Slajd 1

Zaburzenia świadomości:

Zaburzenia

przytomności

Ilościowe/

jakościowe

Zaburzenia

poczucia

Otoczenia/samego

siebie

Przedsenność

(presomnolencja)

Senność patologiczna

(somnolencja)

Sen głęboki

(Sopor)

Śpiączka

(Coma)

Przymglenie

Zamącenie -

Pomroczność

Majaczenie

Splątanie

Zwężenie pola

świadomości

Derealizacja

Orientacja - Poczucie

czasu, topografii miejsca,

sytuacji. Siebie

Depersonalizacja

poczucie

• jaźni

•Schematu ciała

•Zdrowia/choroby

Wyłączanie świadomości:

Senność – tendencja do zasypiania,

zmniejszona aktywność, spowolnienie,

nieostrość spostrzegania i pojmowania,

trudności w kontakcie, który wymaga

silniejszych bodźców

Stan półśpiączki (sen głęboki - sopor) –

pogłębiająca się senność, brak

kontaktu lub niepełny jego powrót przy

wybudzajacych silnych bodźcach

Śpiaczka (coma) – wyłączenie

przytomności, zupełny brak reakcji

fizjolog. na najsilniejsze nawet bodźce,

zaniki odruchów źrenicznych,

rogówkowych, pojawiają się

patologiczne odruchy

Jakościowe zmiany (strumienia)

świadomości

1. Przymglenie – jak we mgle; zaburzona

orientacja w czasie i w miejscu; po
przebyciu niepamięć fragmentaryczna

2. Zmącenie – zaburzenia postrzegania –

fragmentaryczność, zniekształcenie
konturów i kształtów, co sprzyja iluzjom i
omamom. Kontakt znacznie utrudniony

3. Zwężenie – pole widzenia ulega

znacznemu zawężeniu. Brak kontaktu,
orientacji, niepamięć

Dynamika przebiegu

schizofrenii:

1. Faza zwiastunów – początek często

trudno zauważalny, powoli narastające
objawy związane z wycofywaniem się
z relacji i kontaktu, dziwaczność

2. Faza aktywna – szczyt objawów

urojeniowych i halucynacyjnych z
zaburzeniami myślenia, mowy

3. Faza rezydualna – zanik objawów lub

negatywne

Obraz kliniczny fazy aktywnej

schizofrenii

• Echo myśli, nasyłanie i zabieranie myśli
• Urojenia oddziaływania, wpływu lub owładnięcia

odnoszone do ruchów ciała lub kończyn

• Głosy komentujące na bieżąco zachowania

pacjenta lub dyskutujące między sobą, lub z ciała

• Utrwalone urojenia innego typu polityczne,

religijne, mocy i siły

• Zaburzenie toku (przerwy w myśleniu),

rozkojarzenie, neologizmy

• Zachowania katatoniczne: pobudzenie,

zastyganie lub giętkość woskowa, manieryzmy,

mutyzm i osłupienie

• Objawy negatywne np. apatia, zubożenie

emocjonalne, wycofanie

Schizofrenia - TYP I

(pozytywny) i TYP II

(negatywny)

• Halucynacje
• Urojenia
• Błędne skojarzenia
• Dziwaczne

zachowania

• nieznaczne

zaburzenia
poznawcze

• Gwałtowny początek
• Zmienny przebieg

• Spłycenie afektu
• Ubóstwo języka
• Aspołeczność
• Apatia
• Znaczne

upośledzenia

poznawcze

• Stopniowy

podstępny rozwój

• Przewlekłość

TYP I i TYP II

• Dobra reakcja na

leki

• Nieprawidłowości

układu limbicznego

• Normalne komory

mózgu

• Niestabilna reakcja

na leki

• Nieprawidłowości

płatu czołowego

• Powiększone

komory mózgu

Pięć podstawowych kryteriów

schizofrenii wg DSM-IV:

A. Dwa lub więcej z następujących

objawów

• Urojenia (dziwaczne)
• Halucynacje (głosy odnoszące)
• Zaburzenia mowy (tok myślenia i

niespójność)

• Zachowania znacznie

zdezorganizowane lub katatoniczne

• Objawy negatywne, stępienie afektu,

Pięć podstawowych kryteriów schizofrenii wg DSM-IV c.d.:

B. Dysfunkcje społeczne/zawodowe – w nauce,

pracy, w związkach z innymi, higiena osobista

C. Długość trwania – co najmniej 6 m-cy: przy czym

przez okres 1 m-ca z grupy A; mogą też występować
objawy zwiastujące i resztkowe (rezydualne). Podczas
zwiastunów głównie rezydualne z 1,2 fazy aktywnej

D. Wykluczenie zaburzeń schizoafektywnych i

zaburzeń nastroju. 1) w fazie aktywnej nie ma D, M,
MD, 2) jeśli się pojawiają trwają krótko

E. Wykluczenie działania substancji

psychoaktywnych

F. Związek z całościowym zaburzeniem rozwoju.

Jeśli jednostka cierpi na autyzm lub inne zaburzenia
całościowe to sch gdy występują przynajmniej 1 m-c
objawy urojeniowe i halucynacyjne

