background image

 

 

ZAKAŻENIA UKŁADU 

ZAKAŻENIA UKŁADU 

MOCZOWEGO

MOCZOWEGO

background image

 

 

ZUM

ZUM

Def. Obecność drobnoustrojów 

Def. Obecność drobnoustrojów 

w drogach moczowych 

w drogach moczowych 

położonych powyżej 

położonych powyżej 

zwieracza pęcherza 

zwieracza pęcherza 

moczowego

moczowego

background image

 

 

Rodzaje drobnoustrojów

Rodzaje drobnoustrojów

Bakterie

Bakterie

Grzyby

Grzyby

Wirusy

Wirusy

Chlamydie, mycoplasmy

Chlamydie, mycoplasmy

Trichomonas vaginalis

Trichomonas vaginalis

background image

 

 

Typy ZUM w zależności od 

Typy ZUM w zależności od 

lokalizacji

lokalizacji

- zapalenie dolnych dróg 

- zapalenie dolnych dróg 

moczowych: zapalenie cewki 

moczowych: zapalenie cewki 

moczowej, stercza lub pęcherza 

moczowej, stercza lub pęcherza 

moczowego

moczowego

zakażenie górnych dróg 

zakażenie górnych dróg 

moczowych : odmiedniczkowe 

moczowych : odmiedniczkowe 

zapalenie nerek

zapalenie nerek

background image

 

 

98 % wszystkich zakażeń rozwija się na drodze wstępującej

98 % wszystkich zakażeń rozwija się na drodze wstępującej

cewka moczowa- pęcherz - nerka

cewka moczowa- pęcherz - nerka

                                                          

                                                          

background image

 

 

Leukocyturia

Leukocyturia

Patologiczna liczba leukocytów w 

Patologiczna liczba leukocytów w 

moczu tj. ponad 5 leukocytów wpw w 

moczu tj. ponad 5 leukocytów wpw w 

nieodwirowanym moczu i ponad 10 

nieodwirowanym moczu i ponad 10 

leukocytów wpw,  w odwirowanym 

leukocytów wpw,  w odwirowanym 

moczu 

moczu 

liczba Addisa 2,5-5mln leukocytów w 

liczba Addisa 2,5-5mln leukocytów w 

ciągu doby(norma); liczba Hamburgera 

ciągu doby(norma); liczba Hamburgera 

1500-3000 leukocytów w ciągu minuty

1500-3000 leukocytów w ciągu minuty

background image

 

 

Bakteriomocz

Bakteriomocz

Bakteriomocz znamienny

Bakteriomocz znamienny

 : obecność 

 : obecność 

ponad 10

ponad 10

bakterii w 1ml moczu

bakterii w 1ml moczu

10

10

4

4

-10

-10

5

5

/ml możliwość zakażenia

/ml możliwość zakażenia

10

10

3

3

-10

-10

4

4

 zanieczyszczenie moczu

 zanieczyszczenie moczu

Bakteriomocz bezobjawowy

Bakteriomocz bezobjawowy

 : 

 : 

występowanie znamiennego 

występowanie znamiennego 

bakteriomoczu bez innych objawów 

bakteriomoczu bez innych objawów 

zakażenia

zakażenia

background image

 

 

Bezobjawowy 

Bezobjawowy 

bakteriomocz

bakteriomocz

Wymaga leczenia:

Wymaga leczenia:

1. u kobiet w ciąży

1. u kobiet w ciąży

leki stosowane: 

leki stosowane: 

Amoksycylina,cefalosporyny, , 

Amoksycylina,cefalosporyny, , 

Nitrofurantoina

Nitrofurantoina

2. Leczeni immunosupresyjnie

2. Leczeni immunosupresyjnie

3. Cukrzyca

3. Cukrzyca

4. Zabiegi urologiczne,nerka 

4. Zabiegi urologiczne,nerka 

analgetyczna

analgetyczna

 

 

background image

 

 

Typy ZUM

Typy ZUM

Niepowikłane ZUM.  Najczęstsza 

Niepowikłane ZUM.  Najczęstsza 

etiologia to E.coli(80%), Staphylococcus 

etiologia to E.coli(80%), Staphylococcus 

saprophyticus(10-15%),                           

saprophyticus(10-15%),                           

   (2-5%) Klebsiella,Proteus mirabilis 

   (2-5%) Klebsiella,Proteus mirabilis 

background image

 

