USTANIE STOSUNKU PRACY

 

 

Ustanie stosunku pracy

Stosunek pracy może ustać poprzez: 
• wygaśnięcie - czyli ustanie stosunku pracy z mocy 

zdarzenia określonego w Kodeksie Pracy oraz w 
przepisach szczególnych, innego niż czynność 
prawna, np. w art. 63

1

 § 1 KP, 

• rozwiązanie - przy pomocy jednego ze sposobów 

określonych w art. 30 KP

 

 

• Zgodnie z art. 30 KP umowa o pracę może 

być rozwiązana: 

• na mocy porozumienia stron, 
• przez oświadczenie jednej ze stron z 

zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie 

umowy o pracę za wypowiedzeniem), 

• przez oświadczenie jednej ze stron bez 

zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie 

umowy o pracę bez wypowiedzenia), 

• z upływem czasu, na który była zawarta, 
• z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania 

była zawarta. 

 

 

CZYNNOŚCI PRAWNE DWUSTRONNE

 

 

Rozwiązanie stosunku pracy na mocy porozumienia 

stron 

• Dochodzi do skutku, przez zgodne oświadczenie woli 

pracownika i pracodawcy. 

• W istocie jest to oferta zawierająca propozycję 

zgodnego rozwiązania stosunku pracy, do której 

stosuje się odpowiednio na podstawie art. 300 KP – 

przepisy art. 66 i nast. KC.

• Propozycja ta przestaje wiązać stronę, która ją 

składa, jeżeli nie zostanie ona przyjęta przez drugą 

stronę w wyznaczonym terminie lub niezwłocznie, 

jeżeli została złożona bez wyznaczenia terminu 

odpowiedzi.

 

 

• Jest to umowa miedzy pracownikiem a pracodawcą, 

mają tu zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego 

( art. 300 - w sprawach nie unormowanych przepisami 

prawa pracy do stosunku pracy stosuje się 

odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są 

one sprzeczne z zasadami prawa pracy). 

• Nie ma tu ograniczeń terminami i zakazami . Strony 

mogą dokonać rozwiązania stosunku pracy za 

porozumieniem stron w każdym, uzgodnionym 

terminie, w szczególności – natychmiast.

• Jeżeli strony nie określiły terminu rozwiązania stosunku 

pracy, to rozwiązuje się on w dacie zawarcia 

porozumienia. 

• Dopuszczalne jest też ustalenie terminu poprzez 

wskazanie określonego zdarzenia przyszłego, o ile jest 

ono pewne, a może podlegać jedynie przesunięciu. 

 

 

• Szczególnym przypadkiem rozwiązania stosunku 

pracy za porozumieniem stron jest przejście 
pracownika do nowego pracodawcy na podstawie 
porozumienia pracodawców . 

• Chodzi o porozumienie pracodawców z 

pracownikiem, którego skutkiem jest rozwiązanie 
stosunku pracy za porozumieniem stron z 
dotychczasowym pracodawcą oraz nawiązanie 
stosunku pracy z nowym . 

 

 

Forma porozumienia stron

• Brak zastrzeżenia formy pisemnej w art. 30Kp, 

oznacza, że stosunek pracy może być rozwiązany 

nie tylko na mocy porozumienia zawartego ustnie, 

ale także na skutek porozumienia dorozumianego, 

czyli zachowań stron, z których wynika wola 

rozwiązania stosunku pracy. 

• Umowę o pracę na czas określony można 

rozwiązać na mocy porozumienia stron przez 

czynności konkludentne. Zgoda pracownika na 

powołanie go na stanowisko u dotychczasowego 

pracodawcy stanowi domniemanie wyrażenia woli 

rozwiązania w drodze porozumienia stron 

wcześniej nawiązaną umowę o pracę. 

 

 

Sposób zawarcia porozumienia 

• Może być zawarte z inicjatywy każdej ze stron. 

• Dochodzi do skutku, nie tylko, gdy strony złożą oświadczenie woli 

jednocześnie, ale także wtedy, gdy pracownik złoży wniosek o 

rozwiązanie stosunku pracy za porozumieniem stron, a pracodawca w 

odpowiedzi wyrazi zgodę na to (stosuje się przepisy z kodeksu cywilnego 

o zawieraniu umów, a w szczególności o ofercie).