Pięć postaci schizofrenii

Niezróżnicowana

(prosta) –

gdy przejawiane przez

jednostkę objawy nie spełniają kryteriów

diagnostycznych innych typów schizofrenii, chociaż

widoczne są symptomy psychotyczne i złe

przystosowanie; często objawy obejmują: brak

zainteresowania własnym życiem i sprawami

najbliższych dotąd ludzi, wycofanie z kontaktów i ról

społecznych, dziwaczne zachowania

Paranoidalna

– urojenia prześladowcze i wielkościowe

(czasami zazdrości), raczej usystematyzowane, którym

towarzyszą halucynacje; syntymiczni; nie ujawniają

zdezorganizowanych zachowań, w przebiegu choroby

nie dochodzi u tych osób do stępienia uczuciowego lub

nieadekwatności emocjonalnej

3. Zdezorganizowana

(hebefreniczna) – stan braku

powagi i niespójność w zachowaniach: wybuchy

śmiechu, grymasy, dziwaczne, niezrozumiałe,

dziwaczne zachowania; jeśli występują urojenia i

halucynacje to są one bardziej niespójne, rozproszone

niż w schizofrenii paranoidalnej, zwykle koncentrują

się na ciele np. pacjent skarży się na zlodowacenie

układu oddechowego lub brak mózgu;

charakterystyczne dla tej postaci są: brak higieny i nie

dbanie o siebie, nawet w podstawowym stopniu

4. Katatoniczna

– najbardziej widoczne są zaburzenia

motoryczne, które mogą charakteryzować się

skrajnym unieruchomieniem vs pobudzeniem (lub

naprzemiennie); w obu stanach osoby mogą

przeżywać urojenia i halucynacje (skoncentrowane na

śmierci i zniszczeniu); negatywizm (jeśli ma wstać,

będzie siedzieć); jest to postać stosunkowo rzadko

spotykana

5. Rezydualna

– brak charakterystycznych

symptomów; o istnieniu zaburzenia świadczy

wystąpienie przynajmniej dwóch spośród

następujących objawów (1 rok trwają objawy

negatywne):

a) Wyraźna izolacja społeczna
b) Znaczne upośledzenie funkcjonowania w rolach
c) Dziwaczne zachowania
d) Poważny spadek dbałości o zachowanie higieny i

osłabienie umiejętności dbania o siebie

e) Spłycenie, stępienie, nieadekwatne wyrażanie emocji
f)

Dziwne, magiczne, i osobliwe myślenie

g) Niezwykłe doświadczenia percepcyjne
h) Apatia lub brak inicjatywy
Brak urojeń

Schizofrenia wczesnodziecięca

• Początek ostry lub powolny
• Wycofywanie się z relacji emocjonalnych z

rodzicami czy rówieśnikami, chłód emocjonalny,

autyzm

• Brak spontanicznych reakcji i reagowania

wesołością

• Zaburzenia myślenia i regres mowy (fantazje,

urojenia o charakterze autystyczno-

depersonalizacyjno-dereistycznym, utożsamianie

ze zwierzętami)

• Dziwaczność: zabaw, zainteresowań, sposobów

nawiązywania relacji z innymi, zwrócenia na siebie

uwagi

• Naprzemienne występowanie okresów

zahamowania i nadpobudliwości

Leczenie i rehabilitacja

schizofrenii

FARMAKOTERAPIA !!

leki antypsychotyczne

(starej generacji – nowej generacji)
- konieczność wieloletniego leczenia lekami

- zapewnienie współpracy ze strony chorego

i jego rodziny,

- unikanie objawów niepożądanych
• REHABILITACJA SPOŁECZNA
- praca zawodowa,
- grupa towarzyska
• STYMULACJA EMOCJONALNA

Zachorowalność i

rokowania

• M i K równie często, około 1% populacji
• M średnio 4 lata wcześniej niż kobiety
• Najwięcej zachorowań przypada na 2 i 3

dekadę życia (60% przed 25 rokiem życia)

• W okresie przedchorobowym często

występuje nadużywanie narkotyków

• Badania longitudinalne (22 lata po

pierwszym epizodzie) –

WSKAŹNIK 30-30-

30-10

(poprawa, poprawa społeczna,

ciężkie upośledzenia różnych funkcji

psychicznych,

z tego około 10% jest trwale

hospitalizowanych,

śmierć samobójcza

)

Wyniki badań

• Duńskie badania nad dziećmi matek ze schizofrenią:

16% zgodności u dzieci; 2% w grupie porównawczej

• Analiza wyników badań nad bliźniętami: pary MZ 41-

65% zgodności; pary DZ 0-28% zgodności

• Przypadek czworaczków MZ, zwanych czworaczkami

Genain – wszystkie zachorowały na schizofrenię, ale

znaczne różnice w nasileniu

• Podobny poziom zagrożenia dla dzieci par bliźniąt

MZ, z których jedna osoba zachorowała na

schizofrenię, druga nie; dzieci obu osób podobny

poziom ryzyka

• Przeciętna zgodność 50%, czyli w podobnym stopniu

genotyp, jak i fenotyp

Koncepcje psychologiczne

historyczne !

Dwa typy koncepcji: całość zjawiska,

poszczególne symptomy

• Paradygmat psychoanalityczny: teoria relacji

z obiektem wskazuje na fazę

presymbiotyczną

• Paradygmat behawioralno-poznawczy: błędy

w ocenie rzeczywistości zewnętrznej i

wewnętrznej

• Strategiczno-systemowe: konsekwencja

zaburzenia funkcjonowania systemu

rodzinnego (zjawisko koalicji i triangulacji)

Schizoafektywne

• Objawy schizofrenii i objawy zaburzeń

afektywnych pojawiają się jednocześnie

• Zaburzenia schizoafektywne

(przynajmniej dwa objawy schi) typ

maniakalny i typ depresyjny lub mieszany

• Urojenia i omamy powinny w pewnym

okresie choroby wystąpić przynajmniej

przez 2 tygodnie, bez objawów

afektywnych

• Rokowanie lepsze niż w schizofrenii,

gorsze niż w zespołach afektywnych

Podatność na zaburzenia

okresu starzenia się:

