Elity

- Potocznie: grupa ludzi najlepszych pod jakimś względem 
w danym środowisku
Współcześnie pojęcie elita traci ów komponent 
ekskluzywności na rzecz innych cech, zwłaszcza 
odnoszących się do opisu sformalizowanych ról w 
organizacjach politycznych i gospodarczych
np. w administracji państwowej , partiach politycznych, 
przedsiębiorstwach, związkach zawodowych, środkach 
masowego przekazu, instytucjach religijnych, 
zorganizowanych grupach protestu
Skala makro: bierzemy pod uwagę takie organizacje, które 
ze względu na swą wielkość czy ważność umożliwiają 
ludziom, którzy nimi kierują, wywieranie indywidualnego, 
regularnego i istotnego wpływu na decyzje o 
makrospołecznym zasięgu. 

 

 

Założenia klasycznego 

elityzm Jamesa Meisela:

       Panowanie elit oznacza zbiorową 
manipulację masami przez małą grupę 
przywódczą
      Wszyscy członkowie elit zwracają 
uwagę na swój interes, który jest 
podstawa poczucia klasowej i grupowej 
solidarności 
       Owa solidarność przejawia się w 
gotowości do działania       

 

 





     

     

Klasycy teorii

•

Vilfredo Pareto

Vilfredo Pareto

, 

, 

•

Gaetano Mosca 

Gaetano Mosca 

•

Robert Michels

Robert Michels

, 

, 

u nich znajdujemy wszystkie 

u nich znajdujemy wszystkie 

wątki

wątki

 

 

rozwijane później na 

rozwijane później na 

gruncie teorii elit.

gruncie teorii elit.

 

 





     

     

Pareto

Pareto

 dostrzegał w każdym społeczeństwie wiele elit.

 dostrzegał w każdym społeczeństwie wiele elit.

W

W

 

 

każdej sferze działalności ludzkiej można wyodrębnić

każdej sferze działalności ludzkiej można wyodrębnić

tych, którzy wyrastają ponad innych: są najbardziej 

tych, którzy wyrastają ponad innych: są najbardziej 

u

u

talentowani, wytrwali, efektywni itd. Oni tworzą elitę w

talentowani, wytrwali, efektywni itd. Oni tworzą elitę w

danej dziedzinie

danej dziedzinie

Pareto

Pareto

 używał pojęcia 

 używał pojęcia 

klasa wybrana

klasa wybrana

. Dzieli

. Dzieli

ową klasę wyodrębniając w niej tych, którzy

ową klasę wyodrębniając w niej tych, którzy

b

b

ezpośrednio lub pośrednio odgrywają

ezpośrednio lub pośrednio odgrywają

z

z

naczącą

naczącą

 

 

rolę w rządzeniu i tworzą 

rolę w rządzeniu i tworzą 

elitę rządzącą.

elitę rządzącą.

 

 

W społeczeństwie są zatem dwie warstwy: 

W społeczeństwie są zatem dwie warstwy: 

warstwę niższą, czyli 

warstwę niższą, czyli 

nieelitę

nieelitę

 

 

oraz warstwę 

oraz warstwę 

wyższą, którą dzieli na 

wyższą, którą dzieli na 

elitę rządząca

elitę rządząca

 i 

 i 

elitę 

elitę 

nie rządzącą

nie rządzącą

. 

. 

 

 





      

      

Moska

Moska

 nazywa elitę rządzącą 

 nazywa elitę rządzącą 

klasą polityczną. 

klasą polityczną. 

Elity zawsze stanowią zdecydowaną mniejszość. 

Elity zawsze stanowią zdecydowaną mniejszość. 

Sprawowanie władzy jest zawsze zjawiskiem grupowym, nie 

Sprawowanie władzy jest zawsze zjawiskiem grupowym, nie 

istnieje władza jednostki (tyrani muszą mieć zaplecze). 

istnieje władza jednostki (tyrani muszą mieć zaplecze). 

