Analiza ryzyka

i bezpieczeństwo w 

transporcie

Wprowadzenie i definicje

Andrzej Tytko

Zarządzanie bezpieczeństwem – podstawowe 

definicje

Akt prawny: pisemna regulacja prawna
Ustawy, rozporządzenia, zarządzenia:  akty prawne w RP
Traktaty, dyrektywy, decyzje: akty prawne EU
Procedura: opisany sposób działania
Norma techniczna: dokument techniczny jednoznacznie określający 
wymagania lub ilościowe  przedmiotu normy, zalecający ich 
przestrzeganie
Norma polska, i europejska: norma ustanowiona przez Polski Komitet 
Normalizacyjny (PN, PN-EN) lub komitety europejskie CEN , CENELEC (EN, 
ISO)
Norma zharmonizowana: norma europejska opracowana i ustanowiona 
na zlecenie KE dla danej dyrektywy przedmiotowej
Obiekt: rzecz lub przedmiot poszukiwania, studiów, badań itp.
System: zespół elementów funkcjonujących jako całość dla osiągnięcia 
wyznaczonych celów  lub zbiór elementów, relacji między elementami, i 
celów działania
Maszyna: obiekt składający się z mechanizmów przeznaczony do zadań 
technologicznych (przetwarzania surowców i półproduktów), 
transportowych  (transport ludzi, materiałów, cieczy, gazów, energii itp. 
energetycznych (wytwarzanie i przetwarzanie energii)

Systemy bezpieczeństwa – podstawowe definicje

Bezpieczeństwo: stan spokoju, brak zagrożenia 
Bezpieczeństwo:  stan w którym ryzyko nie przekracza akceptowalnego 
poziomu
Wypadek: niepożądane zdarzenie prowadzące do utraty życia zdrowia 
mienia itp.
Uszkodzenie: stan obiektu wynikły na skutek przekroczenie 
dopuszczalnych poziomów zużycia, uszkodzenie może być naprawialne 
lub nienaprawialne
Katastrofa: niepożądane zdarzenie prowadzące do utraty życia zdrowia 
mienia w dużej skali
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP): ogól norm prawnych, metod i 
środków badawczych , organizacyjnych i technicznych  pozwalających na 
bezpieczne wykonywanie pracy
Bezpieczeństwo obiektów technicznych: zbiór zasad, norm 
prawnych, metod i środków badawczych , organizacyjnych i technicznych, 
eksploatacyjnych i diagnostycznych zapobiegających przekroczeniu 
zadanego poziomu ryzyka czyli utraty życia zdrowia lub mienia, oraz 
zniszczeń w systemach i środowisku naturalnym
Nadmiar bezpieczeństwa: nadmiar strukturalny ,parametryczny, 
diagnostyczny,  eksploatacyjny, konstrukcyjny, informatyczny 
zwiększający  poziom bezpieczeństwa
Kształtowanie bezpieczeństwa: wszelkie planowe działania majce na 
celu podwyższenie bezpieczeństwa
Niezawodność bezpieczeństwa: bezpieczeństwo opisane wskaźnikami 
teorii niezawodności
Zarządzanie: zbiór czynności obejmujący planowanie, decydowanie, 
organizowanie, skierowane na zasoby ludzkie, rzeczowe, materialne i 
finansowe z zamiarem osiągania określonych celów

Analiza ryzyka – podstawowe definicje

Ryzyko: iloczyn prawdopodobieństw wystąpienia danego zagrożenia i  
miar jego skutków
Ocena ryzyka: proces szacowania lub wyznaczania wartości liczbowej
Akceptowalny poziom ryzyka: wartość liczbowa ryzyka, możliwa do 
zaakceptowania w danych warunkach
Dopuszczalny poziom ryzyka: wartość liczbowa ryzyka podana w 
określonych przepisach , aktach prawnych, normach itp. 
Ryzyko resztkowe: wartość liczbowa ryzyka określona po 
wyeliminowaniu podstwowych zagrożeń
Metody oceny ryzyka: określone w normach procedury jakościowego 
lub ilościowego szacowania ryzyka
Prawdopodobieństwo: wartość liczbowa  zawarta w przedziale od 0 do 
1 określająca szansę realizacji zdarzenia (0  - zdarzenie niemożliwe, 1 – 
zdarzenie pewne)
Rozkład statystyczny: formalny lub graficzny opis cech majaczej 
właściwości losowe)
Zmienna losowa: cecha populacji którą można opisać metodami 
statystycznymi
Niezawodność: prawdopodobieństwo wykonania przez obiekt pracy w 
sposób bezawaryjny w określonym czasie liczbowo określana miarą 
prawdopodobieństwa

Podstawowe potrzeby człowieka

Hierarcha potrzeb wg. Maslowa (piramida Maslowa)

Podstawowe potrzeby człowieka

Teoria i inżynieria obiektów technicznych

Definicja ryzyka wg PN-EN 1050

Poziomy ryzyka

Zarządzanie bezpieczeństwem – analiza ryzyka

Analiza bezpieczeństwa procesowego

Koncepcja wypadku  (MORT czyli Menagement 

Overight Risk Tree)

Rozwój zdarzenia wypadkowego

Przykładowe kryteria  analizy ryzyka pojazdu HGV

Kolejność postępowania przy analizie ryzyka

Zarządzanie bezpieczeństwem – analiza ryzyka

Zarządzanie bezpieczeństwem – model

Struktura ryzyka na przykładzie projektu pojazdu HGV 

(szybka kolej)

Zarządzanie w odniesieniu do szkolenia w zakresie 

oceny ryzyka

Metody jakościowe analiza ryzyka

LISTY KONTROLNE (Check list - CHL):  weryfikacja zgodności 
procedur ze standardami określonymi w procedurach i dokumentach 
satandardowych
ANALIZA BEZPIECZEŃSTWA PROCESU (Process Safety Analysis 
– PSA):  ocena zagrożeń na podstawie praktyki  i określenia  
granicznych wartości parametrów procesowych i jakościowych skutków 
ich przekroczenia
ANALIZA ZAGROŻEŃ OPERACYJNYCH (Hazard an Operablibity 
Studies - HAZOP): analiza odchyleń od projektowanych  warunków 
operacyjnych
ANALIZA PRZYCZYN I SKUTKÓW (Failure Mode and Effects 
Analisis – FMEA): analiza przyczyn i skutków, której celem jest 
określenie możliwości i przyczyn wystąpienia awarii 

Metody ilościowe analiza ryzyka

ANALIZA DRZEWA BŁĘDÓW (Fault Tree Analisiz - FTA):  analiza 
drzewa błędów umożliwia jakościowe  określenie przyczyn zdarzenia 
ekstremalnego oraz obliczenie prawdopodobieństwa jego zaistnienia, 
realizowana graficznie w postaci zależności pomiędzy przyczynami i 
skutkami 
ANALIZA DRZEWA WYDARZEŃ (Event Tree Analisiz - ETA):  
analiza skutków awarii
ANALIZA PRZYCZYN I SKUTKÓW (Cauce and Cisecvence 
Analisiz - CCA):  analiza przyczyn i skutków awarii, stanowi 
kombinację metod ETA i FTA
ANALIZA NIEZAWODNOŚCI LUDZKIEJ (Human Reliability 
Analizis – HRA): umozliwia przewidywanie wystąpienia błędu 
operatora

 

Zarządzanie bezpieczeństwem – analiza ryzyka