Typy synaps

Przewodnictwo na synapsach

 

 

Pomiędzy komórkami nerwowymi wyróżnia się synapsy:



Aksono-dendrytyczne



Aksono-somatyczne



Aksono-aksonalne



Dendrytyczno-dendrytyczne



Somatyczno-somatyczne

 

 

Synapsa elektryczna



Część pre i postsynaptyczna połączone licznymi 
połączeniami jonowo-metabolicznymi (kanały 
zbudowane z koneksyny).



Umożliwiają bardzo szybki przepływ 
dwukierunkowy jonów K

+

, Na

+

, Ca

2+

, a także 

drobnocząsteczkowych związków jak cAMP, czy 
cGMP.



Mogą łączyć grupy (drzewka) dendrytów i 
perikarionów powodując jednoczesną 
depolaryzację połączonych komórek

 

 

Synapsa chemiczna



Pod wpływem pobudzenia jonowo-
metabolicznego zawartość pęcherzyków 
synaptycznych jest egzocytowana do szczeliny 
synaptycznej (neurotransmitery, modulatory 
synaptyczne) - parakrynia



Przepływ informacji jest jednokierunkowy i 
wymaga czasu - efekt opóźnienia synaptycznego

 

 

Błona 
presynaptyczna 

Błona 
postsynaptyczna

Szczelina 
synaptyczna 

Mitochondrium 

Małe pęcherzyki 
synaptyczne 

Duże pęcherzyki 
synaptyczne 

Zagęszczenie 
presynaptyczne 

Zagęszczenie 
postsynaptyczne 

Neurotubule 

Receptor 

MOC (kanał jonowy) 

 

 

Szczelina synaptyczna



Przestrzeń zamknięta ograniczona 
wypustkami komórek glejowych, zawiera 
m.in.:



COMT- katecholo-O-metylotransferazę



MAO - monoaminooksydazę



esterazę acetylocholinową



endopeptydazy



związki bogate w polisacharydy

 

 

Pęcherzyki synaptyczne



Małe, zawierające:



Transmitery właściwe (aminy katecholowe: 
epinefryna, norepinefryna, dopamina, 
serotonina, acetylocholina, histamina, 
aminokwasy:glicyna, asparaginian, glutaminian)



Duże:



Transmitery właściwe, neuromodulatory 
(neuropeptydy takie jak enkefaliny, endorfiny, 
somatostatyna), grupa peptydów wiążących się 
z receptorami opioidowymi

 

 

Pęcherzyki synaptyczne



Pula ulegająca łatwo egzocytozie 
(synapsyna nieufosforylowana)



Pula zasilająca (synapsyna 
ufosforylowana, zwiekszone 
powinowactwo, do elementów 
cytoszkieletu neuronu)

 

 

Hipoteza SNARE

vSNARE

NSF

tSNARE

SNAP
SNAP

Dokomórkowy 
prąd jonowy 
Ca

2+

 powoduje 

szybką 
egzocytozę w 
obszarze 
powierzchni 
aktywnej

 

 

a c e ty lo c h o lin a ,  a d re n a lin a ,

n o ra d re n a lin a ,  s e ro to n in a ,   d o p a m in a

h is ta m in a ,  g lu ta m in ia n ,  a s p a r a g in ia n

D e p o la ry z a c ja   b ło n y   p o s ts y n a p ty c z n e j

( E P S P )

P o b u d z a ją c e

G A B A ,   g lic y n a

H ip e rp o la ry z a c ja  b ło n y   p o s ts y n a p ty c z n e j

( I P S P )

H a m u ją c e

T ra n s m ite ry

 

 

Funkcja neurotransmiterów



Przekaz informacji



Są czynnikami troficznymi



W nadmiarze mają wpływ 
neurotoksyczny

 

 

Egzocytoza



Dotyczy pęcherzyków:



Małych, pochodzących z 
endosomalnego układu neuronu



Dużych, pochodzących z AG

 

 

Egzocytoza



Konstytucyjna (częściowo niezależna od 
sygnałów z otoczenia)



Regulowana (zależna od sygnałów z 
otoczenia)



Uwalnianie pęcherzyków ma charakter 
ilościowy, impuls nerwowy powoduje 
rekrutację stałej ilości pęcherzyków, które 
swą zawartość uwolnią do szczeliny 
synaptycznej

 

 

Przekazanie sygnału



Depolaryzacja błony presynaptycznej otwarcie VOC 
sodowych, prąd sodowy dokomórkowy



Otwarcie VOC dla wapnia, prąd dokomórkowy wapniowy



Otwarcie VOC dla potasu, odkomórkowy prąd potasowy



Egzocytoza pęcherzyków synaptycznych



Związanie ligandów z receptorami na błonie 
postsynaptycznej



Otwarcie kanałów jonowych, stopniowy, 
niepropagowany potencjał synaptyczny (EPSP, lub IPSP)

 

 

Przekaz informacji



Bezpośredni błonowy

Transmiter + receptor

jonotropowy

Błonowe białko G

Otwarcie kanału jonowego 

bez udziału aparatu 

enzymatycznego komórki

 

 

Przekaz informacji



Pośredni błonowy i cytoplazmatyczny

Transmiter + receptor

metabotropowy

Białka kanału

jonowego

Cyklaza 

adenylanowa

PKA

Białka 
G

ATP+H

2

O

cAMP+PPi

Fosforylac
ja

Otwarcie 
kanału

 

 

Przekaz informacji



Dwutorowy



Odpowiedź dwufazowa (szybka i 
wolna), aktywowane są różne białka 
G, wpływają one na różne kanały 
jonowe

 

 

Synapsa cholinergiczna

CH

3

COOH + cholina = 

ACh

Acetylaza 
cholinowa

Szczelina 
synaptyczna

Lemocyt

Błona 
podstawna (z 
acetylocholinest
erazą)

Strefa 
aktywna 
błony 
presynaptycz
nej

AChR

Fałd 
synaptyczny

Grzebień 
synaptyczny

Mitochondri
um

 

 

Nikotynowy AChR



Multimeryczne białko transbłonowe (

2

)



Posiada w środku kanał, zwężający się w kierunku 
cytoplazmatycznej części domeny transbłonowej



Przepuszczalny dla Na

+

, K

+

, Ca

2+



Szczególnie duże zagęszczenie w obszarze błony 
postsynaptycznej, w okresie rozwoju mięśnia i 
przy zespole odnerwienia mięśnia receptory 
rozmieszczone są na całej powierzchni mięśnia



Blokowany przez nikotynę i d-tubokurarynę

 

 

Przekaźnictwo na synapsie nerwowo 

mięśniowej



Pobudzenie i depolaryzacja błony presynaptycznej 
(otwarcie VOC dla sodu, wapnia i potasu)



Egzocytoza pęcherzyków synaptycznych (fuzja błon 
indukowana jest wysokim stężeniem kationów 
wapniowych w synaptoplazmie). Wyrzucana jest na tyle 
duża porcja ACh, aby część nierozłożona przez 
acetylocholinesterazę przeszła przez błonę podstawną i 
dotarła do AChR)



Otwarcie kanałów AChR - napływ Na

+

 i Ca

2+

, wypływ K

+

, 

EPSP



Otwarcie VOC dla Na

+

, Ca

2+ 

i K

+

, powstaje PS iglicowy, 

przekaz pobudzenia 

 

 

Zjawisko spoczynkowego podprogowego 

wydzielania ACh



Generacja miniaturowych 
potencjałów postsynaptycznych



Funkcja: Prawdopodobnie 
oddziaływania troficzne neuronu i 
komórki mięśniowej

 

 

Dziękuję za 
uwagę