ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNE I METODYKA 

WYBRANYCH FORM ANDROEDUKACJI. 

ODCZYT POPULARNO-NAUKOWY

KURS  

SAMOKSZTAŁCENIE  

DOSKONALENIE I KSZTAŁCENIE ZAWODOWE

Odczyt popularno-naukowy

    

Odczyt lub wykład są to jedne z 

podstawowych form pracy dydaktycznej oświaty 
dorosłych.

Forma  dydaktyczna  kształcenia  dorosłych  jest  to 
zatem  podstawowa  jednostka  organizacyjna 
pracy,  wyodrębniona  w  czasie  (okres  trwania  od 
45  do  90  minut)  i  stanowiąca  określoną  całość 
treściową  (F.  Urbańczyk,  Dydaktyka  dorosłych, 
Wrocław, 1973, s. 280).

     

Odczyt 

jest całościowym przedstawieniem wybranego tematu, 

przeznaczonym dla szerszego i bardziej różnorodnego kręgu odbiorców 
                     (J. Półturzycki, Dydaktyka dorosłych, Warszawa, 1991, s. 
185). Odczyty nazywane są często zamiennie prelekcjami lub 
wykładem popularnym.

       Wykład lub odczyt jest formą przekazywania słuchaczom metodą 

podającą pewnego zespołu nowych w zasadzie wiadomości w umownej 
jednostce czasu w celach dydaktycznych (F. Urbańczyk, Dydaktyka 
dorosłych, Wrocław, 1973, s. 282).

       Odczyt ma z reguły dwie odmiany: imprezy jednorazowej lub cyklu 

zajęć skoncentrowanych wokół jednego zagadnienia, realizowanego 

przez tego samego lub kilku prelegentów.

      (T. Aleksander, Andragogika, Radom-Kraków, 2009, s. 194).

Wypada zaznaczyć, iż odczyt lub wykład popularny może mieć pewne 

dodatki, jak np. dyskusja po jego zakończeniu, lub pytania słuchaczy w 

momentach przeznaczonych na to przez prelegenta. 

      

Kurs

      

Kurs

 jest formą organizacyjną kształcenia, 

dokształcania i doskonalenia zawodowego 
pozaszkolnego, w zasadzie w jednej specjalności, 
w terminach stosunkowo krótkich 

     (S. Karaś, Zarys dydaktyki kursów zawodowych, 

Warszawa, 1984, s. 14).

     

ODCZYT

KURS

PODMIOT

- w grupie nie powinno być więcej 
niż 30 słuchaczy;

- organizowany jest dla grupy ludzi 
powiązanych z jakąś instytucją, 
pracowników jakiegoś zakładu 
pracy;

- dla grupy słuchaczy „z wolnego 
naboru” zainteresowanych daną 
tematyką (np. odczyt publiczny o 
charakterze otwartym);

- odczyty (wykłady, prelekcje) 
organizowane są zazwyczaj 
doraźnie, na zapotrzebowanie 
konkretnej instytucji lub grupy osób 
o podobnych zainteresowaniach;

- słuchacze mają różne potrzeby, 
zainteresowania, różne 
doświadczenie życiowe i zawodowe. 

S. Karaś, Dydaktyka oświaty 
pozaszkolnej, Warszawa-Radom, 
1995,     s. 21-22.

- zespól ludzi dobranych 
przypadkowo (tzw. wolny nabór) 
albo wytypowanych przez zakłady 
pracy (tzw. kursy zlecone);

- uczestnicy kursu są to przeważnie 
osoby      o zróżnicowanym wieku, 
płci, wykształceniu, zawodzie, stażu 
pracy, miejscu zatrudnienia i 
zamieszkania;

- cechy słuchaczy kursów: myślenie 
krytyczne, wstrzemięźliwość w 
ujawnianiu swoich wątpliwości, 
bardzo przeżywają swoje porażki i 
sukcesy. Kursanci przychodzą na 
zajęcia przeważnie po 8 godzinnym 
dniu pracy, co sprawia, że są 
zmęczeni fizycznie i psychicznie. 
Często absorbują ich inne 
obowiązki. 

