Zagadnienia ogólne
Dobrostan zwierząt staje się coraz bardzie
docenianym
zagadnieniem w wielu krajach na całym świecie.
Ogólnie
przyjmuje się, że człowiek dominuje mając władzę
lubzwierzch-
ność nad zwierzętami a w związku z tym jest
odpowiedzialny
za ich dobrostan .
Prawo europejskie ( Europejska konwencja o
ochronie zwierząt
hodowlanych i gospodarskich, dyrektywa Rady
88/166 EEC,
Dyrektywa Rady 91/630 EEC) określa zwięrzeta
hodowlane
jako stworzenia z uczuciami, które nie mogą być
traktowane
jako wyłącznie produkty rolnicze.
Definicje
dobrostanu
Dobrostan
to stan, w którym
zwierzę czuje się dobrze
Dobrostan
to
stan dobrobytu
osiągany poprzez spełnienie po-
trzeb fizycznych, środowiskowych, żywieniowych, behawioral-
nych i społecznych zwierzęcia lub grupy zwierząt pod
nadzorem
lub wpływem ludzi
Dobrostan
to stan
pełnego zdrowia
psychicznego i fizycznego,
w którym zwierzę pozostaje w harmonii ze swoim
środowiskiem
Dobrostan
to stan , w którym zwierzę jest w stanie
poradzić
sobie ( dostosować się bez cierpienia ) w środowisku
Metody badawcze dobrostanu
1.
Ocena wskaźników wzrostu, produkcyjności, rozrodu,
długowieczności użytkowania, fizjologicznych
2.
Epidemiologia weterynaryjna, patologia
3.
Pomiary osłabienie układu immunologicznego
pomiary hormonów kory nadnercza (kortyzolu) i
tarczycy
4
Testy behawioralne: fotografia spędzania czasu ,
występowanie stereotypii i zachowań konfliktowych
Właściwy dobrostan nie jest tylko sprawa rządów czy
opinii
publicznej, nabiera stopniowo znaczenie ekonomicznego
poprzez zwiększanie wartości produktów zwierzęcych
Kluczową rolę w określaniu wskaźników i standardów
dobrostanu odgrywa nauka
Ocena zdrowotności w zakresie schorzeń i urazów
jest ważnym wskaźnikiem dobrostanu lub jego
niedostatków u zwierząt, trwających przez dłuższy
czas
Niektóre schorzenia są skutkiem immunosupresji,
Obniżonej odporności lub być następstwem urazów w
wyniku agresji lub stereotypii, spotykanych częściej
w
środowisku niekorzystnym.
Najczęstrze schorzenia na tym tle:
-owrzodzenia (także żołądka),
-biegunki
-stany zapalne ( gruczołu mlekowego)
-schorzenia kończyn, kulawizny, niedowłady , racice
Niektóre schorzenia typowe dla kierunku
użytkowania:
- Mastitis
- Zaburzenia metaboliczne: „kwasica”
- Gorączka mleczna
Stereotypie jako przejaw frustracji (czynności
powtarzalne, bezcelowe:
Route-tracing – ruch w „te i wewte”
Bar-biting – gryzienie przegród
Tongue-rolling- żucie
Także specyficzne np. u świń siedzenie na
zadzie-
-pozycja siedzącego psa
Wskaźniki fizjologiczne stresu – aktywizacji
sympaty-
-cznego układu nerwowego
Tętno - wzrost
Adrenalina- epinefryna –wzrost
B-receptory- aktywizacja:
poziom glukozy- wzrost
Kwasy tłuszczowe- wzrost
Przepływ krwi – wzrost:
temperatura skóry, kończyn, rektalna- wzrost
Przykłady doboru i kształtowania się cech w
badaniach dobrostanu
lochy wychowujące prosięta
chów budkowy chów alkierzowy
Krew
Czerwone ciałka 6,1 x 10
12
5,2 x 10
12
Limfocyty w
obrazie białych ciałek,% 34 46
immunosup.
infekcje
Kortyzol, nmol/l 38,4 59,2
ACTH-kortykotropina 33,5 61,3
lochy wychowujące prosięta
c.d.