Koncepcja podatność-stres: wraz z wiekiem

zwiększa się znaczenie czynnika

biologicznego, spada innych czynników

Generalnie zachorowalność na różne

zaburzenia psychiczne w okresie późnej

dorosłości obniża się

Wzrasta natomiast liczba zaburzeń na tle

organicznego uszkodzenia, dysfunkcji i

choroby mózgu: demencje

Około 20-23% ludzi starszych (powyżej 65 r.ż.

cierpi na zaburzenia psychiczne na tle

organicznych zmian lub chorób mózgu

Zespoły otępienne charakteryzują

się:

• Zaburzeniami pamięci

i uwagi

– krótkotrwała, a

następnie długotrwała; podzielność uwagi, koncentracja

• Zaburzenia orientacji

– najpierw w czasie, przestrzeni,

w samym sobie

• Zaburzenia uczenia się i rozumowania

– obniżenie

zdolności do myślenia abstrakcyjnego

• Osłabienie kontroli emocji

– tych silniejszych, potem

każdych

• Zubożenie i spłycenie emocji

– mała różnorodność i

nasilenie

• Zaburzenia ruchowe i inicjacji zachowania

Dwa typy:

• Podkorowa – dominują zaburzenia

psychoruchowe (spowolnienie) i zaburzenia

procesów poznawczych, a w późniejszym

okresie dochodzą zmiany osobowościowe, np.

pląsawica Huntingtona (zwyrodnienie jądra

ogoniastego gałki bladej), choroba Wilsona

(zwyrodnienie soczewkowo-wątrobowe)

drżenia, sztywność ruchowa

• Korowa – dominują zmiany osobowościowe i

emocjonalne (labilność), natomiast mniej

zaznaczone objawy deficytów poznawczych

Np. choroba Alzheimera, Picka

Demencja

typu ALZHEIMERA

A. Rozwój deficytów poznawczych, wyrażających

się obu kryteriami:

1) Upośledzenie pamięci - przyswajania i

przypominania

2) Przynajmniej jedno z zaburzeń: a) afazja, b)

apraksja – upośledzenie realizacji aktywności

ruchowej mimo braku uszkodzeń), c) agnozja

(niezdolność rozpoznawania przedmiotów), d)

zaburzenia złożonych funkcji poznawczych

np. planowania, organizowania,

abstrahowania

Demencja typu ALZHEIMERA

c.d.

B. Każde z deficytów powoduje znaczne

upośledzenie funkcjonowania w różnych
sferach

C. Przebieg charakteryzuje się stopniowym

pojawianiem się kolejnych oznak i ciągłego

pogorszenia funkcji poznawczych

D. Deficyty poznawcze nie są spowodowane: a) inne

stany powodujące zmiany w mózgu, b) inne stany

somatyczne, które powodują demencję, c) stany

wywołane użyciem substancji

E. Deficyty te pojawiają się w trakcie delirium
F. Zaburzenia tego nie uda się wyjaśnić jakimś innym

zaburzeniem

Demencja typu ALZHEIMERA

Procesy degeneracyjne w neuronach Ośrodkowego

Układu Nerwowego – blaszki amyloidu

Postać wczesna przed i późna po 65 roku życia
1. Postać wczesna, zwana też rodzinną jest

spowodowana zmianami genetycznymi,

charakteryzuje się podstępnie i powoli

narastającymi objawami upośledzającymi

zdolności intelektualne osoby, dopiero z czasem

dołączają się zaburzenia osobowości (rozpad)

2. Postać późna, uwarunkowana infekcją, urazem

czy zatruciem mózgu i charakteryzuje się

zaburzeniami emocjonalnymi i zaburzeniami

procesów poznawczych, do których dołączają

się zaburzenia orientacji w czasie, przestrzeni i

w sobie

Trzy etapy choroby Alzheimera:

1. Etap pierwszy – dominują zaburzenia pamięci

krótkotrwałej i koncentracji uwagi

2. Etap drugi – pogłębiają się zaburzenia pamięci

(także długotrwała); afazje semantyczna (objaw

„na czubku języka”); apraksje i agnozje, czyli

nie rozpoznaje przedmiotów, ludzi, w końcu

siebie; obniżenie zdolności rozumowania,

sądzenia; rozpad nawyków, niedbałość o siebie,

„wędrownictwo:

3. etap trzeci – faza rozpadu struktury

osobowości i innych procesów psychicznych.

Zaburzenia neurologiczne (czuciowe, ruchowe,

zwieraczy)

Demencja naczyniowa

(lakunarna) = „sklerotyczna”

A. i B. Objawy z tych dwóch grup

identyczne jak w przypadku
poprzedniego zespołu

C. Ogniskowe objawy neurologiczne (np.

wzmożenie odruchu ścięgna głębokiego,
reakcje prostownika podeszwowego,
zaburzenia chodu, niedowład kończyn)
lub wyniki badań wskazują na chorobę
naczyniową-mózgową.

Demencja zwana chorobą Picka

(45-50 r. życia; K>M)

1. Zaburzenia płatów czołowych i okolic

skroniowych

2. Umiarkowane zaburzenia pamięci, brak

lub niewielkie upośledzenie zmysłu

wzrokowo-przestrzennego

3. Zmiany osobowościowe, odhamowanie

emocjonalne (osłabienie hamulców

społecznych) i brak zainteresowań

4. Problemy językowe

Choroba Parkinsona

A i B podobne jak w przypadku poprzednich

zespołów dementywnych

Pojawia się po 60 – tce.