S. Karaś, Zarys dydaktyki kursów 
zawodowych, Warszawa, 1984, s. 
18-20.

ODCZYT

KURS

EDUKATOR/

NAUCZYCIE

L

- realizatorami odczytów mogą być 
różne osoby mające rzetelną wiedzę 
z danej tematyki;

- dobry prelegent powinien 
przekazywać słuchaczom najnowszą 
wiedzę,                        w 
najkorzystniejszy dla nich sposób;

- edukator powinien dbać o 
poprawność            i jasność 
własnego sposobu mówienia, 
powinien uzyskać kontakt ze 
słuchaczami (wiedzieć, do kogo 
mówi – kim są z zawodu słuchacze, 
na jakiej dziedzinie dobrze się znają, 
jaki jest ich wiek), mieć podzielną 
uwagę, żywą wyobraźnię, zdolność 
wczuwania się w reakcje innych 
osób.

S. Karaś, Dydaktyka oświaty 
pozaszkolnej, Warszawa-Radom, 
1995, s. 25-30.

- obowiązki nauczycieli 
(wykładowców) kursów pełnią 
różnorodni pracownicy o różnym 
przygotowaniu zawodowym i 
pedagogicznym. Są to najczęściej 
pracownicy etatowi:  szkół 
podstawowych, 
ponadpodstawowych, wyższych i 
instytutów oraz organizacji 
społecznych i politycznych;

- wykładowcy pracę na kursach 
traktują jako zajęcie dodatkowe. 
Zawód wykładowcy kursu jest 
zawodem otwartym;

- cechy wykładowcy kursu: dobre 
przygotowanie zawodowe i 
pedagogiczne, duży zasób wiedzy 
ogólnej, stosowanie nowoczesnych 
metod nauczania i wychowania, 
śledzenie na bieżąco zmian 
następujących w swoim zawodzie, 
twórcza postawa i szacunek dla 
słuchaczy kursu.         

S. Karaś, Zarys dydaktyki kursów 
zawodowych, Warszawa 1984, s. 22-
28.

ODCZYT

KURS

BAZA DYDAKTYCZNA

- odczyty (wykłady 
popularne, prelekcje) 
organizują głównie 
instytucje kultury: domy i 
ośrodki kultury, kluby i 
świetlice,
muzea i izby regionalne, 
biblioteki i ich filie, a także 
ośrodki (centra) 
dokształcania i 
doskonalenia zawodowego, 
stowarzyszenia społeczne 
(w tym także regionalne 
stowarzyszenia kultury), 
instytucje wydawnicze, 
kościoły i grupy 
wyznaniowe, związki 
zawodowe, niektóre zakłady 
pracy, samorząd
pracowniczy i lokalny.
- np. sale wykładowe, 
konferencyjne, aule, 
świetlice.

T. Aleksander, Andragogika, 
Radom-Kraków, 2009, s. 
193-194.

- sale wykładowe, 

jednostki oświatowe.

ODCZYT 

KURS

CEL 

ZAJĘĆ

- przekazanie informacji, 
pewnego zbioru wiadomości;

- wpływanie na kształtowanie 
postaw, poglądów;

- dominuje cel poznawczy.

F. Urbańczyk, Dydaktyka 
dorosłych, Wrocław, 1973, s. 
289-290.

- cele formalne – są określone w programie 
kursu, stanowią szczegółowe sformułowanie 
jego celów;

- uświadomienie wszystkim słuchaczom 
celu ich uczęszczania na kurs, pozyskanie 
ich do przyjęcia tego celu jako własnego – 
to jeden z zasadniczych warunków sprawnej 
organizacji kursu i aktywności umysłowej 
jego słuchaczy;

- cele perspektywistyczne – to przede 
wszystkim wdrożenie i przekonanie 
słuchaczy do samokształcenia w zawodzie, 
do ciągłego aktualizowania wiadomości i 
umiejętności zawodowych, poszerzanie 
wiedzy ogólnej. Jasne i rzeczowe 
uświadomienie słuchaczom celów 
kształcenia ma zasadniczy wpływ na ich 
motywację do uczenia się.

S. Karaś, Dydaktyka oświaty pozaszkolnej, 
Warszawa-Radom, 1995, s. 77.

ODCZYT

KURS

TREŚCI 

KSZTAŁCEN

IA

- tematyka powinna uwzględniać 
potrzeby i zainteresowania 
słuchaczy, ich doświadczenie 
życiowe i zawodowe;

- o szczegółowym doborze treści 
odczytu decyduje w dużym stopniu 
prelegent, który zazwyczaj 
otrzymuje od organizatorów gotowy 
temat i zna ich intencje oświatowo-
wychowawcze;

- tematyka odczytu  wiąże się 
zazwyczaj                          z 
aktualnymi sprawami życia 
społecznego, gospodarczego czy 
kulturalnego lub z bieżącymi 
problemami zakładu pracy 
zlecającego odczyt;

- organizowane są też cykle 
odczytów (tzw. wszechnice 
tematyczne) z zakresu wiedzy 
ekologicznej, medycznej, prawnej, 
pedagogicznej i innej. 

