Wykład 11

06 maja 2010

Pamięć 

autobiograficzna

Plan wykładu

• Organizacja pamięci autobiograficznej
• Metody badania
• Pamięć przeżyć z różnych okresów życia – 

amnezja dziecięca i reminiscencja

• Pamięć zdarzeń emocjonalnych: pamięć 

fleszowa 

• Czy można wierzyć własnym 

wspomnieniom? 

• Fałszywe wspomnienia

Czym jest pamięć 

autobiograficzna?

•

Gromadzi zdarzenia i fakty bezpośrednio 
odnoszące się do „Ja”

•

Sprawia, że nasze zachowanie jest kierowane 
wiedzą o własnej przeszłości

•

Ale pojęcie to nie odnosi się do specyficznego 
magazynu, ani do specyficznych 
mechanizmów

•

Tradycja filozoficzna: rozróżnienie przez 
Bergsona pamięci wspomnieniowej i 
nawykowej

Trochę historii

• Za prekursorów badań uważa się Galtona i 

Freuda

• Galton: zainteresowanie taksonomią wspomnień 

oraz poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o 
przyczynę i istotę ich różnorodności; badania 
metodą słów-podpowiedzi, inaczej wskazówek

• Freud: zainteresowanie związkami 

przyczynowymi między przeszłością i 
teraźniejszością; odtwarzanie historii życia jako 
element terapii

Ogólna charakterystyka i 

organizacja

•

Pamięć autobiograficzna to pamięć trwała, 
element pamięci deklaratywnej

•

Niekiedy utożsamiana z pamięcią 
epizodyczną, ale włącza się także do jej 
zakresu uogólnioną wiedzę semantyczną na 
temat własnej przeszłości, zachowań, uczuć, 
postaw

•

Zapis przeżyć osobistych oraz ich znaczenie

•

Ważne elementy to narracja, wyobraźnia i 
emocje

Typologie pamięci 

autobiograficznej

• Typologia Conwaya: pamięć okresów 

życia; pamięć zdarzeń ogólnych, 
cyklicznych lub pojedynczych; 
pamięć zdarzeń specyficznych

• Typologia Cohen: pamięć 

empiryczna; pamięć deklaratywna; 
pamięć specyficzna; pamięć ogólna

Hierarchiczny model 

pamięci autobiograficznej 

M. Linton

• Najwyższy poziom przechowywania: 

nastrój

• Tematy i podtematy wspomnień
• Rozszerzenia tematów i podtematów
• Zdarzenia i epizody oraz amalgamaty
• W skład zdarzeń i epizodów wchodzą 

elementy

• Szczegóły

Hierarchia w pamięci 

autobiograficznej

Nakładanie się okresów 

życia i tematów

Funkcje pamięci 

autobiograficznej

• Intrapersonalna: konstruowanie i 

przechowywanie „Ja” oraz własnej 
historii; regulowanie nastroju, 
utrzymywanie równowagi emocjonalnej

• Interpersonalna: zawieranie i 

podtrzymywanie związków z innymi 
ludźmi; autoprezentacja

• Generowanie teraźniejszych i 

przyszłych zachowań

Metody badania

• Kwestionariusz śniadaniowy i techniki 

słowne – podawanie skojarzeń słownych 

(autorstwa Galtona)

• Badania prowadzone na samym sobie: M. 

Linton, R.T. White, W.A. Wagenaar – 

codzienne zapisywanie zdarzeń z 

własnego życia wraz ze wskazówkami

• Wywiady
• Eksperymenty, np. nad wdrukowywaniem 

fałszywych wspomnień

Amnezja dziecięca

• Granice amnezji dziecięcej i 

czynniki na nie wpływające

Płeć
Inteligencja
Zdolności werbalne
Czynniki kulturowe
Pozycja dziecka w rodzinie

Amnezja dziecięca – 

pamięć narodzin 

rodzeństwa

Amnezja dziecięca – 

hipotezy wyjaśniające

• Hipoteza neuropsychologiczna – amnezja 

wynika z niedojrzałości mózgu, wczesne 

doświadczenia nie są rejestrowane wcale 

albo ich ślady są bardzo nietrwałe 

• Hipoteza psychoanalityczna – wspomnienia 

z wczesnego dzieciństwa ulegają wyparciu

• Hipotezy poznawcze – sposób kodowania a 

sposób wydobywania; pojawianie się 

wspomnień możliwe dopiero po 

ukształtowaniu się pojęcia „Ja”

Reminiscencja w pamięci 

autobiograficznej (memory 

bump)

•  

Reminiscencja

Wyjaśnienia reminiscencji w 

pamięci autobiograficznej

• Poznawcze 
• efekt pierwszeństwa (liczne „pierwsze 

razy”)

