Metody diagnozy 

psychologicznej

Cele diagnozy

• Opis zjawiska (choroba, zaburzenie, 

zachowanie) będącego źródłem problemu 

• Poszukiwanie psychologicznych 

właściwości wyjaśniających powstanie i 

utrzymywanie się zidentyfikowanego 

zjawiska

• Wyjaśnienie rodzaju zależności 

zachodzących między właściwościami 

psychologicznymi i zjawiskiem

• Sformułowanie prognozy i rodzaju pomocy

Metody diagnozy 

psychologicznej

• Rozmowa psychologiczna – „odpowiednio 

przygotowane spotkanie osoby badającej i 

osoby, która pod jej kierunkiem buduje 

swoje wypowiedzi w sposób zamierzony, 

celowy, wyznaczany przez potrzeby 

przeprowadzanych badań psychologicznych” 

(S. Gerstman)

• Obserwacja psychologiczna – celowe i 

planowe spostrzeganie oraz rejestrowanie 

zjawisk i czynności psychicznych 

• Testy psychologiczne

Testy psychologiczne 

(właściwości formalne)

• Standaryzacja – musi spełniać takie warunki, aby 

każdorazowo stosowany był w taki sam sposób

• Normalizacja – wyniki muszą być odnoszone do 

wyników charakteryzujących właściwą dla badanego 

grupę odniesienia, a równocześnie wyrażonych w 

taki sposób, aby mogły być porównywane

• Trafność – wyniki mają mierzyć to do czego test 

został skonstruowany

• Rzetelność – test powinien tak być skonstruowany, 

aby uzyskane wyniki nie zależały od innych 

zmiennych jak tylko od jakości mierzonej 

właściwości

Metody badania funkcji 

poznawczych

• Założenia:

- Inteligencję i jej rozwój można badać 
analizując zróżnicowanie indywidualne 
poziomu wykonania zadań umysłowych
- O strukturze intelektu można wnosić 
na podstawie interkorelacji wyników 
tych zadań, np. przez analizę 
czynnikową

Inteligencja

• Inteligencja jest to zdolność 

przystosowania się do okoliczności 
dzięki dostrzeganiu 
abstrakcyjnych relacji, korzystaniu 
z uprzednich doświadczeń i 
skutecznej kontroli nad własnymi 
procesami poznawczymi (E. 
Nęcka)

Testy do badania 

inteligencji

• Pierwszy test skonstruował Alfred 

Binet do odróżniania uczniów 
opóźnionych w nauce od uczniów z 
upośledzeniem umysłowym. Obecna 
wersja Standford-Binet Intelligence 
Scale Fourth (1986): rozumowanie 
werbalne, rozumowanie ilościowe, 
rozumowanie abstrakcyjne, pamięć 
krótkotrwała

Skala Inteligencji D. 

Wechslera

• Pierwsza w 1939 r. – ostatnia wresja (WAIS-

R) (1981).

• Polska adaptacja Brzeziński, Gaul, 

Hornowska, Machowski, Zakrzewska, 1996

• 11 testów: wiadomości, rozumienie, 

powtarzanie cyfr, arytmetyka, 

podobieństwa,  porządkowanie obrazków, 

klocki, układanki, braki w obrazkach, 

symbole cyfr

• Skala Wechslera dla dzieci i młodzieży: 

WISC-R (1991), polska wersja 1997 wyd. II

Testy Ravena

• Test Matryc Ravena (1938) – do oceny aktualnych 

zdolności spostrzegania i poprawnego myślenia.

• Obecnie używany do pomiaru inteligencji ogólnej
• Wersja Standard przeznaczona dla dzieci i 

młodzieży i osób dorosłych o przeciętnym 

poziomie inteligencji – 60 zadań w 5 seriach

• Wersja kolorowa (1947,1956) dla małych dzieci i 

osób starszych o obniżonej sprawności 

intelektualnej

• Wersja dla Zaawansowanych. Polska 

standaryzacja w 1991 – Jaworowska, Szustrowa.

Metody badania 

osobowości

• Gordon Allport (1897-1967) definiuje 

osobowość jako: „dynamiczną organizację 
psychofizycznych elementów jednostki, 
wyznaczającą właściwy dla tej jednostki 
sposób przystosowania do środowiska”

• Kwestionariusz osobowości jest metodą 

badania wykorzystującą samoopis w postaci 
odpowiedzi osoby badanej na zbiór 
standardowych pytań, stwierdzeń lub 
jednowyrazowych określeń.

Minnesocki Wielowymiarowy 

Inwentarz Osobowości - 

MMPI

• 550 pytań
• Skale: hipochondria, depresja, 

histeria psychopatia, męskość-
kobiecość, paranoja, psychastenia, 
schizofrenia, mania

• Klucze kontrolne: skala kłamstwa, 

skala symulacji i skala dyssymulacji

Inne kwestionariusze 

osobowości

• 16 Czynnikowy Kwestionariusz 

Osobowości Cattella

• Test Przymiotnikowy Gougha i 

Heilbruna

• Kwestionariusz Temperamentu PTS 

Strelaua, Angleitnera i Zawadzkiego

• Kwestionariusz Osobowości Eysencka

Testy Projekcyjne

• Celem ich stosowania jest 

diagnozowanie nieświadomych 
konfliktów, utajonych obaw, 
impulsów seksualnych i 
agresywnych, ukrytych lęków

• Materiałem testowym są 

prezentacje nie mające własnego 
znaczenia, np. plamy atramentowe.

Test Rorschacha

• 10 jednostronnie symetrycznych plam 

atramentowych

• Badany ma wymienić wszystko co widzi 

na danej planszy.

• Kategorie używane do interpretacji:

 - lokalizacja
- determinanty: ruch, barwa światłocień
- treść wypowiedzi: ludzie, przedmioty 

martwe, istoty ożywione

Test Apercepcji Tematycznej 

Murraya

•

30 tablic przedstawiające sytuacje społeczne 

o różnym stopniu wieloznaczności

•

Analiza:
- temat opowiadania
- główny bohater
- charakterystyka postaci, zdarzeń, obiektów
- relacje
-struktura opowiadania: język, symbolika
- adekwatność opowiadania do tego co jest 

na rysunku

Podsumowanie

• Większość metod diagnozy psychologicznej 

nawiązuje do określonej koncepcji 

teoretycznej i tylko w jej kontekście 

możliwa jest interpretacja wyników

• Wybór i zastosowanie metod 

diagnostycznych jest w znacznej mierze 

zależne od wstępnych hipotez 

diagnostycznych

• Wnioskowanie na podstawie wyników 

badania psychologicznego nigdy nie jest 

ostateczne i rozstrzygające, chociaż często 

bardzo prawdopodobne.