 

Typy ZUM

Typy ZUM

Powikłane ZUM : każde ZUM u chorego z 

Powikłane ZUM : każde ZUM u chorego z 

upośledzonym odpływem moczu lub ze 

upośledzonym odpływem moczu lub ze 

współistniejącą chorobą ogólnoustrojową lub w 

współistniejącą chorobą ogólnoustrojową lub w 

razie obecności innego czynnika 

razie obecności innego czynnika 

ogólnoustrojowego upośledzającego zdolność 

ogólnoustrojowego upośledzającego zdolność 

obronną organizmu. Najczęstsza etiologia : E.coli, 

obronną organizmu. Najczęstsza etiologia : E.coli, 

Proteus, Klebsiella, Pseudomonas, Staphylococcus 

Proteus, Klebsiella, Pseudomonas, Staphylococcus 

aureus; 

aureus; 

-zakażenia grzybicze najczęściej Candida albicans 

-zakażenia grzybicze najczęściej Candida albicans 

każde ZUM u mężczyzny zalicza się do 

każde ZUM u mężczyzny zalicza się do 

powikłanych

powikłanych

background image

 

 

Czynniki sprzyjające ZUM

Czynniki sprzyjające ZUM

Fizjologiczne : starzenie się, ciąża

Fizjologiczne : starzenie się, ciąża

Patologiczne : 

Patologiczne : 

zastój moczu

zastój moczu

refluks pęcherzowo-moczowodowy

refluks pęcherzowo-moczowodowy

kamica nerkowa

kamica nerkowa

instrumentacja dróg moczowych

instrumentacja dróg moczowych

leczenie immunosupresyjne 

leczenie immunosupresyjne 

nadużywanie NLPZ

nadużywanie NLPZ

cukrzyca i inne zaburzenia przemiany materii 

cukrzyca i inne zaburzenia przemiany materii 

background image

 

 

ZUM występuje u 20-50% kobiet 

ZUM występuje u 20-50% kobiet 

przynajmniej raz w życiu

przynajmniej raz w życiu

3-10% kobiet aktywnych 

3-10% kobiet aktywnych 

seksualnie ZUM raz w roku

seksualnie ZUM raz w roku

background image

 

 

Badania obrazowe w ZUM

Badania obrazowe w ZUM

Noworodki, małe dzieci

Noworodki, małe dzieci

 

 

zakażenie utrzymujące się po 72 h 

zakażenie utrzymujące się po 72 h 

leczenia

leczenia

mężczyźni z nawracającym zakażeniem

mężczyźni z nawracającym zakażeniem

chorzy po przeszczepie nerki z 

chorzy po przeszczepie nerki z 

nawracającym zakażeniem

nawracającym zakażeniem

kobiety z częstymi nawracającymi 

kobiety z częstymi nawracającymi 

zakażeniami

zakażeniami

background image

 

 

Badania obrazowe w ZUM

Badania obrazowe w ZUM

USG : wodonercze, ropień, kamica

USG : wodonercze, ropień, kamica

Przeglądowe rtg brzucha : kamica

Przeglądowe rtg brzucha : kamica

Urografia : kamica, upośledzenie drożności układu 

Urografia : kamica, upośledzenie drożności układu 

moczowego

moczowego

tomografia komputerowa: mikroropnie, ropień 

tomografia komputerowa: mikroropnie, ropień 

okołonerkowy

okołonerkowy

scyntygrafia z użyciem DSMA : zbliznowacenia nerek

scyntygrafia z użyciem DSMA : zbliznowacenia nerek

cystoureterografia mikcyjna : odpływ pęcherzowo-

cystoureterografia mikcyjna : odpływ pęcherzowo-

moczowodowy, zaburzenia opróżniania pęcherza 

moczowodowy, zaburzenia opróżniania pęcherza 

moczowego

moczowego

cystoskopia w nawracającym ZUM

cystoskopia w nawracającym ZUM

background image

 

 

Leczenie niepowikłanego 

Leczenie niepowikłanego 

ZUM

ZUM

Wszyscy chorzy z objawowym ZUM 

Wszyscy chorzy z objawowym ZUM 

powinni otrzymywać leki

powinni otrzymywać leki

podawanie dużej ilości płynów 

podawanie dużej ilości płynów 

leki spazmolityczne

leki spazmolityczne

częste oddawanie moczu co 2-3 h  

częste oddawanie moczu co 2-3 h  

background image

 