• Oferty rozwiązania stosunku pracy pracodawca nie ma obowiązku 

przyjąć, nie narażając się taką odmową na zarzut naruszenia praw 

pracowniczych.

• Jeżeli pracownik oznaczył datę rozwiązania, to następuje ona TYLKO w 

przypadku złożenia przez pracodawcę oświadczenia woli o przyjęciu 

oferty. 

• Gdy pracodawca przychylając się do wniosku pracownika zaproponuje 

inny termin, należy to traktować jako nową ofertę, a stosunek pracy nie 

rozwiąże się, o ile pracownik jej nie przyjmie. 

 

 

Uchylenie się od skutków porozumienia

• W przypadku rozwiązania stosunku pracy na 

mocy porozumienia stron PRACOWNIKOWI NIE 
PRZYSŁUGUJĄ ŻADNE ŚRODKI ODWOŁAWCZE.

•  Może się jedynie uchylić od złożonego 

oświadczenia woli poprzez powołanie się na jego 
wadę. 

 

 

CZYNNOŚCI PRAWNE JEDNOSTRONNE

 

 

• Stosunek pracy może ustać wskutek złożenia 

przez jedną ze stron oświadczenia woli, że nie 

zamierza pozostawać w stosunku pracy.

• Do jednostronnych czynności prawnych 

rozwiązujących stosunek pracy zaliczamy:

a)

wypowiedzenie umowy o pracę,

b)

rozwiązanie umowy o pracę bez 

wypowiedzenia

c)

rozwiązanie umowy o pracę za kilkudniowym 

uprzedzeniem ze strony pracownika.

 

 

Wypowiedzenie stosunku pracy 

• Jednostronne oświadczenie woli złożone przez jedną ze stron 

drugiej, powodujące rozwiązanie stosunku pracy z upływem okresu 

wypowiedzenia. 

• Należy je uznać za złożone z chwilą, gdy doszło do drugiej strony w 

taki sposób, że mogła się z nim zapoznać ( art.61KC w związku z 

art. 300 KP).

• Wypowiedzenie na piśmie, jest dokonane z chwilą doręczenia pisma 

adresatowi w sposób bezpośredni (do rąk pracownika) lub pośredni 

( przesłanie pocztą, doręczenie pisma domownikowi pracownika). 

• Odmowa przyjęcia nie ma znaczenia prawnego dla jego skutku.

• Wypowiedzenie jest jednostronnym oświadczeniem skutecznym 

bez względu na zgodę drugiej strony. 

 

 

Forma wypowiedzenia

• Oświadczenie woli każdej ze stron powinno 

nastąpić na piśmie. 

• W oświadczeniu pracodawcy (przy stosunku pracy 

zawartym na czas nieokreślony) powinna być 
wskazana przyczyna uzasadniająca 
wypowiedzenie. 

• Pismo o wypowiedzeniu powinno zawierać 

pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie 
odwołania od tego wypowiedzenia do sądu pracy.

 

 

Okres wypowiedzenia

• Okres wypowiedzenia - czas, po upływie którego 

następuje rozwiązanie stosunku pracy z mocy 
oświadczenia wypowiadającego. 

• Długość zależy od rodzaju umowy o pracę, a przy 

umowie na czas nieokreślony od okresu 
zatrudnienia u danego pracodawcy, przy czym 
uwzględnia się wszystkie okresy zatrudnienia u 
tego samego (danego) pracodawcy. 

 

 

Okres wypowiedzenia umowy zawartej na okres 

próby wynosi:

• 3 dni robocze, jeżeli okres próby nie przekracza 2 

tygodni;

• 1 tydzień jeżeli okres próby jest dłuższy niż 2 

tygodnie

• 2 tygodnie, jeżeli okres próby wynosi 3 miesiące 

 

 

• Okres wypowiedzenia umowy zawartej na czas 

określony w celu zastępstwa pracownika w czasie 
jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy – 3 
dni robocze

 

 

• Okres wypowiedzenia umowy o prace na czas 

określony i na czas wykonania określonej pracy 
wynosi – 

    2 tygodnie ( w razie upadłości lub likwidacji 

pracodawcy) 

 

 

• Okres wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na 

czas nieokreślony jest uzależniony od okresu 
zatrudnienia u danego pracodawcy i wynosi:

- 2 tygodnie - jeżeli pracownik był zatrudniony 
krócej niż 6 miesięcy
- 1 miesiąc – jeżeli pracownik był zatrudniony co 
najmniej 6 miesięcy
- 3 miesiące – jeżeli pracownik był zatrudniony co 
najmniej 3 lata. 