Do najważniejszych oznak tej choroby zalicza

się obserwowalne drżenia kończyn i głowy,

sztywnienie mięśni oraz ogólny brak zdolności

wykonywania ruchów.

Około połowa osób cierpi też na zaburzenia

pamięci trwałej, przechowywania nowych

informacji, deficyt planowania i organizacji.

Mogą wystąpić objawy psychotyczne i

zaburzenia nastroju

KRYTERIA UPOŚLEDZENIA W DSM –

A. Istotnie niższe od przeciętnego funkcjonowanie

intelektualne, iloraz inteligencji zbliżony do 70 lub

poniżej

B. Współwystępujące deficyty lub upośledzenie

zdolności przystosowania się (tj. efektywności osoby w

spełnieniu standardów zgodnych z wiekiem i/lub grupą

kulturową) przynajmniej w dwóch spośród

wymienionych dziedzin: porozumiewania się,

zaradności osobistej, prowadzenia domu, stanowienia

o sobie, umiejętności interpersonalnych, korzystania

ze źródeł wsparcia społecznego, możliwości uczenia

się, pracy, wypoczynku, dbania o zdrowie i

bezpieczeństwo.

C. Początek przed 18 rokiem życia

STOPNIE UPOŚLEDZENIA

• 1. upośledzenia lekkie – sprawność

umysłowa między 2 i 3 odchyleniami

standardowymi poniżej średniej,

• 2. upośledzenie umiarkowane –

sprawność umysłowa między 3 i 4

odchyleniami standartowymi poniżej

średniej

• 3. upośledzenie znaczne – sprawność

umysłowa między 4 i 5 odchyleniami

standartowymi poniżej średniej,

• 4. upośledzenie głębokie – poniżej 5

odchyleń standardowych.

Stopień upośledzenia

Upośledzeni

Częstość

Kształcenie

lekkie

85%

Szkoły takie jak w przypadku

dzieci normalnych, przy wsparciu

umiarkowane

10%

Specjalne, przygotowujące do

zawodu

znaczne

3-4%

Klasy specjalne w tzw. szkołach

życia

głębokie

1-2%

Konieczna opieka innych osób

Możliwości osoby upośledzonej

różnym okresie życia – lekkie

0-5 lat

Rozwija umiejętności społeczne i zdolności

porozumiewania się. Minimalne opóźnienia w rozwoju

czuciowo-ruchowym. Zbyt nie różni się od

rówieśników

6-20 lat Opanowuje umiejętności szkolne do IV klasy. Może

kierować się ku społecznemu konformizmowi

Powyżej

21 lat

Może osiągać umiejętności społeczne i zawodowe

pozwalające na funkcjonowanie na minimalnym

poziomie dostosowania. W sytuacjach bardziej

stresowych, potrzebuje kierownictwa i wsparcia

umiarkowane

0-5 lat

Może nauczyć się porozumiewać. Dobry rozwój

motoryczny. Umie nauczyć się działań w zakresie

samoobsługi. Socjalizacja i kontrola ograniczona.

Może żyć pod umiarkowanym nadzorem.

6-20 lat W zakresie nauki szkolnej do 2 klasy. Może nauczyć

się pewnych umiejętności społecznych, higieny,

prania. Potrafi podróżować do znanych sobie miejsc.

Powyżej

21 lat

Może utrzymywać się w pracy w warunkach

chronionych. Wymaga kierowania i nadzoru w

zakresie niewielkiego stresu społecznego i

ekonomicznego

Znaczny

0-5 lat

Upośledzony rozwój ruchowy. Mowa minimalnie. Nie

nauczy się samoobsługi. Skąpe umiejętności

komunikowania się

6-20 lat Może nauczyć się komunikować prostymi słowami. Na

podstawie systematycznych ćwiczeń może wyuczyć się

podstawowych nawyków

Powyżej

21 lat

Może podejmować samoobsługę pod pełnym

nadzorem. Potrafi dbać o soje bardzo podstawowe

bezpieczeństwo, na poziomie minimalnej użyteczności

w warunkach kontrolowanych przez otoczenie

Głęboki

0-5 lat

Duże upośledzenie. Często poważne dodatkowe

zaburzenia i choroby. Minimalna zdolność do

funkcjonowania w zakresie czuciowo-ruchowym.

Potrzeba pielęgnacji.

6-20 lat Pewien minimalny poziom rozwoju ruchowego. Może

jedynie w bardzo minimalnym zakresie uczyć się.

Potrafi utrzymać pewien kontakt emocjonalny.

Powyżej

21 lat

Nieznaczny rozwój ruchowy i mowy (głosek). Poważne

trudności w zabezpieczeniu własnego bezpieczeństwa.

Wymaga pielęgnacji.

Inne zaburzenia związane z

upośledzeniem

• Zespół trisomii chromosomu 18 (zespół Edwardsa)

– anomalie uszu, giętkość palców, mała szczęka, wady
serca

• Trisomia chromosomu 21 – zespół Downa, czyli

mongolizm

• Choroba Taya - Sachsa (recesywny gen w

chromosomie 15) – zaburzenia napięci mięśni,
niedowłady, głuchota, ślepota, postępujący niedowład
(śmierć ok. 3 roku)

• Zespół Turnera – anomalia chromosomu płciowego

(XO), tylko u dziewczynek – spłaszczenie szyi,
koślawość łokci i infantylizm seksualny ( z upoś.)

