Pozycja kobiety 

W różnych kulturach

Stereotyp kobiety

• Stereotypy kobiet- skąd się wzięły ? Dlaczego funkcjonują w naszym 

środowisku ? Jak przełamać te stereotypy ? Zgodnie ze stereotypem, 

kobiety powinny się charakteryzować następującymi cechami: 

empatią, opiekuńczością, ciepłem, wrażliwością, wytrzymałością, 

cierpliwością, altruizmem, czułością, intuicją oraz zdolnością do 

wybaczania i budzenia zaufania, dobrocią i serdecznością.

• Są stereotypy kobiecej urody, kobiecych zawodów. Według 

niektórych stereotypowa kobieta powinna być inteligentna, dbająca o 

siebie, posiadać własną karierę zawodową, dbać o swoją opinię. 

Jednocześnie powinna być tzw. Kurą domową, dbać o dom, o dzieci i 

męża. Role stereotypowej kobiety są inne w różnych narodach i 

społeczeństwach. Francuzki kojarzą się nam modelkami na wybiegu, 

dbającymi o swój wygląd i figurę, potrafiącymi się dobrze ubrać. Są 

piękne i eleganckie. Indyjki to kobiety posłuszne mężczyznom, ich los 

jest ciężki. Jednak Indie należą do państw, które podjęły bardzo 

aktywną politykę w kierunku równouprawnienia kobiet. W Chinach 

zwracano uwagę na zwiększenie przewagi mężczyzny nad kobietą, 

której samodzielność w wielu aspektach życia ulegała w ten sposób 

znacznemu obniżeniu.

Starożytna Grecja

 

               Pozycja kobiety w starożytnej Grecji była faktycznie niska, jednakże 

sytuacja taka nie panowała od początku – sięgnijmy do prastarej kultury 
minojskiej. Na podstawie wielu dostępnych źródeł i zabytków pochodzących z 
okresu kultury kreteńskiej można stwierdzić, iż kobiety posiadały wówczas 
dość dużą swobodę i odgrywały w swoim środowisku większa rolę, niż w 
latach późniejszych w państwach greckich. Świadczą o tym m.in. freski 
pałaców kreteńskich, na których występują sceny z życia codziennego, np. 
uwieczniona została grupa kobiet, które tańczą jako uczestniczki obrzędów 
sakralnych – nie były więc one wyłączone z udziału w życiu religijnym 
społeczności. Również zabytki literackie, rzeźby i malowidła wazowe 
przedstawiają m.in. młode kobiety biorące czynny udział w zabawach 
sportowych (np. w zawodach polegających na przeskoczeniu byka). 
Ciekawostkę stanowi w tym miejscu fragment fresku z wizerunkiem tancerki, 
zwanej przez archeologów „Paryżanką” – w efektownym ujęciu i stroju, 
przypominającym bardziej kreację z końca XIX wieku, niż z ubiór zgodny z 
kanonami epoki klasycznej. Jak widać, również w życiu towarzyskim 
przysługiwała kobietom duża swoboda.

Średniowiecze

Duży rozwój miast w XII wieku przyczynił się do 

znacznego powiększenia roli kobiety w życiu 

gospodarczym średniowiecznej Europy. Choć przyczyną 

był rozwój urbanizacji zwiększyła się również rola kobiety 

na wsi. Duże znaczenie miało wynalezienie młyna i 

odpowiedniej uprzęży dla koni. Dzięki temu znikał widok 

kobiet samodzielnie orzących pole i młócących zboże. 

Kobiety miały teraz więcej czasu na lżejsze zajęcia i 

mogły rozwijać skuteczniejszą hodowlę i uprawę. Zaczęły 

zjeżdżać się do pobliskich miast na targi, gdzie mogły 

prowadzić własne, małe stragany. Handlowały na 

niewielką skalę jajami, drobiem, ziołami itp. Kobiety 

jednak nie zostały wyzwolone z męskiej lub pańskiej 

władzy, po prostu dostały możliwość rozwinięcia swoich 

potencjałów.