 

 

• Dopuszczalne jest wydłużenie okresu 

wypowiedzenia dla obydwu stron, jak i 
zamieszczenie w umowie o pracę klauzuli 
umożliwiającej wyłącznie pracownikowi 
wypowiedzenie stosunku pracy z zachowaniem 
krótszych okresów wypowiedzenia. 

 

 

• Termin wypowiedzenia – to dzień, w którym 

kończy się okres wypowiedzenia.

 

 

OCHRONA TRWAŁOŚCI STOSUNKU PRACY

• Ochrona powszechna – dotyczy ogółu 

pracowników zatrudnionych na podstawie umowy 
na czas nie określony. Obejmuje:

- zasadność wypowiedzenia

  

- związkową kontrolę wypowiedzenia

 

 

• Ochrona szczególna – przysługuje pracownikom 

znajdującym się w sytuacjach usprawiedliwiających 

czasowe ograniczenie prawa wypowiedzenia umowy o 

pracę bądź ze względu na szczególną sytuację osobistą, 

życiową lub warunki rodzinne pracownika, bądź z uwagi 

na pełnione przezeń funkcje społeczne lub państwowe.

• Można wyróżnić trzy rodzaje tej ochrony:

- zakaz wypowiedzenia,
- obowiązek uzyskania zgody właściwego 

przedstawiciela pracowniczego lub organu 

państwowego czy społecznego,
- katalog przyczyn dopuszczających wypowiedzenie

 

 

• Kodeks pracy ustanawia następujące okresy ochronne, w których 

prawo wypowiedzenia umowy (lub nawet rozwiązania w następstwie 

wypowiedzenia) jest wyłączone, np.:

1) w okresie urlopu pracownika pracodawca nie może wypowiedzieć 

umowy o pracę (art. 41 KP);

2) usprawiedliwiona nieobecność pracownika w pracy, stanowi zgodnie 

z art. 41 KP, przeszkodę w złożeniu przez pracodawcę oświadczenia 

wypowiadającego pracownikowi umowę o pracę do momentu upływu 

okresów uprawniających pracodawcę do rozwiązania umowy o pracę 

bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 KP;

3) okres 4 lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego;

4) w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego pracownicy nie można 

wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę na mocy oświadczenia 

wcześniej złożonego (art. 177 KP);

5) po złożeniu przez pracownicę wniosku o udzielenie urlopu 

wychowawczego pracodawca nie może złożyć oświadczenia o 

wypowiedzeniu umowy o pracę ani też nie może nastąpić rozwiązanie 

umowy o pracę na podstawie wcześniej złożonego oświadczenia, jeżeli 

termin rozpoczęcia urlopu przypadałby w czasie trwania stosunku 

pracy;

 

 

Rozwiązanie stosunku pracy w wyniku 

wypowiedzenia warunków pracy lub płacy

• Jest jednostronną czynnością prawną dokonywaną przez 

pracodawcę, którego głównym celem jest zmiana treści 

stosunku pracy, a celem ewentualne rozwiązanie stosunku 

pracy. 

• Do wypowiedzenia stosuje się odpowiednio przepisy o 

wypowiedzeniu definitywnym stosunku pracy, w tym także 

art. 38,39,41 KP. 

• Wypowiedzenie uważa się za dokonane, jeżeli pracownikowi 

zaproponowano na piśmie nowe warunki ( art.42 § 2)

• Jest skuteczne tylko wtedy, gdy zostało dokonane w formie 

pisemnej .

 

 

• W razie odmowy przyjęcia przez pracownika nowych 

warunków pracy lub płacy umowa o prace rozwiązuje się z 

upływem okresu dokonanego wypowiedzenia. 

