Rycerz

wojownik średniowieczny 

Wzorzec paranetyczny

• z j. greckiego: paraneza – zachęta, 

rada; literatura paranetyczna – 
przedstawiająca wzorce osobowe. 

• Paranetyczne wzorce 

średniowieczne:

- król (władca)
- rycerz
- święty

Wzorcowe cechy 

rycerskie:

• hojność 
• odwaga
• pobożność
• szlachetność
• waleczność
• uprzejmość
• wiarygodność
• żądza sławy

• dobre urodzenie
• sprawiedliwość
• honor
• mądrość
• oddanie Bogu
• męstwo
• patriotyzm
• poświęcenie

Przede wszystkim – odwaga 

i fair play

• O chwale rycerza decydowało nie tyle zwycięstwo, ile 

to, jak walczył. Walka miała kończyć się albo wygraną, 

albo śmiercią. Śmierć poniósł Rolad, tytułowy bohater 

„Pieśni o Roladzie”. Postępowanie fair play wyrażało 

szacunek do przeciwnika. Nie wolno było zabijać 

wroga, godząc w niego z tyłu. Rycerzowi w zbroi nie 

można było się cofnąć. Nic, co mogło być poczytane 

za tchórzostwo, nie było dopuszczalne. Rolad (bohater 

„Pieśni o Rolandzie”) nie mógł dąć w róg dla 

przywołania pomocy, żeby nie pomyślano, że się boi. 

Nieważne, że takie zachowanie pociągnęło za sobą 

śmierć jego przyjaciela i innych wojowników. Ten brak 

względu na innych nie raził najwyraźniej niebios, skoro 

archanioł Gabriel przybył z nieba po duszę bohatera. 

Brak odwagi to najcięższa obelga. 

Słynni rycerze

• Znani z legend i 

eposów:

 Don Kiszot z La 

Manczy

 Lancelot
 Tristan
 Król Artur
 Jurand ze Spychowa
 Zbyszko z Bogdańca

• Znani z przekazów 

historycznych:

 Powała z Taczewa
 Zawisza Czarny z 

Garbowa

 Gotfryd z Bouillon
 Rajmund z Tuluzy
 William Marchal

Zawisza Czarny (fr. obrazu 

„Bitwa pod Grunwaldem” 

Jana Matejki) 

Don Kichot na obrazie 

Honoré Daumiera

Król Artur

Co wiemy o tych trzech 

rycerzach ze zdjęć? 

• Zawisza Czarny: pochodził z Garbowa, herb Sulima; lata 

życia: ok. 1380-1428; związany był przede wszystkim z 

dworem Jana Luksemburskiego; brał udział w bitwie pod 

Grunwaldem.

• Don Kiszot z La Manczy: to bohater romansu 

satyrycznego autorstwa Miguela de Cervantesa; miał 

wiernego sługę, który nazywał się Sancho Pansa; dama 

serca Don Kichota to Dulcynea; dzieło to parodiuje ethos 

rycerski (terminy: „donkichoteria”, „walka z wiatrakami”).  

• Król Artur: postać ta wywodzi się z legend, to król 

brytyjski, założył rycerskie Bractwo Okrągłego Stołu; żona: 

królowa Ginewra; zbudował zamek Camelot na wybrzeżu 

Kornwalii; średniowieczny wzór rycerza.