Metafory
organizacji
Mgr Magdalena Majowska
Metafory
organizacji
Mgr Magdalena Majowska
Nowe podejście:
tradycyjne teorie organizacji nie są wystarczające
do opisu organizacji
wielu teoretyków organizacji opracowuje swe
ujęcia, opierając się na metodach zapożyczonych
ze sztuk pięknych i nauk humanistycznych
posługiwanie się metaforą jest szczególnie
użytecznym środkiem dostrzegania i rozumienia
istoty danego zjawiska
Metafora:
pozwala zrozumieć jeden rodzaj doświadczenia za
pomocą innego przez to, że sugeruje
identyczność dwu rzeczy, których normalnie nie
uważalibyśmy za tożsame (np. życie i długa
wijąca się droga, człowiek i lew)
zachęca do wyszukiwania podobieństw między
przedmiotem zainteresowania a czymś, co jest
lepiej znane, a przynajmniej znane w inny sposób
Metafora:
przedstawia specyficzny czy
fundamentalny sposób postrzegania,
myślenia i mówienia
polega na utożsamianiu podobieństw
między rzeczami odmiennymi
Historia stosowania metafor
Metafory zaczęto stosować w latach 20-tych XX
wieku. Już wtedy Taylor porównywał organizację
do maszyny, a Maslow prezentował podejście
organizmowe
Jednak wówczas nie badano użycia metafor.
Metafory jako środki pomocne w rozumieniu
organizacji znalazły zastosowanie pod koniec lat
70-tych XX wieku
Metafory Morgana:
W książce pt. Oblicza organizacji brytyjski
teoretyk organizacji, Gareth Morgan, poddał
badaniom wiele sposobów wykorzystywania
metafory w teorii organizacji, jako środka
służącego rozumieniu i analizie organizacji
Analizował podobieństwa między organizacjami a
maszynami, organizmami biologicznymi,
mózgiem, kulturą, systemami politycznymi i
sposobami niewolenia umysłów
Metafora maszyny:
powstała na początku zeszłego stulecia, kiedy to w
okresie rewolucji przemysłowej wynaleziono wiele
nowych maszyn
dominowała na początku XX wieku, a do
klasycznej teorii zarządzania weszła dzięki
zainteresowaniu strukturą i efektywnością
odnosi się do sposobów najlepszego
zaprojektowania organizacji - zakłada, że podobnie
jak w celu wykonania pewnych zadań można
zbudować maszynę, tak samo całą organizację
można zbudować w celu realizacji wyznaczonych
celów
Metafora maszyny:
organizacji to narzędzie służące wypełnianiu
konkretnych (zwykle produkcyjnych) zadań
menedżer to postać inżyniera do spraw
organizacji, którego zadanie polega na kierowaniu
skuteczną i wydajną organizacją
w pewnym stopniu nawet dzisiaj oczekuje się, że
organizacje będą działać jak maszyny: powinny
one rutynizować efektywne operacje, być
przewidywalne i działać niezawodnie wszędzie,
gdzie to możliwe
Metafora organizmu:
wyobrażenia związane z ewolucją biologiczną
dostarczyły metafory organizmu
wskazuje, że podobnie jak żywe organizmy,
organizacje zależą od otoczenia dostarczającego
potrzebne im do życia zasoby
zamiast żywności i schronienia otoczenie
organizacji dostarcza jej surowców, wiedzy, siły
roboczej i kapitału, czyli zasobów wejściowych
podlegających procesowi przekształcania, który
podtrzymuje życie organizacji, podobnie do
procesów trawiennych w organizmach żywych
Metafora organizmu:
organizacja to żywy ustrój spełniający funkcje
konieczne do przetrwania, zwłaszcza
przystosowania się do wrogiego świata
zakłada, że skoro organizacja wymaga funkcji
podtrzymujących życie tak samo jak organizm
żywy (trawienie, oddychanie, krążenie), to musi
dostosowywać się do szerszego otoczenia
uwypukla te procesy organizacyjne, które wiążą
się z przetrwaniem, a wobec tego kładzie też
nacisk na podtrzymywanie wymiany z otoczeniem
Metafora organizmu:
uznaje istnienie różnych gatunków organizacji
przystosowanych do różnych środowisk
określa, że różne gatunki organizacji będą
musiały stawić czoło różnym wymaganiom
nie może istnieć najlepszy sposób organizowania,
który sprawdzałby się równie dobrze w
odniesieniu do wszystkich organizacji
uwydatnia zależność od otoczenia, technologii
jako procesu przekształcania
Metafora kultury
organizacja to system znaczeń stworzonych i
utrwalanych w wyniku stowarzyszania się ludzi
mających wspólne wartości, tradycje i zwyczaje
podkreśla zwyczaje i tradycje, opowieści i mity,
artefakty i symbole organizacji
menedżer symbolizuje organizację, jest
opowiadaczem historii i przekazicielem tradycji
Pozostałe metafory:
Inne metafory, które cieszyły się wśród
teoretyków organizacji popularnością to:
tekst, dyskurs, sztuka, jazz i dramat
Wśród popularnych wymienia się także:
gra, podróż, dżungla, rodzina, zoo, wojna
Metafora gry:
organizacja jest zorientowana na realizację celu
cel możliwy jest do osiągnięcia tylko w przypadku
zespołowej pracy wszystkich jednostek
