Wschodnioazjatyckie państwa
-Korea Południowa
-Tajwan
-Singapur
-Hongkong
-Malezję
-Indonezję
-Tajlandię
-Chiny
-Filipiny
-Wietnam
Powstanie Tygrysów
•
Po
II wojnie światowej nastąpiła okupacyjna przebudowa Japonii przez USA;
•
5 października 1945 r. – Mac Arthur ustanawia Kartę Praw dla Japonii:
- przywraca i rozszerza zniesione przez obalony totalitaryzm swobody
obywatelskie (likwidacja cenzury, przyznanie praw wyborczych kobietom)
- rozwiązuje 148 organizacji nacjonalistycznych;
•
usuwa ze stanowisk blisko 200 tysięcy prominentów - uzdrawiając,
unowocześniając i odmładzając aparat władzy;
•
W latach 1946-1951 pomoc z USA, głównie bezzwrotna, wyniosła ogółem
2,5 miliarda dolarów;
•
Te wszystkie podwaliny przyczyniły się w przeważającej części
do sukcesu gospodarczego Japonii.
•
Sukces przenosi się na sąsiednie państwa.
Czynnikami sukcesu Tygrysów
wysoki etos pracy, początkowo niskie płace i
małe wymagania bytowe ludności,
startowanie z bardzo niskiego pułapu poziomu
życia,
położenie geopolityczne umożliwiające łatwy
dostęp do rynków zbytów krajów rozwiniętych,
otwarcie na kapitał inwestycyjny przy
jednoczesnej ochronie własnego rynku
wewnętrznego
"Tygrysy pierwszej generacji"
Korea Płd, Tajwan, Hongkong i Singapur. Osiągnęły one szybki
wzrost gospodarczy w l. 60. i 70. i mimo pewnych problemów
awansowały do grupy państw uprzemysłowionych. Ich wspólną
cechą był "sztuczny" status polityczny powodujący dużą
zależność polityczną od Zachodu konsekwencje gospodarcze.
Szansą podobną do tej, jaką dała Japonii wojna koreańska, była
dla krajów NIC wojna wietnamska (1950-53). Start gospodarczy
ułatwiła im rozbudowana infrastruktura odziedziczona przez
Singapur i Hongkong po panowaniu brytyjskim, a przez Koreę i
Tajwan po rządach japońskich.
Korea i Tajwan korzystały ponadto z pomocy zagranicznej. Rozwój
odbywał się poprzez planowanie gospodarcze. W polityce
gospodarczej początkowo substytuowano import, chcąc się
uniezależnić od pomocy zagranicznej, lecz w pewnym momencie
następowała liberalizacja i zwrot ku eksportowi. Rola
poszczególnych gałęzi przemysłu zmieniała się wg podobnego
schematu: od przemysłu lekkiego, poprzez ciężki i chemiczny, do
zaawansowanych technologii. W gospodarce Hongkongu i
Singapuru dużą rolę odgrywał reeksport. Nie we wszystkich
krajach była widoczna faza rozbudzania konsumpcji wewn. dla
uniezależnienia się od światowej koniunktury, konsekwencją tej
fazy była utrata atutu taniej siły roboczej. Miarą otwarcia
gospodarki na świat była polityka walutowa.
Korea Południowa - Pod względem politycznym i
militarnym przetrwanie Korei Płd. było zasługą USA.
Początkowy okres: rządy skorumpowanej ekipy Li
Syng Mana, inflacja nie powstrzymana przez
denominację w 53r, potem krótka demokracja a
wreszcie stabilność polityczna pod rządami generała
Park Chung Hee. Po zamordowaniu Parka - chaos; od
81 do 88 reżim gen. Chung Doo Hwana; od poł. l.80.
demokratyzacja, otwarcie na świat i umocnienie
pozycji międzynarodowej. Powojenny rozwój
gospodarczy rozpoczęła Korea, podobnie jak Tajwan,
z potężnym sektorem państwowym; po 68r.
prywatyzacja.
W l.60. postanowiono w ramach planowania gosp. o
zgrupowaniu całego przemysłu ciężkiego wzdłuż osi
Seul-Pusan. Na pocz. l.80. won uzyskał pełną
wymienialność, mimo, że od czasów drugiej
denominacji ponownie uległ pewnej deprecjacji. W
efekcie powstała liczna klasa średnia, zaś
odszkodowania, które dostali byli właściciele zostały
ulokowane w miastach. Nie został natomiast
rozwiązany problem niskiej rentowności rolnictwa.
Tajwan - odrębność była wynikiem zwycięstwa komunistów w
Chinach i wycofania się resztek armii kuomintangowskiej na
wyspę. Władza Kuomintangu; po śmierci Czang Kai Szeka w 75r.
reżim osłabł, w 87r. zniesiono stan wojenny i zezwolono na
działalność partii opozycyjnych, lecz Kuomintang nadal panuje.
Poważną przeszkodą w demokratyzacji kraju było utrzymywanie
fikcji prawnej, że rząd w Taipei reprezentuje całe Chiny.
Gospodarka: obok pojapońskich przedsiębiorstw dużo firm
państwowych zał. na pocz. l.70. w ramach likwidowania "wąskich
gardeł". W l.60. przemysł lekki skupiono wokół Taipei, zaś ciężki
wokół Kaoshiung, na południu, a w 73r. utworzono dlań dwie
dalsze strefy. W 61r. wprowadzono nowego dolara tajwańskiego.