Ponieważ elity są mniejszością , mają dużą zdolność 

Ponieważ elity są mniejszością , mają dużą zdolność 

samoorganizacji, co jest niemożliwe w dużych zbiorowościach, 

samoorganizacji, co jest niemożliwe w dużych zbiorowościach, 

masach. 

masach. 

Co decyduje o składzie elity? Ci, którzy maja władzę, 

Co decyduje o składzie elity? Ci, którzy maja władzę, 

posiadają cechy najbardziej cenione w danym społeczeństwie.

posiadają cechy najbardziej cenione w danym społeczeństwie.

D

D

laczego masy podporządkowują się elitom? Przymus nie 

laczego masy podporządkowują się elitom? Przymus nie 

jest wystarczającym kryterium do wyjaśnienia fenomenu elit, 

jest wystarczającym kryterium do wyjaśnienia fenomenu elit, 

jest on drugoplanowym czynnikiem. Decydującym czynnikiem 

jest on drugoplanowym czynnikiem. Decydującym czynnikiem 

jest formuła polityczna – element zawarty w kulturze danego 

jest formuła polityczna – element zawarty w kulturze danego 

społeczeństwa uzasadniający włądzę elit; źródło legitymizacji 

społeczeństwa uzasadniający włądzę elit; źródło legitymizacji 

władzy (np. namazanie boże) 

władzy (np. namazanie boże) 

 

 

Michels

Michels

zainteresowany był szczególnie rolą przywództwa w 

zainteresowany był szczególnie rolą przywództwa w 

organizacjach formalnych, zwłaszcza politycznych. 

organizacjach formalnych, zwłaszcza politycznych. 

Rozwijając myśl Moski, że siła elity tkwi głównie w jej zdolności 

Rozwijając myśl Moski, że siła elity tkwi głównie w jej zdolności 

do zorganizowania się, Michels badał funkcjonowanie partii 

do zorganizowania się, Michels badał funkcjonowanie partii 

socjaldemokratycznych, a więc organizacji, które z założenia 

socjaldemokratycznych, a więc organizacji, które z założenia 

miały realizować ideały  równości i demokracji. 

miały realizować ideały  równości i demokracji. 

Efektem badań sformułowanie 

Efektem badań sformułowanie 

spiżowe prawo oligarchii

spiżowe prawo oligarchii

. 

. 

W 

W 

myśl tego prawa każda organizacja wyłania przywództwo 

myśl tego prawa każda organizacja wyłania przywództwo 

i aparat wykonawczy, które nie poddają się kontroli 

i aparat wykonawczy, które nie poddają się kontroli 

szeregowych uczestników. Sposób wyłaniania przywódców 

szeregowych uczestników. Sposób wyłaniania przywódców 

(uzurpacja, mianowanie, demokratyczny wybór) nie ma 

(uzurpacja, mianowanie, demokratyczny wybór) nie ma 

znaczenia. Oligarchiczne tendencje organizacji nie są bowiem 

znaczenia. Oligarchiczne tendencje organizacji nie są bowiem 

wynikiem intencjonalnych działań zainteresowanych; dzieje się 

wynikiem intencjonalnych działań zainteresowanych; dzieje się 

tak ze względu na immanentne cechy struktury 

tak ze względu na immanentne cechy struktury 

organizacyjnej, 

organizacyjnej, 

techniczne 

techniczne 

wymogi skutecznego 

wymogi skutecznego 

funkcjonowania złożonych organizacji. 

funkcjonowania złożonych organizacji. 

Kto mówi organizacja – mówi oligarchia

Kto mówi organizacja – mówi oligarchia

 

 

  

  

Współczesny 

Współczesny 

elityzm 

elityzm 

jest przede 

jest przede 

wszystkim teoria 

wszystkim teoria 

dystrybucji 

dystrybucji 

władzy

władzy

 i jej społecznych 

 i jej społecznych 

konsekwencji.

konsekwencji.