• Jeżeli pracownik przed upływem okresu wypowiedzenia nie 

złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych 

warunków, uważa się, że wyraził zgodę na te warunki. 

• Pismo pracodawcy wypowiadające warunki powinno zawierać 

pouczenie w tej sprawie, gdy nie zawiera – pracownik może do 

końca okresu wypowiedzenia złożyć oświadczenie o odmowie 

przyjęcia zaproponowanych warunków.

• W takim samym zasadniczo zakresie, jak przy wypowiadaniu 

definitywnym, obowiązuje powszechna ochrona przed 

wypowiedzeniem przez pracodawcę warunków pracy lub płacy.

• Zakres szczególnej ochrony pracownika przed 

wypowiedzeniem warunków pracy lub płacy jest węższy niż 

przy wypowiedzeniu definitywnym.

 

 

Rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia 

• Jest to oświadczenie woli złożone przez jedną ze 

stron stosunku pracy drugiej stronie, powodujące 

natychmiastowe ustanie tego stosunku prawnego. 

• Nazywane też niezwłocznym, natychmiastowym, 

oznacza, że ustanie stosunku pracy następuje z 

chwilą, gdy oświadczenie woli doszło do drugiej 

strony w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego 

treścią.

• Rozwiązanie przez pracodawcę bez wypowiedzenia 

jest czynnością prawna i realizuje się wyłącznie w 

sposób przewidziany w art.30 § 1 pkt. 3 KP przez 

oświadczenie jednej ze stron bez zachowania 

okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o 

pracę bez wypowiedzenia).

 

 

Forma rozwiązania stosunku pracy bez 
wypowiedzenia

• oświadczenie powinno być złożone z formie pisemnej, 

zawierać wskazanie przyczyny uzasadniającej 
rozwiązanie stosunku pracy;

• powinno także zawierać pouczenie o przysługującym 

pracownikowi prawie odwołania się do sądu;

• powinno obejmować informację, że pracownik może 

złożyć pozew o przywrócenie do pracy albo o 
odszkodowanie do sądu pracy w ciągu 14 dni od 
doręczenia oświadczenia o rozwiązaniu stosunku 
pracy. 

 

 

Rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia 
przez pracodawcę z winy pracownika

• szczególne cechy :

- ma zastosowanie do wszystkich stosunków pracy; 

- można je stosować tylko w razie zaistnienia przyczyn 

określonych w KP;

- podlega rygorom, co do terminu, w jakim oświadczenie woli 

pracodawcy o rozwiązaniu stosunku pracy może być złożone,

- powoduje rozwiązanie stosunku pracy bezpośrednio po 

złożeniu oświadczenia woli lub wkrótce po tym,

- oświadczenie pracodawcy może być złożone przez 

pracodawcę w każdym czasie (także w czasie urlopu 

pracownika albo innej jego usprawiedliwionej nieobecności w 

pracy).

 

 

Przyczyny

• Art. 52. § 1. Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę 

bez wypowiedzenia z winy pracownika w razie: 

1)ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych 

obowiązków pracowniczych,

2) popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o 

pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie 

go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest 

oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem,

3) zawinionej przez pracownika utraty uprawnień 

koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym 

stanowisku.

 

 

Rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia 

przez pracodawcę z przyczyn niezawinionych przez 

pracownika

• Jest to możliwość dla pracodawcy rozwiązania 

stosunku pracy, w razie upływu ustalonych 
okresów usprawiedliwionej nieobecności.

• Reguluje to art. 53 § 1 KP 

 

 

Roszczenie pracownika w razie niezgodnego z 

prawem rozwiązani stosunku pracy bez 

wypowiedzenia

• roszczenie o przywrócenie do pracy na 

poprzednich warunkach 

• albo o odszkodowanie

• przywróceniu do pracy lub odszkodowaniu orzeka 

sąd pracy 

 

 

Rozwiązanie stosunku pracy bez wypowiedzenia 

przez pracownika

• Pracownik może rozwiązać stosunek pracy bez 

wypowiedzenia, jeżeli zostanie wydane 

orzeczenie lekarskie stwierdzające szkodliwy 

wpływ wykonywanej pracy na zdrowie 

pracownika, a pracodawca nie przeniesie go w 

terminie wskazanym w orzeczeniu lekarskim do 

innej pracy, odpowiedniej ze względu na stan 

zdrowia i kwalifikacje zawodowe ( art. 55 § 1).

