Znaczenie postawy
Znaczenie postawy
nauczyciela w
nauczyciela w
zapobieganiu agresji
zapobieganiu agresji
i przemocy dzieci w
i przemocy dzieci w
młodszym wieku
młodszym wieku
szkolnym.
szkolnym.
Renata
Wolińska
Na podstawie materiałów szkoleniowych CBT Warszawa, Centrum
Arruppe Gdynia oraz materiałów
Joanna Węgrzynowska, Agnieszka Milczarek
Zachowania ryzykowne:
Zachowania ryzykowne:
• palenie tytoniu
• picie alkoholu
• zażywanie środków
psychoaktywnych
• wczesna inicjacja seksualna
• porzucanie nauki szkolnej
• ucieczki z domu
• udział w grupach nieformalnych,
sektach
• bulimia, anorexia nervosa
• próby samobójcze
• depresja (smutek, apatia)
• nerwica (lęk)
• zachowania agresywne,
autoagresywne, przestępcze,
przemoc
O zachowaniach
O zachowaniach
agresywnych mówimy
agresywnych mówimy
wtedy, gdy następuje:
wtedy, gdy następuje:
1. Przekroczenie granic drugiej osoby - każdy
ma prawo do nietykalność, godności
osbistej.
2. Intencja skrzywdzenia, wykorzystywanie
przewagi wynikające z osłabienia zdolności
do obrony drugiej osoby.
3. Wyrządzenie szkody materialnej.
4. Wyróżnienie dwóch stron: sprawca – ofiara.
Agresja, przemoc
Agresja, przemoc
fizyczna:
fizyczna:
• bicie
• popychanie, szturchanie
• podcinanie
• wymuszanie pieniędzy
• zamykanie w pomieszczeniach
• niszczenie przedmiotów
• kopanie
• plucie
Agresja, przemoc
Agresja, przemoc
słowna:
słowna:
• przezywanie
• wyśmiewanie
• grożenie
• ośmieszanie
• plotkowanie
• namawianie się
• szantażowanie
• obrażanie
Agresja, przemoc bez
Agresja, przemoc bez
użycia słów i kontaktu
użycia słów i kontaktu
fizycznego:
fizycznego:
• wrogie gesty
• miny
• izolowanie
• odrzucanie
• manipulowanie związkami
przyjaźni
Zachowania
Zachowania
problemowe
problemowe
umożliwiają:
umożliwiają:
• zaspokojenie najważniejszych potrzeb
psychologicznych
• realizację ważnych celów rozwojowych
• radzenie sobie z przeżywanymi
trudnościami
Etiologia
Etiologia
zaburzeń
zaburzeń
zachowań.
zachowań.
Przyczyny tkwiące w
Przyczyny tkwiące w
rodzinie:
rodzinie:
• brak ciepła, zaangażowania, zainteresowania
sprawami dziecka
• pobłażliwość i przyzwolenie na stosowanie
agresji przez dziecko
• brak jasnego przekazu, co jest dobre, a co złe
• brak jasno wyznaczonych granic
• stosowanie agresji i przemocy przez rodziców
• rozwiązywanie konfliktów metodami „siłowymi”
• kryzysy domowe
• podwójne wzorce zachowań
• autokratyczne wychowanie
Wpływ grupy
Wpływ grupy
rówieśniczej:
rówieśniczej:
• naśladowanie lidera grupy
• rozmycie się odpowiedzialności
w grupie
• uczeń używający przemocy odnosi
korzyści, i często nie traci swojej
popularności
Czynniki
Czynniki
osobowościowe:
osobowościowe:
• cechy temperamentalne
• słaba odporność na frustrację
• wysoki poziom lęku, niepokoju
• niedojrzałość emocjonalna i społeczna
• zaburzone poczucie własnej wartości
• nierealistyczne oczekiwania wobec siebie
i otoczenia
• słaba samokontrola
Agresja impulsywna:
Agresja impulsywna:
• często ma podłoże biologiczne – jest typowa dla
odmiennego funkcjonowania płatów czołowych,
związana jest z temperamentem i zaburzeniami
w transporcie serotoniny
• wiąże się z dużą pobudliwością, nagłymi i często
niewspółmiernymi do bodźca oraz
niekontrolowanymi wybuchami, słabą samokontrolą
zachowań
• zwykle nie jest ukierunkowana na osiągnięcie
jakiegoś celu, może być skierowana przeciwko
samemu sobie
Agresja zsocjalizowana:
Agresja zsocjalizowana:
• wiąże się zwykle z niewielką wewnętrzną
pobudliwością
• jest kontrolowana i używana w celu
osiągnięcia konkretnego celu
• jej stałe występowanie związane jest
zazwyczaj z utrwalonymi schematami
zachowań aspołecznych
Strategia radzenia sobie z
Strategia radzenia sobie z
wybuchem:
wybuchem:
Przed
W trakcie
Po
1. Uważne
obserwowanie
dziecka.
