1
Organizacja i zarządzanie
Decyzje i decydowanie
dr inż. Jerzy Kupiński
1
Organizacja i zarządzanie
Decyzje i decydowanie
dr inż. Jerzy Kupiński
2
Zagadnienia
Zadanie decyzyjn
e
Kryterium oceny d
ecyzji
Decyzja dopuszcza
lna
Decyzja optymaln
a
Niepewność
Ryzyko
Proces decyzyjny
3
Definicja zarządzania
Całość procesu zarządzania to
wieloetapowy proces podejmowania
decyzji.
J. Gościński
4
Zadanie decyzyjne
To
zagadnienie
wymagające
rozwiązania.
To różnica między tym co jest a
tym co chcielibyśmy aby było.
5
Stan aktualny i stan
pożądany
Kwestia
Czego dotyczy
problem?
Stan
aktualny
Jak jest teraz?
Stan
pożądany
Jak być
powinno?
Wielkość
rozbieżności
Czy warto się
tym
zajmować?
Małe
pomieszczenie
Potrzebne dwa
razy większe
?
Palarnia
wydziałowa
Brak palarni -
ludzie palą na
zewnątrz
Wydzielone,
wentylowane
pomieszczenie
?
Biblioteka
6
Zadania decyzyjne
Ze względu na
wielkość
rozbieżności
między
sytuacją
rzeczywistą
, a
stanem
pożądanym
,
oraz z uwagi na wiążącą się z tą rozbieżnością
siłę nacisku na decydentów i presję czasową
wyróżniamy
:
KRYZYS
PROBLEM
okazję
7
Kryzys
Zadanie decyzyjne postawione przed decydentami
w sytuacji największej rozbieżności między
oczekiwaniami
,
a sytuacją rzeczywistą grupy społecznej.
Dobrą metaforą określenia pojawienia się takiego
problemu jest zderzenie czołowe -
organizacja zderza się
z problemem, tak silnie, że nie sposób go dalej
ignorować.
W przypadku kryzysu zwykle
nie ma czasu
na dokładną
analizę rzeczywistych rozmiarów przyczyn i skutków.
8
Problem
Zadanie decyzyjne które odnosi się do
sytuacji, w której stwierdza się
istotne
zakłócenia
funkcjonowania
organizacji
,
jednak nie są one tak ewidentne ani
zagrażające, jak w przypadku kryzysu.
Są to sytuacje, w których co najmniej
niektórzy członkowie organizacji stwierdzają,
że "coś nie gra„.
Jest jednak czas na dokładną analizę
rzeczywistych rozmiarów przyczyn i skutków.
9
Okazja
Zadanie decyzyjne wiążące się z aktywnym
poszukiwaniem problemów do rozwiązywania, a
więc jak gdyby "
braniem pod lupę" i
wyolbrzymianiem
różnic
między
stanem
rzeczywistym a idealnym.
Z pozoru jest to sytuacja idealna - prowadząca
do wypracowania
spójnej i perspektywicznej
strategii innowacyjnej.
W takich sytuacjach jednak naciski zewnętrzne i
presja czasowa są tak małe, że decydenci
często nie uruchamiają w ogóle procesu
podejmowania decyzji a
zadania rozwiązywane
są metodą projektową.
10
Decyzja
To efekt wyboru procesu myślowego.
To świadomy i celowy wybór jednego
z rozpoznanych i uznanych za
możliwe
wariantów
przyszłego
działania.
To przekształcenie informacji w zbiór
wariantów i wybór najlepszego z nich.
11
Kryterium oceny decyzji
Pojęcie
oznaczające
przyporządkowanie do każdej
decyzji
,
procedury
oceny korzyści
, wynikającej
z podjęcia takiej decyzji.
Często kryterium oceny nazywane
jest
celem decyzji.
12
Przykłady kryterium
decyzji
skuteczność działania,
gospodarność, ekonomiczność,
minimalizacja wysiłku,
minimalizacja długości trasy,
minimalizacja czasu,
łatwość wykonania itp..
13
Warunek ograniczający
decyzję
To parametr ograniczający przestrzeń
decyzyjną do pewnego podzbioru decyzji
.
Warunki konieczne
- usunięcie warunku
powoduje
zmianę
zbioru
decyzji
dopuszczalnych.
Warunki istotne
- usunięcie warunku nie
powoduje
zmiany
zbioru
decyzji
dopuszczalnych lecz wpływa na ostateczny
wybór decyzji.
14
Decyzja dopuszczalna
To taka decyzja, która spełnia
wszystkie warunki konieczne.
Zbiór wszystkich takich decyzji
nazywamy
zbiorem
decyzji
dopuszczalnych.