• Zespół Klinefeltera (chromosom XXY) – tylko

chłopcy, słabe zróżnicowanie cech płciowych, małe

jądra

• Choroba Niemanna-Picka (zaburzenia

metabolizmu lipidów) – już w niemowlęctwie utrata

wagi, odwodnienie i postępujący niedowład

• Choroba hemolityczna noworodków (niezgodność

Rh między matką a płodem) – odbiegający od normy

poziom bilirubiny, zaburzona koordynacja ruchowa

• Różyczka wrodzona – zakażenie wirusem

wewnątrzmacicznie - zaburzenia widzenia: zaćma i

problemy z siatkówką, często głuchota i anomalie

zastawek i przegrody serca

ETIOLOGIA

Hagberg,

Kyllerman

• W upośledzeniu głębszym zasadniczą rolę

odgrywają czynniki genetyczne, anomalie
chromosomowe – 34%

• Czynniki biologiczne tworzące zespół objawów- 10%
• Infekcje, spożywanie alkoholu – 8%
• Czynniki perinatalne, okołoporodowe – 15%
• Poporodowe 12%
• Nieznane – 18%

(55%wśród wszystkich stopni

uposledzeń)

Kanner do objawów autyzmu

zaliczył:

• Brak kontaktów emocjonalnych z

najbliższymi

• Zaburzenia rozwoju mowy, mowa

nieadekwatna do sytuacji

• Nadmierne koncentrowanie się na

przedmiotach i manipulowanie nimi

• Wielokrotnie powtarzane stereotypie
• Średni poziom intelektualny

Epidemiologia (za Goodman i Scott):

• 2 na 1000 dzieci przejawia całościowe

zaburzenia rozwoju, w tym 10-50% ma

rozpoznawany autyzm (zależy od

kryteriów)

• Częstość występowania autyzmu szacuje

się 0,5 na 1000 osób

• M : K wskaźnik 3 : 1
• Nie stwierdzono żadnych zależności między

autyzmem a statusem społecznym

Autyzm – DSM IV

Jakościowe defekty w zakresie interakcji

społecznych, przejawiające się co najmniej

dwoma:

a) Istotne zaburzenia komunikacji niewerbalnej, np.

kontakt wzrokowy, ekspresja mimiczna i gesty

używane w regulacji interakcji

b) Upośledzenie umiejętności nawiązywania

kontaktów z rówieśnikami odpowiednio do wieku

c) Brak spontaniczności w dzieleniu się uczuciami,

zainteresowaniami czy osiągnięciami

d) Brak wzajemności w kontaktach społecznych

Jakościowe uszkodzenia komunikowania się
manifestujące się przynajmniej jednym z

objawów

a) Całkowity brak lub opóźnienia w rozwoju

języka mówionego, czemu nie towarzyszą

próby innego nawiązywania kontaktu

poprzez gesty

b) Uszkodzenie zdolności do inicjowania i

podtrzymywania rozmowy z innymi

c) Używanie stereotypów i powtórzeń
d) Brak spontanicznych, odpowiednich do

wieku zabaw tematycznych

3. Istotne ograniczenia w zakresie wykonywania

czynności oraz zainteresowań przejawiający się -

1 objawem

a) Nadmierne zajmowanie się w sposób stereotypowy

jednym lub więcej zainteresowaniami

odbiegającymi od normy pod względem

intensywności lub zakresu

b) Skrupulatne przestrzeganie rutyn i rytuałów
c) Stereotypowe i powtarzające się manieryzmy

ruchowe np. machanie, kręcenie rękoma

d) Uporczywe zajmowanie się częściami przedmiotów
Powstaje przed ukończeniem 3 roku życia i nie

spełniają kryteriów zespołu Retta czy zaburzeń

dezintegracyjnych

Autyzm a inne jednostki

psychopatologiczne:

upośledzenie

Brak typowych cech związanych z zaburzeniami

pamięci, myślenia, wyobrażenia (nie należy

stosować standardowych testów);

schizofrenia

Późniejszy początek (po 10 roku życia); różny

przebieg epizod – remisja – epizod; wyraźnie

zaznaczona fazą zwiastunów i aktywna;

Zaburzenia

mowy, afazje

Mniej rozległe i bardziej specyficzne, używają

języka do porozumiewania się, nie dokonują

takich zmian w stosowaniu zaimków

osobowych, zazwyczaj brak echolalie,

dziwaczność wypowiedzi

Przyczyny:

• Model medyczny - uwarunkowania

genetyczno-konstytucjonalne (90%
zgodności)

• Związki między upośledzeniem a

autyzmem wskazują na wspólną
genezę

•

M o d e l p s y c h o l o g i c z n y – k o n c e p c j e

w s p ó ł c z e s n e j p s y c h o a n a l i z y i
t e o r i i s p o ł e c z n e g o u c z e n i a s i ę

Zespół Aspergera (okres dojrzewania):

Jakościowe nieprawidłowości w zakresie interakcji

społecznych (2):

1. Istotne zaburzenia komunikacji niewerbalnej, np.

kontakt wzrokowy, ekspresja mimiczna i gesty

używane w regulacji interakcji

2. Niepowodzenia w nawiązywaniu relacji z

rówieśnikami

3. Brak spontaniczności w dzieleniu się z innymi

radością, zainteresowaniami, osiągnięciami (np.

poprzez pokazywanie interesujących przedmiotów)

4. Brak wzajemności i wymiany w relacjach

społecznych i emocjonalnych

B. Występowanie powtarzających się, stereotypowych

zachowań, zainteresowań i form aktywności

(przynajmniej 1 objaw)

1. Jedna lub większa liczba stereotypowych

zainteresowań, odbiegających od normy pod
względem intensywności i zakresu

2. Sztywne przestrzeganie specyficznych,

niepotrzebnych czynności rutynowych lub rytuałów

3. Stereotypowe, powtarzające się dziwactwa ruchowe
4. Uporczywe zajmowanie się częściami przedmiotów

C. Zaburzenie powoduje nieznaczne obniżenie

poziomu funkcjonowania na różnych
płaszczyznach

D. Brak istotnie klinicznych opóźnień w rozwoju

mowy (np. dziecko używa pojedynczych słów przed 2
rokiem, a pierwsze zdania po 3 r. życia)

E. Brak istotnego opóźnienia w rozowoju procesów

poznawczych, samoobsługowych i adaptacyjnych.
Dziecko wykazuje ciekawość otoczenia.