2. Znajomość
sytuacji, w
których
zazwyczaj
dochodzi do
wybuchu.
3. Strategia
„Rozminowani
e wybuchu”.
1.
Czy ja tu
rządzę?
2.
Czy ja jestem
bezpieczny?
3.
Czy inni są
bezpieczni?
4.
Czy sprawca
jest
bezpieczny?
Tylko cztery
odpowiedz „tak”
pozwalają na
uznanie wybuchu
za „niepowikłany.
ZABRANIE UWAGI
1. Odesłanie.
2. Posprzątanie
.
3. Przeproszeni
e.
4. Konsekwencj
a
regulaminow
a.
W zupełnie inny
dzień wprowadź
„kodeks
złości”.
Pozostałe przyczyny:
Pozostałe przyczyny:
• wpływ mediów
• czynniki związane z organizacją
pracy szkoły
• czynniki związane z procesem
nauczania
• czynniki związane z relacjami
nauczyciele – uczniowie
Postawa wychowawcy
Postawa wychowawcy
sprzyjająca
zapobieganiu
trudnościom
wychowawczy
m
prowokując
a do
zaburzeń
zachowań
•
Zachowanie pożądane + wzmocnienie pozytywne
= więcej zachowań pożądanych
•
Zachowanie pożądane + brak wzmocnienia
pozytywnego
= mniej zachowań pożądanych
•
Zachowanie niepożądane + wzmocnienie
negatywne
= mniej zachowań niepożądanych
•
Zachowanie niepożądane + brak wzmocnienia
negatywnego
= więcej zachowań niepożądanych
Rozumienie i rzetelna
Rozumienie i rzetelna
wiedza warunkiem
wiedza warunkiem
wspomagania
wspomagania
terapii zaburzeń
terapii zaburzeń
zachowań –
zachowań –
strategie
strategie
działania
działania
.
.
Czynniki sprzyjające
Czynniki sprzyjające
powstawaniu
powstawaniu
zachowań problemowych
zachowań problemowych
wynikające z postawy
wynikające z postawy
nauczyciela:
nauczyciela:
• unikanie w szkole miejsc o szczególnie
wysokim ryzyku występowania przemocy
• ignorowanie skarg uczniów o tym, że są
obiektem ataków rówieśników
• ignorowanie choćby minimalnych
przejawów przemocy i agresji
• ignorowanie gróźb uczniów
o planowanej przemocy,
agresji
• brak działań w przypadkach przemocy
ze strony uczniów lub nieinformowanie
o tego rodzaju zajściach
• usprawiedliwianie agresywnych
zachowań niektórych uczniów jako
uzasadnionych
• niewłaściwe komunikowanie się
• relacje oparte tylko na wymaganiach
bez wzmocnień pozytywnych
• „niesprawiedliwa” ocena, odebrana
przez ucznia jako nieadekwatna do
jego wiedzy i umiejętności
• presja czasowa, czy też ponaglanie do
szybkiego wykonania zadania
wywołujące negatywne emocje
• obawa przed niepowodzeniem, duża
ilość zadań domowych, częste prace
klasowe
• brak swobody w wyrażaniu własnego
zdania
• antypatia nauczyciela wobec ucznia,
chłód emocjonalny
• obawa przed złośliwymi uwagami
pod swoim adresem
• obawa przed pogorszeniem opinii
i stosunków z kolegami
Cechy skutecznego
Cechy skutecznego
nauczyciela:
nauczyciela:
• jasne przekazywanie norm i zasad
• brak akceptacji dla zachowań agresywnych
i przemocowych
• sprawiedliwość
• pozytywne wzmocnienia
• dostarczanie wzorców zachowań
• cierpliwość
• ciągłe inicjowanie współpracy z rodzicami
• strategie nauczania dostosowane do
indywidualnych możliwości uczniów
• kontakt z uczniami poza zajęciami
• ciągła wymiana informacji z uczniami
Jasne określenie reguł i granic
Jasne określenie reguł i granic
oraz bezwzględne ich
oraz bezwzględne ich
przestrzeganie.
przestrzeganie.
