NADZÓR
PEDAGOGICZNY
NADZÓR DYREKTORA SZKOŁY
NAD REALIZACJĄ PODSTAWY
PROGRAMOWEJ
NADZÓR
PEDAGOGICZNY
NADZÓR DYREKTORA SZKOŁY
NAD REALIZACJĄ PODSTAWY
PROGRAMOWEJ
Pojęcie
nadzoru
pedagogicznego
nie
jest
definiowane
w przepisach prawa. Jego treść wynika z
konkretnych rozwiązań prawnych kształtujących ten
nadzór.
Obecnie zawarta jest ona w ustawie z dnia 7
września 1991 roku o systemie oświaty (tekst
jednolity:
Dz.
U.
nr
256
z 2004 r., poz. 2572 z późniejszymi zmianami) oraz
w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej
z
dnia
7 października 2009 roku w sprawie nadzoru
pedagogicznego (Dz. U. nr 168, poz. 1324)
Zgodnie z art. 33 ustawy o systemie oświaty
nadzór
pedagogiczny
ma służyć doskonaleniu systemu oświaty i
polega na:
1) ocenianiu stanu i warunków działalności dydaktycznej,
wychowawczej i opiekuńczej szkół, placówek i nauczycieli;
2) analizowaniu i ocenianiu efektów działalności
dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej oraz innej
działalności statutowej szkół i placówek;
3) udzielaniu pomocy szkołom, placówkom i nauczycielom
w wykonywaniu ich zadań dydaktycznych, wychowawczych
i opiekuńczych;
4) inspirowaniu nauczycieli do innowacji pedagogicznych,
metodycznych i organizacyjnych.
2. W zakresie wymienionym w ust. 1 pkt 1 i 2
nadzorowi
podlega
w szczególności:
1) zgodność zatrudniania nauczycieli z wymaganymi
kwalifikacjami;
2) realizacja podstaw programowych i ramowych planów
nauczania;
3) przestrzeganie zasad oceniania, klasyfikowania i
promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów, a
także przestrzeganie przepisów dotyczących obowiązku
szkolnego oraz obowiązku nauki;
4) przestrzeganie statutu szkoły lub placówki;
5) (uchylony);
6) przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz
upowszechnianie wiedzy o tych prawach;
7) zapewnienie uczniom bezpiecznych i higienicznych
warunków nauki, wychowania i opieki.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z
dnia
7 października 2009 r. w sprawie
nadzoru
pedagogicznego
obowiązuje od 9 listopada br.
W roku szkolnym 2009/2010:
organy sprawujące nadzór pedagogiczny mają
obowiązek podać do publicznej wiadomości plan
nadzoru pedagogicznego do 16 listopada (w
ciągu
7 dni od daty wejścia rozporządzenia);
dyrektorzy szkół i placówek publicznych
przedstawiają
radom
pedagogicznym
plan
nadzoru pedagogicznego do 23 listopada (w
terminie 14 dni od daty wejścia rozporządzenia).
Rozporządzenie określa:
szczegółowe warunki i tryb sprawowania
oraz formy nadzoru pedagogicznego;
wykaz stanowisk wymagających
kwalifikacji pedagogicznych;
kwalifikacje niezbędne do sprawowania
nadzoru pedagogicznego;
kwalifikacje osób, którym można zlecać
prowadzenie badań i opracowywanie
ekspertyz.
W zamyśle autorów celem rozporządzenia jest
wzmocnienie systemu nadzoru pedagogicznego z
ukierunkowaniem jego sprawowania na dokonywanie
analizy i oceny jakości działalności edukacyjnej
szkół i placówek.
Rozporządzenie
zakłada
poprawę
efektywności
systemu oświaty, obliguje szkoły i placówki do
dbałości o jakość pracy, podporządkowuje wszystkie
podejmowane w szkole działania doskonaleniu
procesu
edukacji.
Wzmacnia
autonomię
szkół/placówek, ale też zwiększa odpowiedzialność
dyrektora
za
efekty
pracy
dydaktycznej,
wychowawczej i opiekuńczej.
Zgodnie
z
nowym
rozporządzeniem
nadzór
pedagogiczny
jest sprawowany w sposób planowy lub doraźny,
uwzględnia jawność wymagań oraz zasadę
pozyskiwania informacji o szkole/placówce z
różnych źródeł.
Zakłada współdziałanie organów sprawujących
nadzór pedagogiczny z organami prowadzącymi
szkoły/placówki, dyrektorami szkół/placówek oraz
nauczycielami
i
tworzenie
warunków
sprzyjających rozwojowi szkół i placówek;
Planowe i doraźne zadania
nadzoru
prowadzone
przez dyrektorów szkół/placówek mają wynikać z
potrzeb szkół
lub placówek.