Islam

• Twierdzi się niekiedy, że Koran wywarł w pogańskim 

społeczeństwie arabskim i w niektórych krajach nadal wywiera pozytywny 

wpływ na pozycję kobiety w społeczeństwie. Zwolennicy tej tezy 

argumentują, że pozycja ta przed powstaniem islamu była w 

społeczeństwach arabskich znacznie gorsza (np. istniała 

nieograniczona poligamia, zabijano noworodki płci żeńskiej, czasem także 

kobiety starsze i wdowy, kobiety nie miały nawet minimalnych praw). 

Takiemu poglądowi przeczy jednak szereg informacji na temat 

przedislamskich społeczeństw arabskich, w tym zawartych w źródłach 

muzułmańskich. Na przykład pierwsza żona Mahometa, 

wdowa Chadidża była przed poślubieniem Mahometa niezależną kobietą 

interesów zatrudniającą mężczyzn.

• Od początku istniały również znaczne różnice między sytuacją kobiet w 

społeczeństwach chrześcijańskich i muzułmańskich, na niekorzyść tych 

ostatnich (np. poligamia i łatwy dla męża rozwód). Wśród muzułmanów nie 

następowały i do dziś przeważnie nie nastąpiły żadne naprawdę znaczące 

zmiany w sytuacji kobiet. Nadal w większości krajów islamskich w praktyce 

obowiązuje tradycyjne prawo szariatu, oparte m.in. na Koranie oraz 

przepisy zwyczajowe, które naruszają lub ograniczają prawa kobiet. W 

społeczeństwach muzułmańskich dominuje przekonanie, że dotychczasowa 

sytuacja prawna jest dobra i nie wymaga żadnych zmian, bo opiera się na 

„prawie bożym”.

Chiny

Starożytna chińska tradycja nakazująca, by synowie opiekowali się swoimi 

rodzicami, gdy ci będą za starzy na pracę, jest wciąż popularna w wielu 
miejscach w Chinach, a szczególnie na terenach rolniczych. Wiele osób nie 
odstępuje od tej tradycji, dodatkowo uważając, że "jedynie syn może nosić 
rodzinne nazwisko " oraz, że "im więcej synów, tym szczęśliwsza rodzina". 
Od późnych lat 70., gdy Chiny zaczęły wprowadzać politykę planowania 
rodziny, by zapobiec wzrostowi populacji, wielu rodziców musiało się 
bardzo starać, by wydać na świat męskiego potomka poprzez "próby aż do 
skutku". Przeprowadzano nawet aborcje. W rezultacie, zaowocowało to 
krzywym obrazem podziału płci przy urodzeniach oraz nielegalnym 
handlem kobietami, ze względu na zmniejszającą się liczbę potencjalnych 
żon. Te nierówności nie mogą być już dłużej ignorowane i rząd Chiński 
wprowadził nowe inicjatywy, mające na celu poprawienie sytuacji córek i 
starszych rodziców na wsiach bez synów. Przed wojną, krępowano stopy, 
tzn. podwijano palce pod stopę i zawiązywano bandażem, nigdy go nie 
rozwijano, a dziewczynka rosła. Robiona tak, ponieważ uważano że kobieta 
nie potrzebuje stóp do chodzenia – chodzi tylko po domu.

Notatka

• Stereotypy kobiecej urody, obyczajów i zawodów są 

uzależnione w głównej mierze od kultury, w której funkcjonują.

• W wielu kulturach, zwłaszcza blisko – i dalekowschodnich, 

kobieta jest przedstawiana jako doświadczona i szanowana 
matka, a także jako uległa i wierna swojemu mężowi. Niestety, 
często kobiety również są okaleczane z różnych, mniej lub 
bardziej przyziemnych powodów. 

• W kulturach znacznie bardziej wyzwolonych, np. zachodniej 

Europy czy Stanów Zjednoczonych, kobieta jest przedstawiana 
jako wyzwolona, zaradna życiowo i niezależna od męża.

• Obecnie rządy wielu krajów czynią starania w celu 

równouprawnienia kobiet i mężczyzn, zarówno pod względem 
obyczajowym, jak i politycznym.

Piotr Teodorczyk 

      Adam Dupla