 

Zasady leczenia ostrego zakażenia 

Zasady leczenia ostrego zakażenia 

dolnego odcinka układu moczowego 

dolnego odcinka układu moczowego 

(zapalenie pęcherza

(zapalenie pęcherza

 

 

moczowego)

moczowego)

 

 

Leczenie 3-dniowe  : kobiety

Leczenie 3-dniowe  : kobiety

w razie braku ustąpienia objawów - kontrolny 

w razie braku ustąpienia objawów - kontrolny 

posiew moczu i zmiana antybiotyku w 

posiew moczu i zmiana antybiotyku w 

zależności od antybiogramu

zależności od antybiogramu

leczenie 7-dniowe : mężczyźni

leczenie 7-dniowe : mężczyźni

jeśli kontrolny posiew moczu dodatni to 

jeśli kontrolny posiew moczu dodatni to 

badania obrazowe w celu wykluczenia 

badania obrazowe w celu wykluczenia 

czynników sprzyjających zakażeniu

czynników sprzyjających zakażeniu

background image

 

 

Leki stosowane w leczeniu 

Leki stosowane w leczeniu 

zakażenia pęcherza moczowego

zakażenia pęcherza moczowego

Biseptol  2 x 960 mg

Biseptol  2 x 960 mg

trimetoprim 2x 100 mg

trimetoprim 2x 100 mg

Norfloksacyna 2 x 400 mg

Norfloksacyna 2 x 400 mg

Ciprofloksacyna 2 x 250 mg

Ciprofloksacyna 2 x 250 mg

cefaleksyna (Keflex) 2 x 500 mg

cefaleksyna (Keflex) 2 x 500 mg

amoksycylina 3 x 250 mg

amoksycylina 3 x 250 mg

nitrofurantoina 4 x 100 mg

nitrofurantoina 4 x 100 mg

background image

 

 

Leczenie ostrego zakażenia górnego 

Leczenie ostrego zakażenia górnego 

odcinka układu moczowego 

odcinka układu moczowego 

(zapalenie miedniczek nerkowych 

(zapalenie miedniczek nerkowych 

lub odmiedniczkowe zapalenie 

lub odmiedniczkowe zapalenie 

nerek)

nerek)

 

 

Objawy: Gorączka, dreszcze, ból okolicy lędźwiowej, objawy 

Objawy: Gorączka, dreszcze, ból okolicy lędźwiowej, objawy 

dysuryczne 

dysuryczne 

Badanie obrazowe (np. USG) w celu wykluczenia 

Badanie obrazowe (np. USG) w celu wykluczenia 

niedrożności układu moczowego

niedrożności układu moczowego

Umiarkowane nasilenie choroby : leczenie ambulatoryjne 

Umiarkowane nasilenie choroby : leczenie ambulatoryjne 

doustne przez 14-21 dni; u mężczyzn do 6 tygodni

doustne przez 14-21 dni; u mężczyzn do 6 tygodni

Ciężki przebieg choroby : leczenie szpitalne  i początkowo 

Ciężki przebieg choroby : leczenie szpitalne  i początkowo 

i.v., leczenie przez 14 dni lub dłużej 

i.v., leczenie przez 14 dni lub dłużej 

Objawy utrzymujące się po 72 h leczenia : powtórzyć posiew 

Objawy utrzymujące się po 72 h leczenia : powtórzyć posiew 

moczu i krwi, wykonanie kolejnych badań obrazowych, 

moczu i krwi, wykonanie kolejnych badań obrazowych, 

kontrolny posiew moczu 2 tyg. Po zakończeniu leczenia

kontrolny posiew moczu 2 tyg. Po zakończeniu leczenia

background image

 

 