Rozporządzenie wyodrębnia trzy podstawowe formy
sprawowania
nadzoru pedagogicznego
:
Ewaluację działalności edukacyjnej;
Kontrolę
przestrzegania
przepisów
prawa
dotyczących działalności dydaktycznej wychowawczej i
opiekuńczej szkół;
Wspomaganie pracy szkół i placówek oraz
nauczycieli
w zakresie ich działalności dydaktycznej, wychowawczej
i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej.
Istotą zmiany jest wyodrębnienie ewaluacji
ukierunkowanej na badanie przebiegających
w szkole/placówce procesów i ich wpływu na
osiągane efekty.
Zgodnie z rozporządzeniem:
ewaluacja – to praktyczne badanie oceniające
przeprowadzane w szkole/placówce;
Rozporządzenie wyróżnia:
ewaluację zewnętrzną – przeprowadzaną
przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny;
ewaluację wewnętrzną – przeprowadzaną
przez dyrektora szkoły/placówki;
ewaluację całościową – jest to ewaluacja zewnętrzna
przeprowadzana w zakresie wszystkich wymienionych
w rozporządzeniu obszarów,
ewaluację problemową – jest to ewaluacja zewnętrzna
przeprowadzana w zakresie wybranych problemów z
obszarów, wymienionych w rozporządzeniu.
Zgodnie z § 8 ust.4 cyt. rozporządzenia:
Organ sprawujący nadzór pedagogiczny, prowadząc
ewaluację zewnętrzną, bierze pod uwagę wyniki ewaluacji
wewnętrznej prowadzonej w szkole lub placówce.
Ewaluacja zewnętrzna jest przeprowadzana w
następujących obszarach:
efekty działalności dydaktycznej, wychowawczej
i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej
szkoły/placówki;
procesy zachodzące w szkole/placówce;
funkcjonowanie szkoły/placówki w środowisku
lokalnym, w szczególności w zakresie współpracy z
rodzicami uczniów;
zarządzanie szkołą/placówką.
Ewaluacja zewnętrzna obejmuje:
zbieranie i analizowanie informacji w w/w
obszarach,
ustalanie poziomu spełniania przez szkołę/placówkę
wymagań
(zawartych w załączniku do rozporządzenia)
w obszarach wyżej wymienionych.
Wymagania
w zakresie efektów obejmują:
nabywanie wiadomości i umiejętności przez
dzieci/uczniów,
aktywność dzieci/uczniów,
respektowanie norm społecznych,
analizowanie wyników sprawdzianów i egzaminów
zewnętrznych (w przypadku szkół).
Wymagania
w zakresie procesów obejmują:
koncepcję pracy szkoły/placówki,
ofertę zajęć umożliwiającą realizację podstawy
programowej,
procesy edukacyjne (wspomagania rozwoju i
edukacji
–
w przedszkolu), które mają mieć charakter
zorganizowany
i wynikać ze współdziałania nauczycieli,
działania
służące
wyrównywaniu
szans
edukacyjnych,
kształtowanie postaw uczniów.
Wymagania
w
zakresie
funkcjonowania
szkoły/placówki
w środowisku obejmują:
wykorzystywanie zasobów środowiska na rzecz
wzajemnego
rozwoju,
wykorzystywanie
informacji
o
losach
absolwentów/wychowanków,
promowanie
wartości
wychowania
przedszkolnego/edukacji,
współprace z rodzicami.
Wymagania
w zakresie zarządzania szkołą/placówką
obejmują:
współpracę w zespołach,
wewnętrzny nadzór pedagogiczny,
odpowiednie warunki lokalowe i wyposażenie.
Poziom
spełniania
przez
szkołę/placówkę
poszczególnych
wymagań
w obszarach, o których
mowa jest ustalany jako:
- poziom A – oznaczający bardzo wysoki stopień
wypełniania wymagania przez szkołę lub placówkę;
- poziom B – oznaczający wysoki stopień wypełniania
wymagania przez szkołę lub placówkę;
- poziom C – oznaczający średni stopień wypełniania
wymagania przez szkołę lub placówkę;
- poziom D – oznaczający podstawowy stopień
wypełniania wymagania przez szkołę lub placówkę;
- poziom E – oznaczający niski stopień wypełniania
wymagania przez szkołę lub placówkę.