S. Karaś, Dydaktyka oświaty 
pozaszkolnej, Warszawa-Radom, 
1995, s.  21, F. Urbańczyk, 
Dydaktyka dorosłych, Wrocław, 
1973, s. 282.

- treści kształcenia kursu zawarte są 
w programie nauczania;

- wyróżniamy ogólny program 
nauczania oraz szczegółowe 
programy poszczególnych 
przedmiotów,;

- plan nauczania zawiera:
 zestawienie przedmiotów 
nauczania, liczbę godzin 
przewidzianą na realizację każdego 
przedmiotu, uwagi odnośnie 
realizacji przedmiotów.

S. Karaś, Dydaktyka oświaty 
pozaszkolnej, Warszawa-Radom, 
1995,s.70-73.

ODCZYT

KURS

METODY 

NAUCZANIA

- metody oparte na słowie: 
 wykład, dyskusja.

Podział metod nauczania, kryteria:

1)

Metoda oparta na oglądzie: 
pokazy poparte obserwacją 
uczniów np. pokaz filmu, 
tablic, schematów;

2)

Metody oparte na słowie: 
pogadanka, dyskusja, opis, 
opowiadanie i wykład, 
posługiwanie się książką;

3)

Metody oparte na działaniu 
praktycznym np. prace 
pisemno-graficzne, zajęcia 
szkolne o charakterze 
produkcyjnym.

S. Karaś, Zarys dydaktyki kursów 

zawodowych, Warszawa 1984 
s.66-67. 

ŚRODKI 

DYDAKTYCZNE

- dobór środków dydaktycznych zależy 
od tematyki odczytu;

- pomocne podczas odczytu mogą być 
takie środki poglądowe jak: tablice, 
schematy,  ilustracje, mapy, rysunki 
odręczne, modele, filmy itp. 

F. Urbańczyk, Dydaktyka dorosłych, 
Wrocław, 1973, s. 282.

- zasadniczym środkiem 
dydaktycznym są opisy przypadków, 
które mogą być podane w formie 
ustnej lub pisemnej przez 
wykładowcę bądź też za pomocą 
środków wizualnych, audytywnych i 
audiowizualnych;

- inne środki dydaktyczne to np. 
tablica kredowa, plansze, wykresy, 
filmy. 

ODCZYT

KURS

ZASADY 

KSZTAŁCENIA

- zasada poglądowości; 

- zasada przystępności;

- zasada systematyczności;

- zasada świadomego i 

aktywnego uczestnictwa;

- zasada trwałości wiedzy;

-zasada łączenia teorii z 

praktyką;

- zasada wykorzystywania 

doświadczeń osób dorosłych.

J. Półturzycki, Dydaktyka 
dorosłych, Warszawa, 1991, s. 
144-152.

1. świadomość celu wszystkich 
uczestników kursu;
2. współdziałanie;
3. właściwa organizacja pracy;
4. współodpowiedzialność 
uczestników i kadry 
pedagogicznej za wyniki pracy 
dydaktyczno-wychowawczej. 

S. Karaś, Dydaktyka oświaty 
pozaszkolnej, Warszawa-
Radom, 1995, s. 76.

ODCZYT

KURS

OCENA

brak

-według W.Okonia, ocena to: 
„ustosunkowanie się nauczyciela do 
osiągnięć ucznia, czego wyrazem może 
być wystawienie stopnia szkolnego lub 
opinii wyrażonej w formie pisemnej lub 
ustnej, może być to także mimika lub 
gest.
- ocena to rodzaj aprobaty lub 
dezaprobaty,
- ocenianie zaś to proces wyrażania 
opinii za pomocą stopnii lub ocen 
opisowych, zarówno sporadycznie, jaki 
i co kwartał lub przy końcu roku 
szkolnego.
Formy kontroli:
- wstępna,
- bieżąca,
- końcowa,
- odroczona.

S. Karaś, Zarys dydaktyki kursów 
zawodowych, Warszawa 1984 s. 160-
162.

UPRAWNIEN

IA

brak

- to zależy od specyfiki kursu np. kurs 
na prawo jazdy kończy się egzaminem i 
 jeżeli ma on wynik pozytywny  to 
uprawnia do jazdy samochodem.