E. Nie spełnia kryteriów schizofrenii

Zespół Aspergera cd.

Zespół Aspergera a autyzm:

Nie występuje lub nieznacznie występuje opóźnienie
w rozwoju słownictwa i opanowania zasad gramatyki.

Podobnie: mowa nienaturalna i pedantyczna, z

nieprawidłową intonacją; gestykulacja skąpa lub
przesadna; trudno zatrzymać monolog na ulubiony
temat

2. Mniej zaznaczone wycofanie z kontaktów, większe

zainteresowanie ludźmi

3. Ograniczenie zainteresowań raczej do wąskiej

dyscypliny niż jako stereotypie

Zaburzenia nastroju

(afektu)

Zaburzenia afektywne

Zdrowe przeżycia

Zaburzenia afektywne

MANIA

HIPOMANIA

DEPRESJA

LEKKA CIĘŻKA

RADOŚĆ

SMUTEK

ZABURZENIA NASTROJU - DSM

Zaburzenia nastroju jednobiegunowe:



Depresja wielka, nie doświadcza nigdy objawów

manii z melancholią i bez melancholii (z Objawami

Psychotycznymi i bez o. P., spójne z nastrojem i

niespójne)



Dystymia

Zaburzenia dwubiegunowe



Cyklotymia



Zaburzenia dwubiegunowe (z objawami

psychotycznymi i bez) z depresją lub bez (wtedy

mania / hipomania)

3. Zaburzenia sezonowe

Zaburzenia afektywne ICD-10

F30

– epizod maniakalny (hipomania, z objawami

psychotycznymi, bez objawów psychotycznych)

F31

– zaburzenia afektywne dwubiegunowe (z

obecności a manii, depresji; z objawami

psychotycznymi i bez)

F32

- Epizod depresyjny (łagodny, umiarkowany,

ciężki z objawami psychotycznymi i bez)

F33

– Nawracające zaburzenia afektywne (z

objawami somatycznymi i bez oraz objawami

psychot. i bez)

F34

– uporczywe zaburzenia nastroju: cyklotymia,

dystymia i inne

PRZEJAWY

– obszary



Zaburzenia nastroju (obniżony vs

podwyższony)



Zaburzenia procesów poznawczych,

szczególnie dynamiki myślenia,

koncentracji uwagi, zapamiętywania i

odtwarzania



Zaburzenia motywacji



Zaburzenia fizyczne (łaknienia, snu,

dynamiki życia, żywotności)

DEPRESJA

• NAPADOWA – ma wyraźny

początek, < niż 2 lata

• CHRONICZNA (DYSTYMICZNA) –

trwa przynajmniej 2 lata a powrót

do normalnego funkcjonowania

nie wystąpił dłużej niż 2 m-ce

• PODWÓJNA – chroniczna i

epizodyczna łącznie (nieliczne

wyzdrowienia)

DEPRESJA

Z MELANCHOLIĄ

endogenne

Utrata przyjemności
melancholia
Spowolnienie mowy

ruchów

Letarg, odrętwienie
Spadek masy ciała
Poczucie winy
Samobójstwa
farmakoterapia

BEZ MELANCHOLII

Egzo i

psychogenne

Utrata

przyjemności

Smutek
Bezradność
Bezwolność
Poczucie żalu,

krzywdy i winy

psychoterapia

EPIZOD DEPRESJI DUŻEJ

Przynajmniej 5 z poniższych

symptomów wystąpiło w okresie

dwutygodniowym i stanowi zmianę

poprzedniego funkcjonowania; jeden z

nich musi dotyczyć

•

Nastrój depresyjny

•

Utrata zainteresowań albo

zaprzestanie czerpania przyjemności

z życia (nie dotyczy jeśli...)

Nastrój depresyjny utrzymuje się przez

większość dnia, stan obserwuje osoba lub inni

2. Znaczne osłabienie zainteresowania lub

przyjemności czerpanych z różnych źródeł

3. Znaczna utrata lub przyrost wagi nie

spowodowana dietą (> niż 5%)

4. Bezsenność lub nadmierna potrzeba snu

5. Pobudzenie lub zahamowanie

psychomotoryczne

6. Zmęczenie lub utrata energii (codziennie)

7. Poczucie bezwartościowości i poczucie winy

8. Zaburzenie dynamiki, zahamowanie

myślenia i koncentracji uwagi, brak

stanowczości

9. Powracające myśli na temat śmierci (nie

tylko umierania), samobójstwa (bez

planowania i organizowania) lub tworzenie

planów o samobójstwie

B. Symptomy nie odpowiadają kryteriom

epizodu mieszanego

C. Symptomy powodują ciężkie stany kliniczne

w różnych aspektach funkcjonowania

D. Nie są skutkiem zażycia substancji ani

E. Nie są skutkiem stanu żałoby po stracie

osoby bliskiej (dłużej niż 2 m-ce)