Przeprowadzona zaraz po wojnie reforma rolna dała skutki
identyczne z koreańską, w latach 70. przeprowadzono jednak
drugą reformę polegającą na częściowym odtworzeniu dawnej
własności.
Hongkong była kolonia brytyjska, powiększona w II poł. XIXw. o
terytoria wydzierżawione na 99 lat. Ten problem był przyczyną układu
brytyjsko - chińskiego z 1984r, na mocy którego Hongkong ma
powrócić do Chin w 1997 roku, zachowując przez 50 lat odrębność
ustrojową. Partie polityczne działające tam obecnie nie mają dużego
wpływu na poczynania brytyjskiej administracji. Dolar Hongkongu
pozostawał w strefie szterlingowej do 73r, gdy związał się z dolarem
ameryk.
Singapur jest odrębnym państwem od 1965r, gdyż z powodów
etnicznych nie wszedł do utworzonej w 63r. Federacji Malajskiej. Od
59r. rządzi tam People's Action Party, będąca do 68r. partią lewicową,
później zaś liberalną. Podstawowym przemysłem Singapuru była
petrochemia, co sprawiło, że ciężko przeżył on pierwszy kryzys
naftowy. Singapur, jako jedyny z grupy NIC, uprzywilejowanie dawało
mu również położenie geograficzne i sytuacja polityczna - jako kraj
chiński w sensie etnicznym, a jednocześnie neutralny, był
pośrednikiem między Chinami a Hongkongiem i Tajwanem.
ASEAN - Stowarzyszenie Narodów Azji
Południowo-Wschodniej
Powstała 8 sierpnia 1967 roku w Bangkoku z siedzibą w Dżakarcie.
Członkami są: Filipiny, Indonezja, Malezja, Singapur, Tajlandia,
Brunei, Wietnam, Laos, Birma, Kambodża.
Cele:
-
Przyspieszanie wzrostu ekonomicznego, rozwoju socjalnego
i kulturalnego w regionie: budowanie pokojowej i dobrze
współpracującej wspólnoty narodów południowoazjatyckich;
-
Promowanie regionalnego pokoju i stabilizacji poprzez trwałe
respektowanie sprawiedliwości i reguł prawa w stosunkach
między krajami w regionie.
"Tygrysy drugiej generacji"
Singapur, Malezja, Tajlandia, Indonezja i Filipiny. Celem była
integracja gosp., ale istniały silne tendencje autarkistyczne. Do
1976 roku działalność organizacji była słaba. W 1977 ustalono
system preferencji celnych. Była to grupa mniej jednolita niż
państwa NIC, o niejednakowych szansach na sukces. W 1984 do
ASEAN dołączył sułtanat Brunei.
Malezja w l.60. miała podobny poziom dochodu narodowego jak
Korea czy Tajwan i być może miała nawet szansę na wejście do
NIC, ale podporządkowała swą politykę gospodarczą celom
narodowym i religijnym. Założenia NEP-u nie zostały
zrealizowane, zaś wcielanie tej polityki spowodowało liczne
frustracje społeczne. Na tle ASEAN Malezja jest jednak bardzo
prężnym organizmem.
Tajlandia to kraj wyjątkowo niestabilny politycznie. Lata 60-pierwszy
okres powodzeń gospodarczych, l.70-niespokojne, zwolnienie tempa
rozw. gosp, l.80-prawdziwy boom, Tajlandia należy do najszybciej się
rozwijających krajów. Podstawą rozwoju przemysłu były przemysł
tekstylny i cementowy, konkurencyjność polegała na taniej sile roboczej.
Nadzieją na trwałość sukcesów jest skuteczne wygaszanie eksplozji
demograficznej, dające szanse na wyjście społeczeństwa z "równowagi
ubóstwa".
Indonezja. Ciągła eksplozja demograficzna poparta wpływami islamu
zdaje się przekreślać szanse na awans cywilizacyjny. Dochody z
eksportu ropy naftowej, paradoksalnie, są również przeszkodą, gdyż
zapewniają korzystną pozycję w światowym handlu bez potrzeby
wysiłków.
Filipiny. Eksplozja demograficzna w połączeniu z wpływami Kościoła
katolickiego stwarza podobną sytuację jak w Indonezji. W początkach lat
80. wzrost gospodarczy był ujemny, co spowodowało przesilenie
polityczne 86r.
Podsumowanie
Gospodarki azjatyckich tygrysów przeżyły silne spowolnienie
wzrostu i w paru przypadkach nawet załamanie w latach 1996-
2000. Szczególnie zły był przełom roku 1997 i 1998, kiedy to
wybuchł tzw. azjatycki kryzys finansowy. Tajlandia, Indonezja,
Malezja i Korea Południowa odnotowały w 1998 r. znaczny spadek
PKB. Najczęściej było to spowodowane przegrzaniem koniunktury,
niedostosowaniem się do trendów gospodarki światowej, wzrostem
wewnętrznych nacisków płacowych, konkurencją taniej chińskiej
siły roboczej i w paru przypadkach błędnymi decyzjami
makroekonomicznymi skutkującymi załamaniem się lokalnych
rynków finansowych i gwałtownym wzrostem inflacji. Od 2000 r.
gospodarki te stopniowo zaczęły wychodzić z kryzysu wracając na
ścieżkę rozwoju, choć już nie tak szybkiego jak w latach 70. i 80. XX
w