Wymagania,
które muszą być spełnione w
obszarach: efekty, procesy, funkcjonowanie w
środowisku, zarządzanie dla ustalenia poziomu D i
poziomu B określa załącznik do rozporządzenia.
Organ sprawujący
nadzór pedagogiczny
opracowuje na
każdy rok szkolny (i podaje do publicznej wiadomości)
plan nadzoru pedagogicznego, który zawiera:
zakres ewaluacji problemowej planowanej w szkołach
i placówkach;
tematykę kontroli planowanych w szkołach i
placówkach.
Organ sprawujący
nadzór pedagogiczny
zawiadamia
dyrektora szkoły lub placówki oraz organ prowadzący
szkołę/placówkę
o zamiarze przeprowadzenia:
planowej ewaluacji zewnętrznej i jej zakresie — w
terminie 30 dni przed planowanym rozpoczęciem
ewaluacji;
planowej kontroli i jej tematyce — w terminie 7 dni
przed planowanym rozpoczęciem kontroli.
Raport z przeprowadzonej ewaluacji jest przekazywany
dyrektorowi
szkoły/placówki
oraz
organowi
prowadzącemu, protokół z kontroli – dyrektorowi.
Przed rozpoczęciem ewaluacji zewnętrznej
ewaluator/rzy przedstawia/ją radzie pedagogicznej jej
zakres
i harmonogram.
Ewaluacja nie powinna trwać dłużej niż 5 dni
roboczych
(w ciągu kolejnych dwóch tygodni), a czynności z nią
związane nie mogą zakłócać pracy szkoły/placówki.
Po
zakończeniu
ewaluacji
zewnętrznej
ewaluator/rzy:
przedstawia/ją: na zebraniu rady pedagogicznej jej
wyniki
i wnioski (w terminie 7 dni od dnia zakończenia
ewaluacji),
sporządzają raport z przeprowadzonej ewaluacji
zawierający:
- wyniki ewaluacji;
- określenie poziomu spełniania wymagań, o których
mowa
w rozporządzeniu;
- wnioski z ewaluacji.
Raport z przeprowadzonej ewaluacji jest przekazywany
dyrektorowi
szkoły/placówki
oraz
organowi
prowadzącemu.
Uwaga: dyrektor może zgłosić ( do organu
sprawującego
nadzór
pedagogiczny)
pisemne,
umotywowane zastrzeżenia dotyczące raportu ( w
terminie 7 dni od dnia otrzymania).
Organ sprawujący nadzór pedagogiczny ma 14 dni na
zajęcie stanowiska wobec zastrzeżeń i przekazania ich
dyrektorowi
szkoły/placówki
oraz
organowi
prowadzącemu.
Jeżeli zastrzeżenia zostaną uznane za zasadne, organ
sprawujący nadzór pedagogiczny dokonuje zmian w
raporcie
(poprzez
zamieszczenie
odpowiednich
adnotacji).
W przypadku ustalenia w wyniku ewaluacji zewnętrznej
przeprowadzonej w szkole/placówce poziomu E w
odniesieniu do choćby jednego z wymagań w obszarze, o
którym
mowa
w
rozporządzeniu
organ
sprawujący
nadzór
pedagogiczny:
poleca dyrektorowi szkoły/placówki publicznej
opracowanie programu i harmonogramu poprawy
efektywności kształcenia lub wychowania (zgodnie
z
art.
34
ust.
2
ustawy
o systemie oświaty).
a wobec szkoły/placówki niepublicznej — wydaje
polecenie zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 w/w ustawy.
Szkoła/placówka ma wówczas obowiązek wdrożenia
działań
mających
na
celu
poprawę
stanu
spełniania danego wymagania.
Kontrola – w rozumieniu rozporządzenia to działania
organu sprawującego nadzór pedagogiczny prowadzone w
szkole lub placówce w celu oceny stanu przestrzegania
przepisów prawa dotyczących działalności dydaktycznej,
wychowawczej
i
opiekuńczej
oraz
innej
działalności
statutowej
szkół/placówek;
Kontrola podejmowana przez kuratora oświaty w trybie
działań planowych jest przeprowadzana z wykorzystaniem
arkuszy kontroli zatwierdzonych przez ministra edukacji
narodowej.
Kontrola jest przeprowadzana przez osobę lub zespół
wyznaczonych
przez
organ
sprawujący
nadzór
pedagogiczny, na podstawie imiennego upoważnienia i nie
powinna
trwać
dłużej
niż
2 dni robocze. Czynności kontrolne nie mogą zakłócać
pracy szkoły/placówki.