Normy klasowe służą:
• postawieniu dzieciom jasnych granic
(określeniu, co jest dopuszczalne, a co
nie)
• ochronie praw poszczególnych osób
• rozwojowi poczucia wspólnoty klasowej
• integracji klasy
• nauce demokratycznego stylu życia
Procedury sprzyjające
Procedury sprzyjające
„uwewnętrznianiu” norm
„uwewnętrznianiu” norm
przez uczniów:
przez uczniów:
• spotkania społeczności klasowej
• samoocena uczniów
• system wzmocnień pozytywnych i negatywnych
• zajęcia edukacyjne
Sposoby reagowania
Sposoby reagowania
na doraźne sytuacje.
na doraźne sytuacje.
• N: Czy można tak śmiać się z kogoś?
• U: (uśmiech na twarzy)
• N: Andrzej wstań! A Tobie byłoby przyjemnie,
gdyby się z Ciebie śmiali?
• U: Ze mnie nikt się nie śmieje.
• N: (ostrym tonem) Co to za wzruszanie
ramionami. Stań prosto, gdy nauczyciel do
Ciebie mówi i nie rób głupich min. Tak Cię
wychowali rodzice? Powinieneś się wstydzić.
Zaraz my się z Ciebie pośmiejemy.
F U O
Fakty Ustosunkowanie
Oczekiwania
Konstruktywne
Konstruktywne
komunikaty:
komunikaty:
• wyrażenie stanowiska, nazwanie faktu
• udzielenie informacji o tym, co było
złego w zachowaniu
• odwołanie się do ustalonych w klasie
zasad
• nadawanie komunikatu „Ja”
• sformułowanie oczekiwań
Unikaj wchodzenia w
rolę sprawcy, by
pokazać dziecku, co
czuje osoba
poszkodowana:
•
nie postępuj tak
samo jak sprawca
• empatię kształć w
inny sposób
Traktuj sprawcę
jako osobę, która
może sama wziąć
odpowiedzialnoś
ć za swoje czyny:
•
jasno zdeklaruj
czego
oczekujesz od
ucznia
Unikaj długich
monologów
i moralizowania:
•
nie wygłaszaj
długich mów do
dzieci, ich uwaga
szybko się wtedy
wyłącza
• nie trać czasu na
moralizowanie
Mów krótko i jasno:
•
formułuj krótkie
zdania
• opisz fakt
• zaakcentuj swoje
zdanie
• powołaj się na normy
• pokaż konsekwencje
takiego zachowania
dla ofiary
Unikaj okazywania
niepewności:
• nie spuszczaj wzroku
• nie udawaj, że nie
widzisz
• nie rozśmieszaj sytuacji
Reaguj stanowczo:
• mów
zdecydowanym,
pewnym głosem
• patrz w oczy
• miej wyprostowaną
sylwetkę
• bądź poważny
Unikaj agresji
słownej:
•
nie obrażaj, nie
zawstydzaj, nie oceniaj
osoby ucznia
•nie stosuj
komunikatów „Ty”
Szanuj ucznia:
•
mów o
zachowaniu, a nie
o osobie
•powołuj się na
ustalone normy i
zasady
•używaj
komunikatów „Ja”
Unikaj agresji
fizycznej:
•
nie szarp ze złością
• nie popychaj
• nie ściskaj za rękę
sprawcy
Użyj tylko tyle siły,ile
jest potrzebne do
rozdzielenia
agresora:
• użyj chwytu (najlepiej
otocz rękami od tyłu
klatkę piersiową dziecka
i ogranicz jego
ruchy ramion)
• poproś o pomoc drugą
osobę
• zrób to bez agresji
Interwencje wobec
Interwencje wobec
sprawcy np. agresji,
sprawcy np. agresji,
przemocy:
przemocy:
• indywidualna odpowiedzialność
• cykl rozmów
• hierarchia rozmów
• monitorowanie zachowania ucznia
• stosowanie konsekwencji pozytywnych
• hierarchia konsekwencji negatywnych