 

 

Dla elitystów zasadnicza oś podziałów 

Dla elitystów zasadnicza oś podziałów 

społecznych przebiega wzdłuż linii 

społecznych przebiega wzdłuż linii 

elita – masy, przy czym z reguły na 

elita – masy, przy czym z reguły na 

biegunie elity w nieproporcjonalnie 

biegunie elity w nieproporcjonalnie 

wysokim stopniu kumulują się 

wysokim stopniu kumulują się 

społeczne uprzywilejowania i nagrody 

społeczne uprzywilejowania i nagrody 

(wykształcenie, bogactwo, prestiż), 

(wykształcenie, bogactwo, prestiż), 

natomiast na biegunie mas – 

natomiast na biegunie mas – 

społeczno-ekonomiczne upośledzenie, 

społeczno-ekonomiczne upośledzenie, 

niewiedza i apatia. 

niewiedza i apatia. 

 

 





      

      

Rozłam wśród badaczy elit:

Rozłam wśród badaczy elit:

o

o

       

       

 

 

Nurt funkcjonalny: zbliżony do Durkheima i 

Nurt funkcjonalny: zbliżony do Durkheima i 

paradygmatu funkcjonalnego. Zakłada, że selekcja elit to 

paradygmatu funkcjonalnego. Zakłada, że selekcja elit to 

nic złego. 

nic złego. 

o

o

        

        

Nurt krytyczny, zbliżony do Webera. Zakłada, że 

Nurt krytyczny, zbliżony do Webera. Zakłada, że 

selekcja elit ze społeczeństwem, jest czymś, co zasługuje 

selekcja elit ze społeczeństwem, jest czymś, co zasługuje 

na krytykę, ponieważ prowadzi do wykorzystania mas 

na krytykę, ponieważ prowadzi do wykorzystania mas 

przez elity.

przez elity.

 

 

 

 

Elityzm 

Elityzm 

krytyczny

krytyczny

Elityzm 

Elityzm 

funkcjonalny

funkcjonalny

Pluralizm

Pluralizm

Czy elity są 

Czy elity są 

niezbędne we 

niezbędne we 

współczesnych 

współczesnych 

społeczeństwac

społeczeństwac

h

h

 

 

NIE

NIE

 

 

TAK

TAK

 

 

NIE

NIE

Czy istnienie elit 

Czy istnienie elit 

prowadzi do 

prowadzi do 

wyzysku, 

wyzysku, 

upośledzenia, 

upośledzenia, 

ograniczenia 

ograniczenia 

szans mas

szans mas

 

 

 

 

TAK

TAK

 

 

 

 

NIE

NIE

 

 

 

 

TAK

TAK

Czy 

Czy 

współczesne 

współczesne 

społeczeństwa 

społeczeństwa 

rozwinięte są 

rozwinięte są 

zdominowane 

zdominowane 

przez elitę/y

przez elitę/y

TAK

TAK

Elita niestety 

Elita niestety 

istnieje

istnieje

TAK

TAK

Elita na 

Elita na 

szczęście 

szczęście 

istnieje

istnieje

NIE

NIE

R. Dahl nie 

R. Dahl nie 

przeczy, że są 

przeczy, że są 

grupy 

grupy 

podejmujące 

podejmujące 

decyzje, ale to 

decyzje, ale to 

nie jest elita

nie jest elita

 

 





      

      

Elityzm podważał założenia klasycznej liberalnej 

Elityzm podważał założenia klasycznej liberalnej 

myśli demokratycznej. Kwestionował racjonalność 

myśli demokratycznej. Kwestionował racjonalność 

i suwerenność jednostek, ich zdolność politycznej 

i suwerenność jednostek, ich zdolność politycznej 

artykulacji interesów i zbiorowego działania 

artykulacji interesów i zbiorowego działania 

nakierowanego na realizację tych interesów.

nakierowanego na realizację tych interesów.