Kontrolujący:
rzetelnie i obiektywnie ustala stan faktyczny;
zbiera niezbędne dowody stanowiące podstawę
ustaleń kontroli;
zapewnia dyrektorowi szkoły lub placówki czynny
udział
w kontroli;
dokumentuje czynności kontrolne.
Zebrane w toku kontroli dokumenty potwierdzające
przebieg
i wyniki czynności kontrolnych stanowią akta
kontroli. Kontrolujący, w terminie 7 dni od dnia
zakończenia kontroli, sporządza protokół kontroli, w
dwóch jednobrzmiących egzemplarzach (dla dyrektora
i do akt kontroli)
Dyrektor szkoły /placówki może odmówić podpisania
protokołu kontroli, składając w terminie 7 dni od dnia jego
otrzymania wyjaśnienia dotyczące przyczyn tej odmowy.
Następnie może zgłosić do organu sprawującego nadzór
pedagogiczny pisemne, umotywowane zastrzeżenia do
ustaleń zawartych w protokole kontroli.
Organ sprawujący nadzór pedagogiczny może wówczas
zarządzić przeprowadzenie dodatkowych czynności
kontrolnych.
Jeżeli w/w organ stwierdza zasadność zastrzeżeń dokonuje
on zmian w protokole kontroli (przez zamieszczenie
odpowiednich adnotacji) i przekazuje go dyrektorowi.
W przypadku nieuwzględnienia całości lub części
zgłoszonych
zastrzeżeń,
organ
sprawujący
nadzór
pedagogiczny sporządza pisemne stanowisko wobec
zastrzeżeń i przekazuje je dyrektorowi szkoły/placówki, w
terminie 14 dni od dnia otrzymania zastrzeżeń.
Wspomaganie – to działania organu sprawującego nadzór
pedagogiczny
mające
na
celu
inspirowanie
i intensyfikowanie w szkołach i placówkach procesów służących
poprawie i doskonaleniu ich pracy, ukierunkowanych na rozwój
uczniów i wychowanków.
Organ sprawujący
nadzór pedagogiczny
wspomaga szkoły i
placówki
w szczególności przez:
przygotowywanie i podawanie do publicznej wiadomości na
stronie internetowej organu analiz i wyników sprawowanego
nadzoru pedagogicznego, w tym wniosków z ewaluacji
zewnętrznych i kontroli;
upowszechnianie przykładów dobrych praktyk;
promowanie
wykorzystania
ewaluacji
w
procesie
doskonalenia jakości działalności dydaktycznej, wychowawczej
i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkoły lub
placówki;
organizowanie konferencji i narad dla dyrektorów szkół i
placówek.
Dyrektor szkoły lub placówki publicznej we współpracy z
innymi
nauczycielami zajmującymi stanowiska kierownicze, w
ramach sprawowanego
nadzoru pedagogicznego
:
1)przeprowadza ewaluację wewnętrzną i wykorzystuje jej
wyniki do doskonalenia jakości pracy szkoły lub placówki;
2)kontroluje przestrzeganie przez nauczycieli przepisów
prawa dotyczących działalności dydaktycznej,
wychowawczej
i opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół
i placówek;
3)wspomaga nauczycieli w realizacji ich zadań, w
szczególności przez:
a)organizowanie szkoleń i narad,
b)motywowanie do doskonalenia i rozwoju zawodowego,
c)przedstawianie nauczycielom wniosków wynikających
ze sprawowanego przez dyrektora szkoły lub placówki
nadzoru pedagogicznego.
W celu realizacji wymienionych zadań, dyrektor w
szczególności obserwuje prowadzone przez nauczycieli
zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze oraz inne
zajęcia i czynności wynikające z działalności statutowej
szkoły lub placówki.
Ewaluację wewnętrzną przeprowadza się w odniesieniu
do wszystkich lub wybranych
wymagań
, o których mowa w
rozporządzeniu, lub do innych zagadnień uznanych w
szkole lub placówce za istotne w działalności szkoły lub
placówki.
Plan nadzoru pedagogicznego
dyrektor szkoły/placówki
publicznej opracowuje na każdy rok szkolny i przedstawia
radzie pedagogicznej w terminie do15 września roku
szkolnego, którego dotyczy plan.
Plan nadzoru
zawiera w szczególności:
cele, przedmiot ewaluacji wewnętrznej oraz jej
harmonogram;
tematykę i terminy przeprowadzania kontroli
przestrzegania przez nauczycieli przepisów prawa
dotyczących działalności dydaktycznej, wychowawczej i
opiekuńczej oraz innej działalności statutowej szkół i
placówek;
tematykę szkoleń i narad dla nauczycieli.