tworzących drużynę
każdy zawodnik – członek organizacji ma do
zrealizowania określona funkcję (podobnie jak
zawodnik na boisku na określonej pozycji)
otoczenie jest uporządkowane
liderem jest trener odpowiedzialny za
zrealizowanie wyznaczonego celu
wiąże się z pojęciami trudności, ryzyka, zabawy,
pracy zespołowej i przywództwa
Metafora gry:
trudności są głównie związane ze stworzeniem
zgranego zespołu zdolnego do osiągania
zamierzonego celu
sukces danego zespołu (organizacji) jest
uzależniony od umiejętności i kompetencji
każdego zawodnika z osobna
jedynym celem zespołu jest zwycięstwo
występują tu zarówno wygrani jak i przegrani
o sile zespołu decydują najlepsi zawodnicy, którzy
są bardzo cenieni w tego typu organizacji
Metafora podróży:
organizacja utożsamiana jest z podróżą morską
w działaniu organizacji występuję pewnego rodzaju ryzyko,
związane z niepewnością
organizacja kierowana jest przez kapitana
otoczenie określa się jako chaotyczne
organizacja ma jasno sprecyzowany cel, którym jest
dotarcie do lądu, tak jak to ma miejsce w przypadku
podróży
cel jest bardzo odległy, ale możliwy do osiągnięcia dzięki
współpracy wszystkich członków załogi
spełnienie celu jest możliwe dzięki ciężkiej i solidnej pracy
wszystkich członków organizacji
Metafora dżungli:
podstawową cechą jest nieprzewidywalność oraz bardzo
mała znajomość otoczenia
napotykane problemy są rozwiązywane przez każdego z
pracowników ‘na własną rękę’ i tylko w zakresie własnego
interesu
w odróżnieniu od innych metafor, dżungla charakteryzuje
się agresywną postawą wobec innych jednostek
trudno tu mówić o konkretnym celu
występuje brak pomysłu na kierowanie organizacją, nie ma
przywódcy, można jedynie mówić o przewodniku, którego
zadaniem jest wyprowadzenie organizacji z dżungli
członkowie organizacji kierują się zarówno doświadczeniem,
wiedzą, jak i intuicją w rozwiązywaniu problemów
Metafora rodziny:
w organizacjach tych pojawia się stwierdzenie ‘jesteśmy
jedną wielką rodziną’
więzi pomiędzy poszczególnymi jednostkami opierają się na
wzajemnym zrozumieniu, przywiązaniu oraz szacunku
podobnie jak w rodzinie, w hierarchii firmy każdy ma do
spełnienia określone zadanie i określony zakres kompetencji
ważną cechą jest zróżnicowanie potrzeb poszczególnych jej
jednostek oraz zdawanie sobie sprawy z odpowiedzialności
za pozostałe osoby
konflikty są rozwiązywane poprzez prowadzenie negocjacji
ostateczne decyzje podejmowane są przez głowę rodziny,
natomiast przed jej podjęciem, konsultuje on swoją decyzję
z pozostałymi osobami
Metafora zoo:
podstawowymi cechami organizacji są nieprzewidywalność
samej organizacji oraz chaotyczność jej otoczenia
liderem organizacji jest opiekun, który sprawuje całkowitą
władzę nad firmą
trudno wskazać konkretny cel, firma nastawiona jest raczej
na alternatywne rozwiązania
członkowie organizacji nie kontaktują się ze sobą w sposób
naturalny
nie ma zagrożenia ze strony naturalnych wrogów, co
powoduje zatracenie naturalnego instynktu obronnego
przed zagrożeniami
wzmacnia to rolę opiekuna, bez którego organizacja nie ma
szans na przetrwanie, a los poszczególnych jednostek w
znacznym stopniu zależy od niego
Metafora wojny:
istnieje konkretny cel, którym jest zwycięstwo
otoczenie jest dosyć chaotyczne i nieprzewidywalne
organizacja wymaga zdecydowanego lidera, doskonałego
stratega – generała
istotnymi problemami są ryzyko, straty oraz poświęcenie
ważnym aspektem jest właściwy przepływ informacji,
podobnie jak na wojnie, przepływ informacji odbywa się z
góry na dół, czyli od generała do żołnierza
każdy posiada tyle informacji, ile potrzebnych jest
do zrealizowania swojego zadania
niezbędne wydaje się gromadzenie informacji
o przeciwnikach, rozpracowanie ich słabych i silnych stron
Ograniczenia rozumienia
metaforycznego:
poznanie za pomocą metafor jest częściowe -
oznacza, że może ono ujawniać jedynie
podobieństwa między dwiema rzeczami,
natomiast nic nie mówić o różnicach
(pozostawiają białe plamy w postrzeganiu)
łatwo nadużyć metafory (metafora maszyny
wykorzystuje podobieństwa między maszynami a
organizacjami, a przez to niedostatecznie
podkreśla ludzkie aspekty życia w organizacji,
takie jak uczucia czy symbole)
Ograniczenia rozumienia
metaforycznego:
ograniczenia tych metafor sugerują, że
samodzielnie żadna z nich nie zapewnia
zrozumienia wystarczającego do zbudowania na
nim wiedzy o organizacjach
niemniej każda z nich powoduje częściowe
zrozumienie składające się na współczesną teorię
organizacji a obeznanie z różnorodnymi
metaforami, teoriami i perspektywami umożliwi
lepsze postrzeganie organizacji