• zdarzenia przełomowe
• więcej pozytywnych zdarzeń
• Neurologiczne: czas najlepszego 

funkcjonowania poznawczego

• Powstawanie tożsamości osobistej  

Przywoływanie wspomnień o 

różnym zabarwieniu 

emocjonalnym

• Więcej przywoływanych wspomnień 

pozytywnych niż negatywnych czy 

neutralnych

• Wraz z upływem czasu maleje nasycenie 

emocjonalne wspomnień, dotyczy to w 

szczególności pamięci zdarzeń negatywnych

• „Ulepszanie” przeszłości występuje zarówno 

w dowolnej, jak i mimowolnej pamięci 

autobiograficznej

• Wyjątek stanowią osoby depresyjne

Intensywność afektu 

związanego ze 

wspomnieniami

Pamięć fleszowa (efekt 

lampy błyskowej)

• Pierwsze doniesienie: 1899r. Colgrove, 

badania nad pamięcią okoliczności uzyskania 
wiadomości o śmierci Lincolna

• Brown i Kulik (1977): pamięć okoliczności, w 

jakich osoby badane dowiedziały się o 
zabójstwie Johna F. Kennedyego

• Kategorie kanoniczne: informacja o miejscu; 

o towarzyszących zdarzeniach; o źródle 
informacji; o konsekwencjach; o 
przeżywanych emocjach 

Pamięć fleszowa c.d.

• Czy na pewno niezwykle wierna?
• Badania Neissera i Harscha (1992) nad 

wspomnieniami dotyczącymi otrzymania 

wiadomości o eksplozji Challengera po 24 

godzinach, 2 latach i 6 miesiącach oraz 3 

latach: w ostatniej próbie 7% dokładne 

przypominanie, 25% całkowicie nieścisłe

• Niemniej ludzie żywią głębokie 

przekonanie, że ich wspomnienia są 

wyjątkowo wyraziste i autentyczne 

Wspomnienia fleszowe z 

różnych okresów życia

Prywatne wspomnienia 

fleszowe

• Często odnoszą się do różnych tzw. 

pierwszych doświadczeń

• Dotyczą częściej wspomnień 

związanych z przeżyciem 
traumatycznym

• Zawierają liczne błędy dedukcyjne

Czynniki wpływające na 

powstawanie wspomnień 

fleszowych 

Czynniki wpływające na 

powstawanie wspomnień 

fleszowych

• Nowość zdarzenia → zaskoczenie → emocje 

→ wspomnienie fleszowe

• Ważność → emocje → jawne powtarzanie 

(opowiadanie, słuchanie na temat zdarzenia) 
→ powstawanie zapisu pamięciowego 
zdarzenia → wspomnienie fleszowe

• Czyli najważniejsze czynniki to: nowość oraz 

znaczenie dla dalszego życia jednostki lub 
dla historii

Ocena źródła wspomnień

• Czy można ufać w prawdziwość 

własnych wspomnień?

• Czynniki wpływające na ocenę 

źródła wspomnień

1. Zależność od pola
2. Żywość wyobrażeń wzrokowych
3. Podatność na sugestię
4. Zaabsorbowanie (absorption)

Konstruktywny charakter 

pamięci autobiograficznej

• Podstawowa rola schematów poznawczych
• Schemat „Ja”: podtrzymywanie poczucia 

własnej wartości, dążenie do spójności, 

uaktualnianie

• Związki między pamięcią autobiograficzną 

i autonarracją

• Nadanie wspomnieniom struktury narracji 

sprzyja ocenianiu ich jako wiarygodnych

• Narracje dziecięce tworzone w rozmowach 

z rodzicami

Grzechy pamięci, także 

autobiograficznej

• Nietrwałość: osłabianie i zanikanie wspomnień
• Roztargnienie: brak kodowania zdarzeń
• Blokowanie: trudności w przywoływaniu 

wspomnień

• Błędne atrybucje: błędne różnicowanie 

wspomnień prawdziwych i fałszywych

• Podatność na sugestię: zaszczepianie fałszywych 

wspomnień

• Tendencyjność: wpływ teraźniejszości na treść 

wspomnień

• Uporczywość: nawracanie wspomnień

Fałszywe (rzekome) 

wspomnienia – procedury 

wywoływania

• Schemat Loftus: zagubiony w centrum 

handlowym; Królik Bugs w 

Disneylandzie

• Procedura Deese’a, Roedigera i 

McDermott (DRM): igła w stogu siana

• Paradygmat obrazowy (Miller i 

Gazzaniga): obrazki lub zdjęcia z 

typowymi, schematycznymi obiektami 

znajdującymi się w określonej sytuacji 

czy kontekście

Co sprzyja powstawaniu 

fałszywych wspomnień?

• Schematy zdarzeń
• Błędna atrybucja źródeł
• Sugestia
• Hipnoza
• Powtarzanie przypominania
• Wiek
• Aktywność poznawcza związana ze 

wspomnieniami

• Kontekst społeczny