Wyniki i wnioski ze sprawowanego
nadzoru
pedagogicznego
.
dyrektor szkoły/placówki publicznej przedstawia radzie
pedagogicznej do 31 sierpnia każdego roku.
Nadzór
dyrektora szkoły nad realizacją podstawy
programowej
obejmuje
przede
wszystkim
ewaluację, kontrolę i wspomaganie
realizacji:
celów, treści nauczania (w tym umiejętności
opisanych w formie wymagań dotyczących
wiedzy
i umiejętności, które powinien posiadać uczeń po
zakończeniu określonego etapu edukacyjnego),
zadań wychowawczych szkoły,
i innych związanych z tym zagadnień (np.
kryteria oceniania).
Przykład działań ewaluacyjnych, które może podjąć dyrektor szkoły
źródło: Nowy nadzór pedagogiczny w praktyce, (Wydawnictwo FORUM sp. z o.o., Poznań
2009)
Obszary pracy
szkoły
podlegające
ewaluacji
Wymagania
podlegając
e ewaluacji
Cele ewaluacji (oczekiwane efekty) dla
danego poziomu
Metody,
narzędzia
ewaluacji
Termin
y
działań
ewalua
cyjnych
Efekty działalności
dydaktycznej,
wychowawczej i
opiekuńczej oraz
innej działalności
statutowej. Szkoła
lub placówka
osiąga cele zgodne
z polityką
oświatową
państwa. Szkoła
lub placówka
doskonali efekty
swojej pracy (1)
Uczący się
nabywają
wiadomości
i umiejętnośc
i (1.2)
Poziom D:
1.
Uczący się nabywają wiadomości
i umiejętności określone w odpowiedniej
podstawie programowej.
2.
W szkole diagnozuje się i analizuje
osiągnięcia uczących się uwzględniając ich
możliwości rozwojowe.
Poziom B:
W szkole formułuje się i wdraża wnioski z
analiz osiągnięć uczących się, dostrzegane
są możliwości uzyskiwania przez uczących
się lepszych wyników w nauce a
formułowane i wdrażane wnioski
przyczyniają się do poprawy tych wyników
1.Analiza
dokumentów
2.Obserwacj
a
lekcji
czerwiec
2010
Obszary
pracy szkoły
podlegające
kontrolowan
iu
Zagadnienia szczegółowe
podlegające kontroli
Sposób
kontrolowan
ia/stosowan
e metody –
narzędzia
Popula
cja
podleg
ająca
kontrol
i
Termi
n
zapewnienie
optymalnyc
h warunków
do
wdrożenia
i realizacji
nowej
podstawy
programowe
j
czy zostały opracowane
(zmodyfikowane)
przedmiotowe systemy
oceniania zgodnie z
nową podstawą
programową
czy nauczyciele uczący
w klasach I szkoły
podstawowej i I
gimnazjum opracowali
wymagania edukacyjne
na daną ocenę zgodnie z
nową podstawą
programową
przegląd
i analiza
dokumentac
ji wspólnie z
zainteresow
aną osobą
j/w
Nauczy
ciele
klas 0 i
I SP
oraz I
G
j/w
X.200
9
X.200
9
Przykład działań kontrolnych:
(źródło: Nowy nadzór pedagogiczny w praktyce, Wydawnictwo FORUM)
Przykład działań wspomagających: SZKOLENIA RAD
PEDAGOGICZNYCH:
źródło: Nowy nadzór pedagogiczny w praktyce, (Wydawnictwo FORUM)
Lp.
TEMAT
TERMIN PROWA
DZĄCY
1. Obowiązki nauczyciela przedmiotu i wychowawcy na
początku roku szkolnego
sierpie
ń
Wicedy
rektor
2. Zmiany w prawie oświatowym i skutki w organizacji
pracy szkoły i w zapisach wewnętrznego prawa
placówki
sierpie
ń
dyrektor
4. Realizacja nowej podstawy programowej – sposób
prowadzenia dziennika oraz sposób realizacji i
prowadzenia dokumentacji w zakresie dodatkowej
godziny pracy nauczyciela
sierpie
ń
Wicedy
rektor
5. Rozpoznawanie poziomu możliwości ucznia i sposoby
pracy na tym poziomie
wrzesie
ń
prelege
nt
6. Ocenianie jako forma motywowania do wysiłku – jakie
powinno być
paździe
rnik
lider
WDN
7. Organizacja ewaluacji – nowe wymagania wobec
działań dyrektora i nauczycieli
listopa
d
dyrektor