Kwestionował również ideę 

Kwestionował również ideę 

wspólnego dobra

wspólnego dobra

 i 

 i 

zbiorowej woli

zbiorowej woli

, które miały ujawniać się poprzez 

, które miały ujawniać się poprzez 

zindywidualizowane, racjonalne świadomych 

zindywidualizowane, racjonalne świadomych 

obywateli. Przekonywała, ze rządy ludu, 

obywateli. Przekonywała, ze rządy ludu, 

odpowiedzialność elit i kontrola elit przez masy to 

odpowiedzialność elit i kontrola elit przez masy to 

mit. 

mit. 

 

 

    

    

Cechy elit:

Cechy elit:

•

Autonomia

Autonomia

•

Samorekrutacja elit

Samorekrutacja elit

•

Homogeniczność elit (wynika ze 

Homogeniczność elit (wynika ze 

wspólnoty systemu wartości, 

wspólnoty systemu wartości, 

spójności grupowej gotowości 

spójności grupowej gotowości 

wspólnego działania) 

wspólnego działania) 

•

Kumulacja władzy

Kumulacja władzy

 

 

Highley i Field- Neoelityzm

Koncentrują 

się na analizie 

się na analizie 

związków między cechami elit 

związków między cechami elit 

a cechami ustroju 

a cechami ustroju 

ekonomiczno-politycznego, 

ekonomiczno-politycznego, 

jego podatnością na zmianę i 

jego podatnością na zmianę i 

trwałością tej zmiany

trwałością tej zmiany

.  

.  

 

 

Elita to osoby zdolne do kształtowania w 

Elita to osoby zdolne do kształtowania w 

istotny i systematyczny sposób polityki kraju 

istotny i systematyczny sposób polityki kraju 

dzięki zajmowaniu strategicznych pozycji w 

dzięki zajmowaniu strategicznych pozycji w 

kluczowych organizacjach. 

kluczowych organizacjach. 

Elita polityczna obejmuje więc zarówno grupy, 

Elita polityczna obejmuje więc zarówno grupy, 

które w danym momencie stanowią opozycję, 

które w danym momencie stanowią opozycję, 

jak i przywódców wpływowych organizacji i 

jak i przywódców wpływowych organizacji i 

ruchów społecznych. 

ruchów społecznych. 

 

 





      

      

Typy elit:

Typy elit:

o

o

        

        

Elita 

Elita 

konsensualnie zjednoczona

konsensualnie zjednoczona

 składa się z 

 składa się z 

frakcji podzielających podstawowe wartości i reguły 

frakcji podzielających podstawowe wartości i reguły 

politycznej

politycznej

 

 

(wartość demokracji, liberalizmu, swobód 

(wartość demokracji, liberalizmu, swobód 

obywatelskich)

obywatelskich)

 

 

Niezależnie od różnic, poszczególne frakcje 

Niezależnie od różnic, poszczególne frakcje 

komunikują się ze sobą i współpracują. Są politycznymi 

komunikują się ze sobą i współpracują. Są politycznymi 

oponentami, a nie wrogami. 

oponentami, a nie wrogami. 

Reguły sukcesji władzy są jasno ustalone i 

Reguły sukcesji władzy są jasno ustalone i 

przestrzegane przez uczestników gry politycznej – co 

przestrzegane przez uczestników gry politycznej – co 

zapewnia stabilność systemu.

zapewnia stabilność systemu.

Główną ich cechą jest umiejętność artykułowania 

Główną ich cechą jest umiejętność artykułowania 

rozmaitych stanowisk i rozwiązywania konfliktów w 

rozmaitych stanowisk i rozwiązywania konfliktów w 

ramach ustanowionego porządku instytucjonalnego. 

ramach ustanowionego porządku instytucjonalnego. 

Występuje w społeczeństwach demokratycznych.

Występuje w społeczeństwach demokratycznych.

 

 

o

o

        

        

Elita 

Elita 

sfragmentaryzowana

sfragmentaryzowana

 – cechuje ją 

 – cechuje ją 

fundamentalna rozbieżność co do wartości reguł polityki. 

fundamentalna rozbieżność co do wartości reguł polityki. 

Odłamy elity zachowują się wobec siebie jak wrogowie. 