Powrót a nawrót

Ponowne

wystąpienie
objawów po 6
m-cznym
okresie braku
symptomów

Jeśli w wyniku

farmakoterapii

lub psychoterapii

następuje

chwilowe

ustąpienie

objawów, a

następnie ich

pojawienie się

przed upływem 6

m-cy

Ryzyko nawrotów:

Im stabilniejszy stan zdrowia przed

zachorowaniem, tym mniejsze

prawdopodobieństwo nawrotu

Tylko 15% osób z depresją nie przeżyło nawrotu

przez następne 15 lat

U 2 na 3 nawrót następuje w ciągu dwóch lat

Współwystępowanie zaburzeń osobowości

zwiększa ryzyko nawrotu

Wysoki poziom pesymizmu

Kobiety, niezamężne, z kilkoma epizodami

depresji

Około 10% osób pozostaje w depresji chronicznej,

która może ustąpić po 5 latach (9%)

Epizod maniakalny:

Okres wyraźnego, nienormalnego i

ciągłego, rosnącego nastroju i

drażliwości, trwający przynajmniej 1

tydzień

Towarzyszą mu 3 spośród następujących

objawów (4 jeśli tylko drażliwość):

1) wzrost samooceny i poczucia wielkości

2) zmniejszona potrzeba snu

3) Nieustanna rozmowność

4) Ulotność myśli lub gonitwa myśli

Trudności w koncentracji uwagi (wszystko

zwraca uwagę)

6. Wzrost aktywności ukierunkowanej na różne

cele np. zawodową, towarzyską, religijną

7. Nadmierne zaangażowanie w czynności dające

przyjemność np. wydawanie pieniędzy, seks

C. Objawy nie odpowiadają epizodowi

mieszanemu

D. Znacznie zakłócają funkcjonowanie, wymagają

hospitalizacji aby nie doszło do samouszkodzeń

czy ataków skierowanych na innych

E. Nie są wynikiem działania substancji

psychoaktywnych czy leków użytych do

leczenia depresji

Zaburzenia

dwubiegunowe:

1. Stan depresji a następnie manii
2. Bardziej dotkliwa
3. Nie towarzyszy jej spadek wagi a raczej

odwrotnie – nadmierne objadanie się

4. Stałe poczucie senności
5. Leczona lekami przeciwdepresyjnymi daje

szybko objawy manii

6. Podłoże nie jest znane, chociaż wskazuje

się raczej na uwarunkowania genetyczne

Sezonowe zaburzenia afektywne SAD:

Istnieje regularny związek między początkiem

epizodu depresyjnego w dwubiegunowym

zaburzeniu depresyjnym I, dwubiegunowym

zaburzeniu depresyjnym II lub epizodu

depresyjnego z porą roku

Całkowita remisja (lub przejście z depresji w manię)

również w charakterystycznych porach roku

W ciągu ostatnich 2 lat wystąpiły dwa epizody

sezonowe

Liczba sezonowych przewyższa liczbę

niesezonowych epizodów depresji

Przyczyny zaburzeń afektywnych:

•

Koncepcje biochemiczne: Zaburzenia

neuroprzekaźników typu aminy biogenne:

norepinefryny (NE), dopaminy (DA) i

serotoniny (5-HT)

•

Koncepcje psychologiczne: koncepcje

psychoanalityczne, poznawcze podejście,

teoria społecznego uczenia się (wyuczona

bezradność)

Leczenie zaburzeń afektywnych –

profilaktyka nawrotów

Farmakoterapia

– przeciwdepresyjne w

Chorobie Afektywnej Jednobiegunowej –

wpływające na poziom serotoniny,

noradrenaliny, trójpierścieniowe;

głównie stabilizatory nastroju w Chorobie

Afektywnej Dwubiegunowej – lit,

karbamazepina, walproiniany, lamotrygina,

nowe (antypsychotyczne) leki

normotymiczne

elektrowstrząsy – w stanach głębokiej depresji
Psychoterapia
Zapobieganie nawrotom !!

Fobia to stała reakcja strachu.

Typy:

• przed zwierzętami (arachnofobia,

redentofobia)

• przed środowiskiem naturalnym

(akrofobia, myzofobia, nyktofobia)

• Sytuacyjne - przed zamkniętymi

pomieszczeniami (klaustrofobia)

• Przed strzykawką, zastrzykiem, zranieniem
• Inne – śmiercią, rakiem, chorobą

weneryczną

Fobia specyficzna (bodziec fobiczny –

F):

A. Stały, nieuzasadniony strach wywołany

obecnością lub wyobrażeniem określonego

przedmiotu lub sytuacji (np. zwierzęcia,

wysokości, zastrzyku, krwi).

B. Kontakt z F wywołuje wystąpienie silnego strachu

lub napadu paniki (u dzieci płacz, bezruch lub

przytulanie się).

C. Osoba rozpoznaje, że strach jest nieuzasadniony i

nadmierny

D. Osoba unika bodźców F lub znosi je z lękiem
E. Unikanie, obawy lub złe samopoczucie wyraźnie

przeszkadzają w normalnym życiu osoby.