15
Przykład
Stoimy przed problemem przyjęcia do
pracy osoby na stanowisko programisty
w firmie informatycznej.
Jedynym ograniczeniem jest posiadanie
dyplomu magistra informatyki.
Uwzględniamy ten wymóg, odrzucając
na wstępie zgłoszenia tych kandydatów,
którzy nie posiadają tytułu magistra
informatyki.
Wyznacz zbiór decyzji dopuszczalnych.
16
Rozwiązanie
Kandydaci
którzy
ukończyli
wymaganą uczelnię
to zbiór decyzji
dopuszczalnych.
17
Decyzja optymalna
To pojęcie oznaczające taką decyzję,
która jest decyzją
dopuszczalną i
jednocześnie jest najlepszą
z punktu
widzenia kryteriów oceny decyzji.
18
Pewność
Pewność
to
pojęcie
oznaczające
sytuację, w której wybranie danego
wariantu
(
przyczyna
)
na
pewno
pociąga za sobą określone, znane
konsekwencje (
skutek
).
Prawdopodobieństwo wystąpienia tej
konsekwencji wynosi 1.
19
Niepewność
To pojęcie oznaczające sytuację, w której
wybranie danego wariantu (
przyczyny
) może
pociągać za sobą pewne konsekwencje
(
skutki
),
ale nie znamy tych konsekwencji oraz
czasu i częstotliwości pojawienia się jak
również ich wielkości.
Nie możemy określić prawdopodobieństwa
wystąpienia konsekwencji.
20
Ryzyko
pojęcie to oznacza sytuację, w której wybranie
danego wariantu może pociągać za sobą pewne
konsekwencje.
Istnieje możliwość policzenia przybliżonych
wartości konsekwencji
, określenia
czasu,
miejsca i
częstotliwości
pojawiania się,
wyrażenia tych wielkości za pomocą rachunku
prawdopodobieństwa.
21
Proces decyzyjny
To grupa logicznie powiązanych ze
sobą
operacji
myślowych,
prowadzących
do
rozwiązania
problemu
decyzyjnego
poprzez
wybranie jednego z możliwych
wariantów działania.
22
Proces podejmowania
decyzji
1.
Zbadaj
sytuacj
ę
2.
Opracu
j
wariant
y
3.
Oceń
warianty
i
wybierz
najlepsz
y
4.
Zaplanuj
wprowad
ź
i
sprawdź
Racjonalny proces rozwiązywania problemów
Źródło: J.A.F. Stoner, Ch. Wankel, Kierowanie, Warszawa 1998, s.132
23
Badanie sytuacji
Polega na określeniu rozpiętości pomiędzy
stanem faktycznym a sytuacją pożądaną.
Obejmuje:
1. Rozpoznanie problemu decyzyjnego (
Burza
mózgów
)
2. Poznanie przyczyn powstania problemu
(
5 x dlaczego,
Wykres Ishikawy
)
3. Ustalenie celów decyzyjnych (
Analiza Paretto,
analiza SWOT)
4.
Zdefiniowanie
(uszczegółowienie)
zadania
decyzyjnego (
PAG, Lasso
)
24
Tworzenie alternatywnych
rozwiązań
Praktyczne tworzenie i rozpatrywanie
idealistycznych rozwiązań
Obejmuje:
1. Opracowanie różnych wariantów działania
(
Macierz morfologiczna
)
2.
Ustalenie
kryteriów
wartościowania
rozwiązań.
(skuteczność, ekonomiczność, wydajność itp.)
25
Ocena i wybór rozwiązania
To etap, w którym następuje ocena
zaproponowanych rozwiązań pod kątem
ich efektywności i skuteczności oraz
właściwe podjęcie decyzji
Obejmuje:
1.
Ocena
efektywności
poszczególnych
wariantów, badanie mocnych i słabych
stron, ocena szans i zagrożeń w osiąganiu
celów, wybór wariantu do realizacji (
Macierz
oceny, technika Kapner – Tregoe,
)
2. Wybór opcji optymalnej – podjęcie decyzji
26
Wdrożenie rozwiązania i
kontrola wyników
Jest to realizacja wybranej koncepcji
i kontrola rezultatów - jeśli wypadnie
niezadowalająco, wówczas należy powrócić
do etapu 2 (tworzenia alternatywnych
rozwiązań)
Obejmuje:
1.
Zaplanowanie
wdrożenia
decyzji
(
Analiza
interesariuszy
,
WBS, Harmonogram Gantta,
Metoda Pert
)
2.
Przekazanie decyzji podwładnym w postaci zadań
wykonawczych
3.
Weryfikacja i korygowanie decyzji w czasie
wdrożenia i działalności późniejszej