Leczenie OOZN

Leczenie OOZN

Łagodne postacie 2-3 tyg. Doustnie 

Łagodne postacie 2-3 tyg. Doustnie 

antybiotyki fluorochinolinowe, cefalosporyny 

antybiotyki fluorochinolinowe, cefalosporyny 

1-szej generacji

1-szej generacji

Ciężkie postaci , podanie pozajelitowe dwóch 

Ciężkie postaci , podanie pozajelitowe dwóch 

leków aminoglikozyd (netilmycyna, 

leków aminoglikozyd (netilmycyna, 

amikacyna) + amoksycylina lub 

amikacyna) + amoksycylina lub 

cefalosporyna. Po uzyskaniu poprawy 

cefalosporyna. Po uzyskaniu poprawy 

klinicznej można kontynuować leczenie 

klinicznej można kontynuować leczenie 

doustne

doustne

wykonać kontrolny posiew moczu

wykonać kontrolny posiew moczu

background image

 

 

Przewlekający się bakteriomocz 

Przewlekający się bakteriomocz 

przy obecności czynników 

przy obecności czynników 

sprzyjających (cewnik pęcherzowy, 

sprzyjających (cewnik pęcherzowy, 

kamica nerkowa, torbiel pęcherza) 

kamica nerkowa, torbiel pęcherza) 

leczymy gdy pojawią się objawy 

leczymy gdy pojawią się objawy 

kliniczne lub wystąpienie objawów 

kliniczne lub wystąpienie objawów 

posocznicy

posocznicy

background image

 

 

Nawracające zakażenia bakteriami 

Nawracające zakażenia bakteriami 

rozkładającymi mocznik 

rozkładającymi mocznik 

( ph 

( ph 

moczu alakliczne) 

moczu alakliczne) 

takimi jak 

takimi jak 

Proteus mirabilis, często są 

Proteus mirabilis, często są 

związane z kamicą struwitową. 

związane z kamicą struwitową. 

Konieczne usunięcie wszystkich 

Konieczne usunięcie wszystkich 

kamieni

kamieni

background image

 

 

Nawracające ZUM

Nawracające ZUM

Def. Występowanie ponad 4 epizodów na 

Def. Występowanie ponad 4 epizodów na 

rok

rok

Nawrót zakażenia : zakażenie tym samym 

Nawrót zakażenia : zakażenie tym samym 

drobnoustrojem wkrótce po leczeniu i 

drobnoustrojem wkrótce po leczeniu i 

ustąpieniu objawów (10-21 dni), jest  

ustąpieniu objawów (10-21 dni), jest  

wynikiem zbyt krótkiego leczenia

wynikiem zbyt krótkiego leczenia

Ponowne zakażenie : po ustąpieniu 

Ponowne zakażenie : po ustąpieniu 

bakteriomoczu rozwija się zakażenie 

bakteriomoczu rozwija się zakażenie 

innym drobnoustrojem

innym drobnoustrojem

background image

 

 

Nawracające zapalenie pęcherza 

Nawracające zapalenie pęcherza 

moczowego u młodych kobiet 

moczowego u młodych kobiet 

Najczęściej jest to ponowne 

Najczęściej jest to ponowne 

zakażenie

zakażenie

Uwarunkowania genetyczne

Uwarunkowania genetyczne

zachowania seksualne :stosunek 

zachowania seksualne :stosunek 

płciowy, środki plemnikobójcze, 

płciowy, środki plemnikobójcze, 

kapturki naszyjkowe

kapturki naszyjkowe

kolonizacja pochwy przez 

kolonizacja pochwy przez 

drobnoustroje uropatogenne

drobnoustroje uropatogenne

background image

 

 

Profilktyka nawracającego 

Profilktyka nawracającego 

ZUM

ZUM

Zwiększone przyjmowanie płynów

Zwiększone przyjmowanie płynów

częstsze opróżnianie pęcherza, mikcja przed snem

częstsze opróżnianie pęcherza, mikcja przed snem

opróżnianie pęcherza bezpośrednio po stosunku 

opróżnianie pęcherza bezpośrednio po stosunku 

płciowym

płciowym

higiena osobista : częste mycie z użyciem tylko 

higiena osobista : częste mycie z użyciem tylko 

cieplej wody, unikanie kąpieli w wannie szczególnie 

cieplej wody, unikanie kąpieli w wannie szczególnie 

bąbelkowych lu z dodatkiem środków chemicznych

bąbelkowych lu z dodatkiem środków chemicznych

unikanie zaparć

unikanie zaparć

leczenie profilaktyczne

leczenie profilaktyczne

background image

 

 