F. U osób poniżej 18 roku życia trwa najwyżej 6 m-cy.

FOBIA SPOŁECZNA

A. Intensywny stały strach przed jedną lub

wieloma sytuacjami społecznymi bądź przed

występami publicznymi, podczas których

następuje kontakt z obcymi ludźmi. Lęk

przed upokorzeniem lub zażenowaniem

B. W tych sytuacjach prawie zawsze pojawia się

strach albo związany z tą sytuacją, albo

napad paniki

C. Osoba rozpoznaje, że strach jest

nieadekwatny i nieuzasadniony

D. Osoba unika tych sytuacji bądź znosi je z

lękiem

100

Zaburzenia stresu pourazowego – PTSD

A. Osoba przeżyła traumatyczne wydarzenie: 1)

doświadczenie, bycie świadkiem, styczność;

2) silny strach, przerażenie, bezradność

B. Doświadczenie traumatyczne jest ciągle

doświadczane na jeden lub kilka sposobów:

1) Nawracające natrętne wspomnienia urazu

obejmujące wyobrażenia, myśli,

wspomnienia

2) Powracające sny
3) Złudzenia lub zachowania, jakby uraz się

powtarzał (np.. Złudzenia, omamy )

101

Silny niepokój w styczności z bodźcami

przypominającymi jakieś aspekty wydarzenia

5) Reakcje fizjologiczne na wew. lub zew. S

C. Trwałe unikanie S związanych z urazem i osłabienie

normalnej reaktywności. Jeden z trzech:

Unikanie myśli, rozmów

Unikanie czynności, miejsc, ludzi pobudzających

wspomnienia

Niemożność przypomnienia aspektów wydarzenia

Zmniejszenie zainteresowań

Poczucie wyłączenia lub wyobcowania

Ograniczony zasięgu afektu

Ograniczenia w dostrzeganiu przyszłości

103

Zaburzenia lęku panicznego bez agorafobii

A. Spełnione są warunki: 1) nawracające

nieoczekiwane napady paniki; 2) przynajmniej po

jednym napadzie wystąpiło jedno lub więcej zjawisk

a) ciągły niepokój przed dalszymi napadami; b)

obawa o przebieg napadu i jego skutki; c) wyraźna

zmiana zachowania w związku z napadami

B. Brak agorafobii
C. Napady nie są skutkiem używania jakiejś substancji

ani choroby somatycznej (np.. Nadczynność

tarczycy)

D. Napady paniki nie są elementem innych zaburzeń

104

Agorafobia

A. Lęk przed przebywaniem w miejscach lub

sytuacjach, z których ucieczka może być

trudna lub w której może zabraknąć pomocy.

Np. wychodzeniem z domu, przebywaniem

na otwartej przestrzeni lub w tłumie

B. Unikanie pewnych sytuacji lub znoszenie ich

z dużym trudem, napięciem lub z lękiem

przed wystąpieniem paniki lub podobnych

objawów

C. Lęku lub fobicznego unikania nie można

wyjaśnić innymi zaburzeniami

105

Uogólnione zaburzenia

lękowe

A. Nasilony lęk lub niepokój utrzymujący się przez

większą część dnia (co najmniej 6 m-cy) w

związku z różnymi wydarzeniami

B. Trudności z opanowaniem niepokoju
C. Lęk lub niepokój są połączone z: 1) bezradność,

osaczenie, wyczerpanie; 2) szybkie męczenie się;

3) trudności z koncentracją lub logicznym

myśleniem; 4) drażliwość 5) napięcie mięśni; 6)

zaburzenia snu

D. Obiekt lęku i troski nie jest związany z

właściwościami osi I

E. Wywołują złe samopoczucie lub upośledzenie

funkcjonowania w różnych obszarach

Dolegliwości nie są skutkiem innych czynników

107

Zaburzenia obsesyjno-

kompulsywne

A. Obsesje lub kompulsje. Na O składają

się: 1) powracające, uporczywe myśli,

impulsy lub wyobrażenia które

pacjent chwilami rozpoznaje jako

natrętne; 2) myśli, impulsy lub

wyobrażenia, które nie wynikają tylko

z przesadnej troski o sprawy życia

codziennego; 3) próby lekceważenia

lub ich wypierania; 4) świadomość, że

są one wytworem umysłu (nie są

narzucone z zewnątrz)

108

Na kompulsje składają się: 1) 1) powtarzające się

zachowania lub czynności psychiczne, które
człowiek czuje się zmuszony wykonywać w reakcji
na obsesję; 2) zachowania lub czynności
psychiczne mają na celu przeciwdziałanie złemu
samopoczuciu lub zapobieganiu pewnym groźnym
wydarzeniom choć nie są z nimi związane lub są
przesadne

B. Pacjent rozpoznaje je jako przesadne
C. Wywołują złe samopoczucie, pochłaniają czas
D. Nie ograniczają się do Osi I
E. Nie są skutkiem substancji lub choroby

somatycznej

110

Koncepcje psychodynamiczna

• Kto cierpi?

• Na czym

polegają?

• Dlaczego się

utrzymują?

• Terapia

• Osoba z nieświadomymi

konfliktami

• Obsesyjna myśl jest obroną

przed nieakceptowanym
pragnieniem

• Obsesja i kom. skutecznie

chronią przed lękiem

• Uświadomienie

nieświadomego

111

Poznawczo-behawioralne

• Kto cierpi?

• Na czym

polegają?

• Dlaczego się

utrzymują?

• Terapia

• Zaburzenie to łączy się z

depresją

• Myśli stają się częste i

uporczywe, a depresja

osłabia możliwość ich

odrzucenia

• Wykonywane rytuały

przejściowo łagodzą lęk, co

wzmacnia ich stosowanie

• Strategie wygasające

112

Neuronauka

• Kto cierpi?

• Na czym

polegają?

• Dlaczego się

utrzymują?

• Terapia

• Nadwrażliwość kory

prążkowanej łączącej się ze
wzgórzem

• Powtarzające się zachowania są

słabo hamowane; lęk zbyt słabo
tłumiony, niewłaściwe
filtrowanie informacji

• Skierowane są na bodźce, które

w ewolucji były groźne

• Leki np. klomipramina; SSRI

Document Outline