Odłamy elity zachowują się wobec siebie jak wrogowie. 

Występuje w społeczeństwach Ameryki Łacińskiej oraz 

Występuje w społeczeństwach Ameryki Łacińskiej oraz 

krajach Trzeciego Świata.

krajach Trzeciego Świata.

 

 

 

 

o

o

        

        

Elita 

Elita 

ideologicznie zunifikowana

ideologicznie zunifikowana

 

 

monopolizuje decyzje polityczne, stopniowo 

monopolizuje decyzje polityczne, stopniowo 

eliminując konkurentów mających inne 

eliminując konkurentów mających inne 

przekonania. Charakterystyczna dla 

przekonania. Charakterystyczna dla 

reżimów totalitarnych.

reżimów totalitarnych.

 

 

 

 

o

o

        

        

Elita nie w pełni zintegrowana

Elita nie w pełni zintegrowana

. Faza pośrednia 

. Faza pośrednia 

między elitami sfragmentaryzowanymi a konsensualnie 

między elitami sfragmentaryzowanymi a konsensualnie 

zintegrowanymi. W przeciwieństwie do trzech innych 

zintegrowanymi. W przeciwieństwie do trzech innych 

typów nie ma zdolności samotrwania. 

typów nie ma zdolności samotrwania. 

Występuje wtedy gdy elita podzielona jest na dwie 

Występuje wtedy gdy elita podzielona jest na dwie 

frakcje, z których jedna odwołuje się do wartości 

frakcje, z których jedna odwołuje się do wartości 

antyegalitarnych a druga do egalitarnych. 

antyegalitarnych a druga do egalitarnych. 

Ta pierwsza wyrażając orientację większości utrzymuje 

Ta pierwsza wyrażając orientację większości utrzymuje 

się przy władzy dzięki decyzji wyborców. Egalitarna opcja 

się przy władzy dzięki decyzji wyborców. Egalitarna opcja 

zdaje się być wykluczona z udziału w strategicznych 

zdaje się być wykluczona z udziału w strategicznych 

pozycjach biurokratycznych. Sfrustrowana tym faktem 

pozycjach biurokratycznych. Sfrustrowana tym faktem 

organizuje  częste demonstracje nadając systemowi 

organizuje  częste demonstracje nadając systemowi 

wrażenie mniej stabilnego niż jest w rzeczywistości. Taki 

wrażenie mniej stabilnego niż jest w rzeczywistości. Taki 

stan jest nie do utrzymania na dłuższą metę. 

stan jest nie do utrzymania na dłuższą metę. 

 

 

 

 





      

      

Metody identyfikacji elit, czyli  kim są 

Metody identyfikacji elit, czyli  kim są 

członkowie elit:

członkowie elit:

o

o

        

        

Metoda 

Metoda 

reputacyjna

reputacyjna

 – elitą są ci, 

 – elitą są ci, 

których inni uważają za elitę

których inni uważają za elitę

o

o

        

        

Metoda 

Metoda 

pozycyjna

pozycyjna

 – elitą są 

 – elitą są 

jednostki, które zajmują  określona 

jednostki, które zajmują  określona 

pozycję w instytucjach. To podejście jest 

pozycję w instytucjach. To podejście jest 

podejściem dominującym

podejściem dominującym

o

o

        

        

Metoda 

Metoda 

decyzyjna

decyzyjna

 – nie ważne 

 – nie ważne 

kto ma pozycję w strukturach władzy, 

kto ma pozycję w strukturach władzy, 

ale kto faktycznie podejmuje decyzje

ale kto faktycznie podejmuje decyzje

 

 

 

 

Pluralizm

Pluralizm





      

      

