Poznawcze terapie 

w praktyce klinicznej

Jak osoba cierpiąca zmienia się 

w specjalistę od własnych 

zniekształceń poznawczych?

 

 

Na czym polega 

zmiana 

   w modelu 

poznawczym ?

    Mahoney & Arknoff (1990): problemy osobiste 

człowieka rozwiązuje się tak jak problemy naukowe i do 

ich rozwiązywania potrzebne są te same co w nauce 

umiejętności.

• pecify general problem, uszczegółowienie                            

problemu;

• ollect information, zebranie informacji o problemie;
• dentity causes of patterns, znalezienie jego przyczyn;
• xamine options, zidentyfikowanie możliwych rozwiązań;
• arrow options and experiment, selekcja rozwiązań i ich 

wypróbowanie;

• ompare data, porównanie efektów;
• xtend, revise or replace, kontynuowanie działania albo 

zastapienie dotychczasowych sposobów.

S

C

I

E

N

C

E

 

 

Mechanizmy powstawania 

nieprzystosowawczych 

zachowań 

i ich zmiana

   

Meichenbaum (1977, 1985): określone twierdzenia 

formułowane przez osobę są przyczyną zaburzeń 

życia psychicznego.

         Terapia polega na:



usunięciu takich twierdzeń,



uczeniu formułowania twierdzeń, które będą 

pomocne w kontrolowaniu przez samego siebie 

własnych zachowań.

    Poprzez modyfikacje wewnętrznych dialogów 

pacjenta i stwarzanie warunków do nowych 

zachowań w czasie sesji terapeutycznej.

 

 

Racjonalno-emotywna 

terapia Ellisa 

(1973,1991)

   Funkcjonowanie osobowości jest następstwem  zdarzeń:

A

ctivating events

        

B

eliefs

                

C

onsequences

    

zdarzenie                 przekonania:             emocje i zachowania

                      

racjonalne i nieracjonalne

Ludzie mają naturalną tendencję do bycia racjonalnymi, 
tzn. chroniącymi siebie i dążącymi do przyjemności, 
i równocześnie do bycia irracjonalnymi, tzn. działającymi 
na własną szkodę.
Przekonania będące źródłem psychopatologii:



że coś nie może się darzyć,



że nasza wartość zależy od naszych sukcesów,



że nasze powodzenie zależy od czynników zewnętrznych.

 

 

Poznawcza terapia 

depresji wg Becka 

(1976,1990)



Przekonania będące źródłem psychopatologii są specyficzne dla 

różnych zaburzeń psychicznych.



Depresja jest zaburzeniem wieloaspektowym:

 Objawy poznawcze,                    

obszar oddziaływań

 Objawy behawioralne,

                 terapeutycznych

 Objawy emocjonalne,
 Objawy wegetatywne.



Terapia zakłada ocenę stopnia nasilenia objawów depresyjnych, 

jeśli znaczny               farmakoterapia,

                                                                współpraca z rodziną.
     

Istotą terapii jest identyfikacja przekonań konstruujących tożsamość 

pacjenta w kontekście jego celów życiowych, nadziei, motywacji. Elementem 

pracy jest prezentacja teoretycznych założeń modelu. Pacjent prowadzi 

dziennik, rejestruje nasilenia objawów oraz poziom satysfakcji z 

podejmowanych działań. Tak identyfikuje się sprawności wymagające 

treningu. Zmiana priorytetów: ”potrzebne-konieczne”. Redukowanie 

automatycznych myśli, zakłócających działanie.

Obszar interwencji 

terapeutycznej

 

 

Psychoedukacja 

w terapii schizofrenii



Celem jest zmiana schematów poznawczych pacjenta i/lub 

jego rodziny na temat choroby.



Zwykle połączona z technikami behawioralnymi: 



trening umiejętności społecznych dotyczący prostych

    sprawności związanych z samoobsługą,
    i innymi trudnościami codziennego życia,



trening komunikacji z innymi ludźmi,



trening rozwiązywania problemów,



trening radzenia sobie w sytuacji kryzysowej 

    (w nasileniu objawów choroby).

    Obszarem oddziaływań terapeutycznych (oprócz schematów 

poznawczych) są także: funkcjonowanie społeczne (role) 

oraz funkcjonowanie rodziny z osobą chorą na 

schizofrenię.

 

 

Założenia teoretyczne 

modyfikujące psychoterapię 

behawioralno-poznawczą 

w schizofrenii



Model podatności na zranienie (Zubin, 1971; 

Neuchterlein & Dawson, 1984):



obniżenie progu reagowania na bodźce społeczne,



deficyty poznawcze (łatwość odwracania uwagi i 

trudności w selekcji informacji) oraz tendencja do 

autonomicznego i nadmiernego wzbudzania OUN.



Wskaźnik ujawnianych uczuć (UU) w rodzinie:



 wrogość,



  krytycyzm



  nadmierne uwikłanie (Brown i wsp., 1972)

Wiedza ta jest przedstawiana 

pacjentowi i/lub rodzinie!

 

 

Program 

psychoedukacji



Wprowadzenie (przedstawienie siebie, 

oczekiwań od spotkań, prezentacja metody).



Czym jest schizofrenia?



Jakie są przyczyny schizofrenii?



Jak leczy się schizofrenię?



Metody terapii psychospołecznej.



Zapobieganie nawrotom (ryzyko, prodromy, 

plan kryzysowy).



Posumowanie.

 

 

 Konstrukcjonizm społeczny 

w terapii schizofrenii 

(Deisler, 1998)

 „Terapia postracjonalna” (za: Bongar & Beutler, 1995).
    Założenia:



Rzeczywistość społeczna jest tworzona przez język,



Zjawiska językowe są pierwotne, społeczne wtórne,



Język, uprzedzenia, elementy przedpoznania tworzą 

filtr warunkujący powstanie „map” świata w umyśle ( 

co do schizofrenii: medyczne, psychologiczne, 

społeczne).



Narzędzie terapeutyczne: dialog poszukujący „dobrej 

zmiany” w trójkącie: pacjent-terapeuta-rodzina.

    

Schizofrenia istnieje bądź nie istnieje 

    w zależności od znaczeń językowych!

 

 

Atuty podejścia 

poznawczego



Koncentracja na empirycznej 
weryfikowalności rezultatów terapii.



W depresji leczonej technikami 
poznawczymi częstość nawrotów 
26%, a w przypadku stosowania 
jedynie farmakoterapii 64%. 

   Po dwóch latach odpowiednio: 20% i 

50%.

Na liści 10 najbardziej wpływowych terapeutów XX w:

Nr 2 Ellis, Nr 4 Lazarus, Nr 7 Beck, Nr 10 Meichenbaum