• Pracownik może rozwiązać umowę także wtedy, 

gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia 

podstawowych obowiązków wobec pracownika 

( art. 55 § 1

1

).

 

 

Termin i forma

• W każdym z dwóch wyżej omówionych 

przypadków rozwiązanie umowy o pracę 
przez pracownika nie może nastąpić 
później niż 1 miesiąc od uzyskania przez 
niego wiadomości o okoliczności 
uzasadniającej rozwiązanie umowy.

• Oświadczenie pracownika powinno 

nastąpić też na piśmie, z podaniem 
przyczyny uzasadniającej rozwiązanie 
umowy.

 

 

Skutki 

• Zgodnie z art. 55 § 3 KP rozwiązanie umowy o 

pracę przez pracownika pociąga za sobą takie 
skutki jak wypowiedzenie umowy przez 
pracodawcę

 

 

Zwolnienie z przyczyn dotyczących pracodawcy

• Zwalnianie pracowników z przyczyn dotyczących 

pracodawcy jest regulowane przepisami ustawy z 
dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach 
rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z 
przyczyn niedotyczących pracowników.

 

 

Rozwiązanie umowy zawartej na okres próbny

• Umowa zawarta na okres próbny rozwiązuje się z 

upływem tego okresu, jeżeli nie została wcześniej 
rozwiązana w inny sposób, dopuszczony przez 
ustawę (na mocy porozumienia stron, za 
wypowiedzeniem, bez wypowiedzenia) bądź nie 
uległa wcześniejszemu wygaśnięciu.

 

 

Rozwiązanie umowy zawartej na czas określony

• Umowa zawarta przez strony na czas określony 

rozwiązuje się zasadniczo z nadejściem 

umówionego terminu.

• Przed upływem okresu, na który umowa tego 

rodzaju zostaje zawarta, stosunek pracy może być 

rozwiązany tylko na mocy porozumienia stron i bez 

wypowiedzenia (gdy zachodzą przyczyny 

uzasadniające rozwiązanie niezwłoczne).

• Przy zawieraniu jednak umowy na czas określony 

dłuższy niż 6 miesięcy strony mogą, zgodnie z art. 

33 KP, przewidzieć dopuszczalność wcześniejszego 

rozwiązania tej umowy za 2-tygodniowym 

wypowiedzeniem.

 

 

Rozwiązanie umowy zawartej na czas wykonania 

określonej pracy

• Umowy zawierane na czas wykonania określonej 

pracy rozwiązują się w zasadzie wskutek 

osiągnięcia celu, w jakim zostały zawarte, czyli z 

chwilą ukończenia danej pracy.

• Umowa zawarta na czas wykonania określonej 

pracy, podobnie jak umowa na czas określony, 

może być rozwiązana przed wykonaniem pracy na 

mocy porozumienia stron i bez wypowiedzenia, 

jak również w razie ogłoszenia likwidacji lub 

upadłości pracodawcy – może być wypowiedziana 

przez każdą ze stron za dwutygodniowym 

wypowiedzeniem.

 

 

Wygaśnięcie stosunku pracy

•

Wygaśniecie stosunku pracy powodują następujące zdarzenia:

1)

Dozwolone przez prawo zachowania pracownika nie 

podpadające pod pojęcie czynności prawnych:
a) niezgłoszenie przez pracownika powrotu do pracy po odbyciu 

zasadniczej lub okresowej służby wojskowej,
b) niezgłoszenie przez pracownika powrotu do pracy po 

rozwiązaniu stosunku pracy z wyboru u innego pracodawcy.

2)

Zdarzenia nie będące ani czynnościami prawnymi stron, ani 

czynami wymienionymi powyżej:
a) upływ 3-miesięcznej nieobecności pracownika z powodu 

tymczasowego aresztowania,
b) śmierć pracodawcy, jeżeli pracownik nie został „przyjęty” 

przez nowego pracodawcę,
c) śmierć pracownika.