJNE I 

ANTYSEPTYCZNE.

ŚRODKI DO ZWALCZANIA

PASOŻYTÓW SKÓRY

 (wszy, świerzbowiec)

2

Choć notuje się, że zasady postępowania 

przeciwdrobnoustrojowego zaczęły 
powstawać dopiero w XIX w. To  już 
wcześniej człowiek (i nie tylko) 
opracował metody życia w czystości 
(otoczenia oczywiście).

3

Zarówno zwierzęta

4

Jak i ludzie

5

W wyniku wielu poszukiwań powstały dwa 

główne rodzaje środków:

ODKAŻAJĄCE

I

ANTYSEPTYCZNE

6

ŚRODEK ODKAŻAJĄCY = substancja 

zabijająca wszystkie wegetatywne 
postacie drobnoustrojów; niektóre z 
nich umożliwiają wyjałowienie; działa 
wyłącznie bakteriobójczo. 

7

ŚRODEK ANTYSEPTYCZNY = substancja, 

która zabija drobnoustroje lub hamuje ich 
namnażanie; działa bakteriobójczo lub 
bakteriostatycznie

8

WYJAŁOWIENIE = STERYLIZACJA – zabicie 

wszystkich drobnoustrojów z zarodnikami 
włącznie.

ODKAŻENIE = DEZYNFEKCJA – znaczące 

zmniejszenie liczby drobnoustrojów 
(pozostają formy przetrwalnikowe i 
pojedyncze bakterie)

9

SANITYZACJA I ŚRODKI SANITYZUJĄCE = 

środki i działania zmniejszające liczbę 
drobnoustrojów do wartości dopuszczalnej 
przez odpowiednie przepisy sanitarne. 

10

Nazwę środek odkażający stosuje się często w 

stosunku do preparatów używanych do odkażania 
przedmiotów martwych.

Natomiast środek antyseptyczny w stosunku do 

preparatów niszczących bakterie na skórze i 
innych tkankach.

11

Środki antyseptyczne powinny być 

stosowane głównie w celu utrzymania 
czystości przedmiotu lub tkanki, z której 
drobnoustroje zostały usunięte innymi 
metodami.

12

Coraz częściej używa się określenia środek 

działający odkażająco lub antyseptycznie. 
Wynika to z faktu, że rodzaj działania zależy 
od stężenia substancji. Im większe stężenie 
tym bardziej toksyczne działanie.

13

Pomimo dużej toksyczności środków 

odkażających (zarówno dla drobnoustrojów 
jak i makroorganizmu)

! ŚRODKI TE Z REGUŁY NIE DZIAŁĄJĄ

NA WSZYSTKIE DROBNOUSTROJE !

14

Oporność drobnoustrojów na środki 

antyseptyczne i odkażające (w porządku 

malejącym)



Priony



Zarodniki



Prątki kwasooporne



Małe wirusy bezosłonkowe (wir. Polio)



Bakterie G(-) niezarodnikujące



Grzyby



Duże wirusy bezosłonkowe (entero- adeno-)



Bakterie G(+)



Wirusy z osłonką lipidową (HIV, HBV)

15

Czynniki zwiększające skuteczność 

działania

 Podwyższona temperatura
 Duża wilgotność
 Odpowiednie środowisko kwaśne/zasadowe
 Stężenie substanci
 Czas ekspozycji

16

Czynniki zmniejszające skuteczność 

działania

 Obecność w środowisku substancji 

organicznych głównie białek

 Nieprawidłowo dobrana substancja
 Krótki czas ekspozycji

17

Stężenie środka, a wymagany czas 

ekspozycji.

Odkażanie rąk:

0,6 min. 70% alkohol etylowy

7 min. 0,1% chlorek benzalkonium

18

!

 NA ŚRODKI ODKAŻAJĄCO – ANTYSEPTYCZNE 

MOŻE ROZWIJAĆ SIĘ OPORNOŚĆ 

!

 

19

POMIMO SKUTECZNYCH ŚRODKÓW 

ODKAŻAJĄCYCH I DEZYNFEKCYJNYCH 
ZACHOWANIE WARUNKÓW JAŁOWYCH 
WYMAGA OD PERSONELU DYSCYPLINY W 
PRZESTRZEGANIU PRZEPISÓW 
DOTYCZĄCYCH WARUNKÓW JAŁOWOŚCI