1

Strategie badań – 

ilościowe v. jakościowe

- porównanie

2

Porównanie strategii (1)

Badania ilościowe

Badania jakościowe

Zadania i cele badań

odpowiedź na pytanie „ile?”

odpowiedź na pytanie „dlaczego?”

ustalenie ogólnych trendów i zależności 

pomiędzy zmiennymi zależnymi i 

niezależnymi

odkrycie znaczeń poszczególnych 

badanych układów społecznych

poszukiwanie faktów i przypadków 

zjawisk bez większego zainteresowania 

subiektywnym zachowaniem jednostki

zrozumienie zachowania jednostki 

zgodnie z jej układem odniesienia

badania zorientowane na weryfikację, 

potwierdzające, podsumowujące, 

eksplanacyjne

badania zorientowane na odkrycie, 

eksploracyjne, ekspansywne, 

emancypacyjne, aktywizujące

3

Porównanie strategii (2)

Badania ilościowe

Badania jakościowe

Podejście, tradycja metodologiczna

pozytywistyczne 

interpretacyjne

nacisk położony na wyniki liczbowe

nacisk położony na interpretacje zjawisk

logiczno-pozytywistyczny charakter

fenomenologiczny charakter

obiektywne podejście,

subiektywne podejście,

partykularne, atomistyczne

holistyczne (całościowe)

scjentyzm

orientacja humanistyczna

badania zorientowane na wynik

badania zorientowane na proces

kategorie pojęciowe przyjęte a priori, 

narzucone przez teorię

kategorie pojęciowe naturalne, 

wyłaniające się w trakcie badań

4

Porównanie strategii (3)

Badania ilościowe

Badania jakościowe

Metody

ilościowe

jakościowe

naturalny i nieustrukuralizowany pomiar

ograniczone sondowanie

zastosowanie pytań sondujących

więcej błędów nie wynikających z próby

więcej błędów próby

możliwość prognozowania

niemożliwość prognozowania

Techniki : pomiary, testy

Narzędzia : kwestionariusze, arkusze

Narzędzia : empatia (jaźń)

kontrolowany i wystandaryzowany 

pomiar

przeprowadzane na wielkich próbach 

(200-1200 jednostek)

przeprowadzane na małych próbach 

(20-50 jednostek)

Techniki : wywiad, obserwacja, 

doświadczenie przez uczestnictwo

5

Porównanie strategii (4)

Badania ilościowe

Badania jakościowe

Rola badacza i respondenta

bierna, odtwórcza rola respondenta

czynna, kreatywna rola respondenta

badacz jest niezależny od przedmiotu i 

sytuacji badawczej

badacz wywiera wpływ na badaną 

rzeczywistość i sam doznaje wpływu

perspektywa badacza z zewnątrz, 

ograniczony kontakt ze źródłem danych

badacz wewnątrz procesu, bezpośredni 

kontakt ze źródłem danych

większe ryzyko błędu ankietera i/lub 

badacza

konieczne doświadczenie, 

interdyscyplinarne przygotowanie i 

specjalne predyspozycje badacza

większy zespół badawczy – wydłużenie 

kanału komunikacyjnego, większe 

ryzyko zniekształcenia informacji

mniejszy zespół badawczy – skrócenie 

kanału informacyjnego, mniejsze ryzyko 

zniekształcenia informacji

6

Porównanie strategii (6)

Badania ilościowe

Badania jakościowe

Ważność i ograniczenia strategii

Krytyka

prawomocność, powtarzalność i 

porównywalność danych

niepowtarzalność, wyniki są 

następstwem interakcji między 

badaczem i badanymi

badanie tylko tego, co można zawrzeć 

w hipotezach i testować poprzez 

posiadane narzędzia

otwarte perspektywy poznawcze, 

nieporównywalność wyników z uwagi 

na niepowtarzalność badań

podejście atomistyczne, 

redukcjonistyczne, wyniki oczywiste, 

zdroworozsądkowe

dane niewyraziste, badania 

„nienaukowe”, wyniki oparte na danych 

niepewnych, anegdotycznych

7

Wybór strategii

•

Jak prowadzić proces eksploracji (odkrywania, 
badania)?

•

Odpowiedź na to pytanie wiąże się z 

dylemat wyboru 

strategii

 

: badania ilościowe czy badania jakościowe?

•

Współczesna pedagogika dopuszcza 

współistnienie 

wielu paradygmatów naukowych

, a w badaniu 

rzeczywistości edukacyjnej 

akceptowane są 

metodologie badań ilościowych i jakościowych.

•

Zawsze jednak 

badanie, czyli

 

opisywanie, wyjaśnianie 

i rozumienie

 (korespondujące z zastosowaniem 

określonej interpretacji) 

praktyki edukacyjnej

 

prowadzi do budowania teorii

, która jest symboliczną 

reprezentacją badanego fragmentu rzeczywistości 
edukacyjnej. 

8

Triangulacja

•

Triangulacja

 (pierwotnie zastosowana w badaniach 

jakościowych, N. Denzin) to

 strategia polegająca na 

łączeniu

 w jednym badaniu różnorodnych, wzajemnie 

uzupełniających się (komplementarnych)

 metod 

badawczych, technik, materiałów empirycznych, 
perspektyw teoretycznych

 (paradygmatów) oraz 

obserwatorów (badaczy).

•

Poznawczo najbardziej korzystne jest prowadzenie 
ilościowych badań jako wstęp do badań jakościowych.

•

Krytycy koncepcji triangulacji (nurt pozytywistyczny) 
wskazują, że 

nie można bezkrytycznie jej stosować,

 

może być użyteczna do pozyskiwania danych 
(poszerzać pole widzenia badanych zjawisk), ale nie 
jest gwarancją rzetelności i trafności badań. 

9

Typy triangulacji

•

Typy triangulacji (Norman Denzin)

(1)

Triangulacja źródeł

 – polega na wykorzystaniu i 

porównywaniu danych pochodzących od różnych 
osób, z różnych miejsc i z różnego czasu.

(2)

Triangulacja badaczy

 – wyraża się poprzez 

porównywanie wniosków, do których dochodzi 
kilku badaczy pracujących w tym samym terenie.

(3)

Triangulacja metod

 – porównuje się dane zebrane 

za pomocą różnych metod, na przykład ankiety i 
wywiadu otwartego.

(4)

Triangulacja teorii

 – porównuje się interpretacje 

danych dokonywane w różnych perspektywach 
teoretycznych.

10

Triangulacja w badaniach 

pedagogicznych

•

Triangulacyjna perspektywa w badania 
pedagogicznych, łączenie metod ilościowych i 
jakościowych, daje 

możliwość prowadzenia 

wieloaspektowych projektów badawczych

 

przekraczających perspektywę jednego paradygmatu i 

wychodzi naprzeciw nowym wyzwaniom

: 

(1)

pluralizacja form rodziny oraz wpływ niżu 
demograficznego na wychowanie dzieci, szkołę i pracę 
z młodzieżą,

(2)

integracja europejska i społeczne skutki globalizacji 
oraz ich wpływ na przeobrażenia w sferze kształcenia, 
wychowania i kwestii socjalnych,

(3)

skutki przemian technicznych i masowego bezrobocia 
strukturalnego oraz ich wpływ na zawodowe 
kształcenie i dokształcanie.