Pluralizm zgadzali się z elitystami, ze władza w społeczeństwie 

Pluralizm zgadzali się z elitystami, ze władza w społeczeństwie 

rozdzielona jest nierówno, lecz nie oznacza to że jest zmonopolizowana w 

rozdzielona jest nierówno, lecz nie oznacza to że jest zmonopolizowana w 

rękach jednej grupy. Decyzje polityczne podejmowane są przez wiele 

rękach jednej grupy. Decyzje polityczne podejmowane są przez wiele 

instytucji, z których każda wyłania swoje przywództwo (elitę) instytucje te 

instytucji, z których każda wyłania swoje przywództwo (elitę) instytucje te 

różnią się uprawnieniami i zakresem działania lecz wszystkie działają wedle 

różnią się uprawnieniami i zakresem działania lecz wszystkie działają wedle 

skodyfikowanych zasad, które determinują ich sferę autonomii i wzajemne 

skodyfikowanych zasad, które determinują ich sferę autonomii i wzajemne 

relacje. Na nie wpływają różnorodne elementy np. nacisk grup interesów 

relacje. Na nie wpływają różnorodne elementy np. nacisk grup interesów 

(zrzeszenia pracodawców, kościoły, ugrupowania polityczne, związki 

(zrzeszenia pracodawców, kościoły, ugrupowania polityczne, związki 

zawodowe, stowarzyszenia  społeczno-kulturalne) grupy te są emanacją 

zawodowe, stowarzyszenia  społeczno-kulturalne) grupy te są emanacją 

społeczeństwa obywatelskiego i znajdują się na szczeblu między masami a 

społeczeństwa obywatelskiego i znajdują się na szczeblu między masami a 

władzą, współzawodniczą ze sobą o przeforsowanie na forum politycznym 

władzą, współzawodniczą ze sobą o przeforsowanie na forum politycznym 

korzystnych rozwiązań. W ty celu wyłaniają przywódców, mobilizują 

korzystnych rozwiązań. W ty celu wyłaniają przywódców, mobilizują 

publiczną, aktywizują członków. Grupa mająca decydujący wpływ na treść 

publiczną, aktywizują członków. Grupa mająca decydujący wpływ na treść 

decyzji w jednej sprawie może być pobawiona wpływu w innej. We 

decyzji w jednej sprawie może być pobawiona wpływu w innej. We 

współczesnych demokracja wg pluralistów nie ma kumulatywnego 

współczesnych demokracja wg pluralistów nie ma kumulatywnego 

charakteru:  żadna z instytucji czy sił politycznych nie monopolizuje 

charakteru:  żadna z instytucji czy sił politycznych nie monopolizuje 

wszystkich decyzji. Istnieje wiele elit. 

wszystkich decyzji. Istnieje wiele elit. 

 

 

Elityzm

Elityzm

Pluralizm 

Pluralizm 

Władza skupiona jest w rękach 

Władza skupiona jest w rękach 

wąskiej grupy ludzi (odgrodzonych 

wąskiej grupy ludzi (odgrodzonych 

od społeczeństwa barierami)

od społeczeństwa barierami)

Władza nie jest równo 

Władza nie jest równo 

podzielona, ale nie ma tu na nią 

podzielona, ale nie ma tu na nią 

monopolu. Istnieje zmienny 

monopolu. Istnieje zmienny 

układ współzawodniczących o 

układ współzawodniczących o 

nią grup

nią grup

Elita jest względnie autonomiczna i 

Elita jest względnie autonomiczna i 

w swych działaniach

w swych działaniach

Grupy na drodze negocjacji i 

Grupy na drodze negocjacji i 

przetargów dochodzą do 

przetargów dochodzą do 

rozwiązania konkretniej sprawy. 

rozwiązania konkretniej sprawy. 

Grupa o dominującym wpływie 

Grupa o dominującym wpływie 

w jednej kwestii nie muszą mieć 

w jednej kwestii nie muszą mieć 

wpływu w innych kwestiach. 

wpływu w innych kwestiach. 

 

 

Elita kumuluje w swych rękach 

Elita kumuluje w swych rękach 

podstawowe środki społecznych 

podstawowe środki społecznych 

wpływów

wpływów

Stopień wpływu nie jest stałą 

Stopień wpływu nie jest stałą 

cechą grupy

cechą grupy