Leczenie profilaktyczne

Leczenie profilaktyczne

Lek raz dziennie lub 3 x w tygodniu po 

Lek raz dziennie lub 3 x w tygodniu po 

wieczornej mikcji przez kilka tygodni do kilku 

wieczornej mikcji przez kilka tygodni do kilku 

miesięcy (6-12 mies.) np.. Trimetoprim 100mg, 

miesięcy (6-12 mies.) np.. Trimetoprim 100mg, 

Biseptol 240 mg, nitrofurantoina 50-100 mg, 

Biseptol 240 mg, nitrofurantoina 50-100 mg, 

norfloksacyna 200 mg,cefaleksyna 250 mg

norfloksacyna 200 mg,cefaleksyna 250 mg

przed lub po stosunku płciowym Biseptol 480 

przed lub po stosunku płciowym Biseptol 480 

mg, cefaleksyna 250 mg, nitrofurantoina 50-

mg, cefaleksyna 250 mg, nitrofurantoina 50-

100 mg

100 mg

sporadyczne ponowne zakażenie: przyjęcie 

sporadyczne ponowne zakażenie: przyjęcie 

antybiotyku gdy wystąpią objawy kliniczne

antybiotyku gdy wystąpią objawy kliniczne

Sok żurawinowy

Sok żurawinowy

background image

 

 

U kobiet po menopauzie z 

U kobiet po menopauzie z 

nawracającym zapaleniem 

nawracającym zapaleniem 

pęcherza moczowego częstą 

pęcherza moczowego częstą 

przyczyną jest niedobór 

przyczyną jest niedobór 

estrogenów dlatego skuteczne 

estrogenów dlatego skuteczne 

może być dopochwowe podawanie 

może być dopochwowe podawanie 

estrogenów 

estrogenów 

background image

 

 

ZUM w ciąży

ZUM w ciąży

Sprzyjające czynniki : poszerzenie UKM 

Sprzyjające czynniki : poszerzenie UKM 

oraz zmiany w składzie moczu

oraz zmiany w składzie moczu

25% ciężarnych z bezobjawowym 

25% ciężarnych z bezobjawowym 

bakteriomoczem rozwija się klinicznie 

bakteriomoczem rozwija się klinicznie 

jawne zakażenie górnego odcinka układu 

jawne zakażenie górnego odcinka układu 

moczowego, najczęściej w III trymestrze

moczowego, najczęściej w III trymestrze

Leczenie co najmniej 7 dni: cefaleksyna, 

Leczenie co najmniej 7 dni: cefaleksyna, 

ampicylina, amoksycylina, 

ampicylina, amoksycylina, 

nitrofurantoina   

nitrofurantoina   

background image

 

 

ZUM u mężczyzn

ZUM u mężczyzn

Częstszy u noworodków

Częstszy u noworodków

po 50 r.ż.

po 50 r.ż.

Obrzezanie chroni przed ZUM

Obrzezanie chroni przed ZUM

Niepowikłane zum rzadko

Niepowikłane zum rzadko

znamienny bakteriomocz >10

znamienny bakteriomocz >10

3

3

/ml

/ml

konieczne dokładne zbadanie układu 

konieczne dokładne zbadanie układu 

moczowego

moczowego

najczęstszą przyczyną jest bakteryjne 

najczęstszą przyczyną jest bakteryjne 

zapalenie gruczołu krokowego

zapalenie gruczołu krokowego

background image

 

 

ZUM u mężczyzn

ZUM u mężczyzn

Niepowikłane zapalenie pęcherza 

Niepowikłane zapalenie pęcherza 

moczowego leczy się rutynowo przez 7 

moczowego leczy się rutynowo przez 7 

dni

dni

Powikłane zum antybiotykami o szerokim 

Powikłane zum antybiotykami o szerokim 

spektrum pozajelitowo

spektrum pozajelitowo

leczenie długotrwałe co najmniej 3 tyg.

leczenie długotrwałe co najmniej 3 tyg.

W zapaleniu gruczołu krokowego 

W zapaleniu gruczołu krokowego 

kotrimoksazol, cefalosporyny, 

kotrimoksazol, cefalosporyny, 

fluorochinolony przez 4 tyg.  

fluorochinolony przez 4 tyg.  

background image

 

 

ŚRÓDMIĄŻSZOWE 

ŚRÓDMIĄŻSZOWE 

ZAPALENIA NEREK

ZAPALENIA NEREK

background image

 

 

Podział śródmiąższowych 

Podział śródmiąższowych 

ZN

ZN

Zapalne

Zapalne

Niezapalne

Niezapalne

Ostre

Ostre

Przewlekłe

Przewlekłe

Pierwotne

Pierwotne

Wtórne

Wtórne

background image

 

 

Przyczyny 

Przyczyny 

śródmiąższowych zn

śródmiąższowych zn

Infekcje: OZN, pozanerkowe 

Infekcje: OZN, pozanerkowe 

bakteryjne,wirusy, leptospiroza

bakteryjne,wirusy, leptospiroza

Leki: NSAID, antybiotyki(penicyliny, 

Leki: NSAID, antybiotyki(penicyliny, 

cefalosporyny, chinolony), 

cefalosporyny, chinolony), 

allopurinol, cymetydyna

allopurinol, cymetydyna

choroby autoimmunologiczne: SLE, 

choroby autoimmunologiczne: SLE, 

zesp. Sjogrena

zesp. Sjogrena

background image

 

 

Najczęściej śródmiąższowe 

Najczęściej śródmiąższowe 

zapalenie nerek jest reakcją 

zapalenie nerek jest reakcją 

nadwrażliwości typu opóźnionego, 

nadwrażliwości typu opóźnionego, 

rzadziej typu natychmiastowego

rzadziej typu natychmiastowego

objawy zwykle po kilku tygodniach 

objawy zwykle po kilku tygodniach 

od zastosowanego leku, może ulec 

od zastosowanego leku, może ulec 

skróceniu do kilku dni przy 

skróceniu do kilku dni przy 

powtórnym podaniu leku

powtórnym podaniu leku

background image

 

 

Ostre śródmiąższowe 

Ostre śródmiąższowe 

zapalenie nerek

zapalenie nerek

Nacieki komórkowe 

Nacieki komórkowe 

(limfocyty,eozynofile)

(limfocyty,eozynofile)

Obrzęk tkanki śródmiąższowej i 

Obrzęk tkanki śródmiąższowej i 

cewek

cewek

Ostra niewydolność nerek

Ostra niewydolność nerek

background image

 

 

Objawy kliniczne

Objawy kliniczne

Wzrost kreatyniny

Wzrost kreatyniny

Plamisto-grudkowa wysypka

Plamisto-grudkowa wysypka

Gorączka

Gorączka

Bóle i obrzęki stawów

Bóle i obrzęki stawów

Eozynofilia, erytrocyturia i 

Eozynofilia, erytrocyturia i 

leukocyturia

leukocyturia

background image

 

 

Leczenie

Leczenie

Odstawienie podejrzanych leków

Odstawienie podejrzanych leków

Odpowiednie nawodnienie

Odpowiednie nawodnienie

Zwalczanie kwasicy

Zwalczanie kwasicy

Leczenie nadciśnienia

Leczenie nadciśnienia

Dializoterapia

Dializoterapia

Glikokortykosteroidy

Glikokortykosteroidy

Poprawa zwykle po 4-8 tygodniach

Poprawa zwykle po 4-8 tygodniach

background image

 

 

Przewlekłe śródmiąższowe 

Przewlekłe śródmiąższowe 

zapalenie nerek

zapalenie nerek

Włóknienie śródmiąższu i zanik 

Włóknienie śródmiąższu i zanik 

cewek

cewek

Zaburzenia funkcji cewek

Zaburzenia funkcji cewek

Leukocyturia przy jałowych 

Leukocyturia przy jałowych 

posiewach

posiewach

Niewielki białkomocz

Niewielki białkomocz

Niedokrwistość

Niedokrwistość

background image

 

 

Leczenie przewlekłego 

Leczenie przewlekłego 

śródmiąższowego 

śródmiąższowego 

zapalenia nerek

zapalenia nerek

Leczenie nadciśnienia

Leczenie nadciśnienia

Dieta z ograniczeniem białka do 0,8-1,0 

Dieta z ograniczeniem białka do 0,8-1,0 

g/kg mc.

g/kg mc.

Dieta hipolipemicznna

Dieta hipolipemicznna

Zwalczanie kwasicy

Zwalczanie kwasicy

Leczenie niedokrwistości

Leczenie niedokrwistości

Unikanie leków nefrotoksycznych i 

Unikanie leków nefrotoksycznych i 

odwodnienia

odwodnienia

        

        


Document Outline