chów budkowy chów alkierzowy
Zachowanie się
% czasu na czynności
Leżenie 27,6 87,8
Ruch 72,4 12,2
Eksploracja 16,3 -
w tym rycie
Stereotypie brak 3,1
Systemy były bardzo różne zatem różnice w
wartościach cech są bardzo duże
Lochy w okresie wychowu prosiąt
Kojec: Duński Duński
Trójdzielny
dwudzielny dwudzielny
(klatka-jarzmo)
bez ściólki ze ściółką
-------------------------------------------------------------------
------------
Kortyzol nmol/l 27,8 32,2 34,4
Stereotypie liczba/
Dobę brak brak 4,5
Wskaźniki dobrostanu prosiąt odłączanych w różnych
terminach
42 dni 35 dni 21 dni
----------------------------------------------------------------------------
Przyrosty dzienne 305 320 349
Kortyzol nmol/l 53,0 52,4 56,8
ACTH mg/ml 13,5 11.7 21,3
Poziom immunobin
g/ dL 5,85 6,60 3,09
Ruch h/dobę 2,9 3,8 4,7
Stereotypie % czasu 0 0 0,2
( ssanie )
Dobrostan tuczników w dwu
systemach
bezściołowy ściołowy
(płytka ściółka)
---------------------------------------------------------------
----------------
Przyrost dzienny,g 730 748
Temperatura skóry
0
C 34,8 36,8
ACTH ug/ml 45,84 38,89
Kortyzol umol/l 60,47 43,23
Reakcje behawioralne tuczników zależnie od
temera-
-tury otoczenia
------------------------------------------------------------------------
-------
15
0
C
18
0
C
Poziom tyroksyny ng/ml
45,5 35,5
Ułożenie ciała w czasie
Odpoczynku:
Boczne ,% 21,3 62,6
Na brzuchu(„mostkowe”) 78,7 37,4
Leżenie ,%
w ciasnej grupie 87,4 69,2
luźno 12,6 30,8
Badanie stresu podczas doju- w każdej grupie 18
HF
grupa kontrolna - dój w zwykłym miejscu (hali)
stres izolacji – dój indywidualny w miejscu
nieznanym
4 x 3 m, dojście ok. 3 minuty
stres złagodzony- dój jak wyżej + obecność
znanego
obsługującego i szczotkowanie
kontrola stres stres łagodzony
Zachowanie:
Defekacja, oddawa-
nie moczu, sztuk 7 13 3
Ryczenie przestępo
-wanie z nogi na nogę brak 3 brak
Tętno
Przed wypr./min 75 77 75
ns
W pom. izolatki 75a 88b 84 c
Dój 75a 80b 78
Po doju 75a 82b 82b
kontrola stres stres
łagodzony
Kortyzol 30 min
przed dojem ng/ml 5-6 5-6 5-6
W 20 min. doju 6,4a 15,2b 13,2b
Oksytocyna ng/ml/min
1 min doju 4,3a 1,0b 1,0b
5 min doju 6,6a 1,9b 3,2c
10 min doju 21,4a 3,7b 4,8 b
Mleko,l
Wydojone 20 a 18b 17b
Rezydualne 3,0a 6,0b 6,0b
Wnioski
Krowy dojone w izolacji, w nieznanym wcześniej
miejscu wykazują oznaki stresu i obniżyły
wydajność
mleka doju w czasie doju w wyniku zwiększenia
mleka
rezydualnego.
Kontakt z człowiekiem redukował niektóre oznaki
niepokoju i tętno ale nie oddziaływał na inne
oznaki
stresu oraz ilość mleka rezydualnego
W badaniach terenowych dobrostan można oceniać
poprzez ocenę spełniania wymagań określanych
ustawowo
Rozporządzenie MR i R W z dnia 15 lutego 2010 (
weszło w życie 30 czerwca 2010 ) w sprawie wymagań
i
sposobu postępowania przy utrzymaniu gatunków
zwierząt gospodarskich dla których normy ochrony
zostały określone w przepisach Unii Europejskiej.
Dotyczy : cieląt, świń, kur niosek i brojlerów kurzych
Cielęta ( bydło do 6 miesięcy)
Światło : zapewnia się oświetlenie sztuczne lub
dostęp
do światła naturalnego w czasie
odpowiada-
jacemu dostępowi światła naturalnego
ale co najmniej w godz. 9- 17
Doglądanie : co najmniej raz dziennie
Woda: zapewnia się stały dostęp do wody
przeznaczonej do spożycia przez ludzi
Żywienie ogólnie: zwierzęta żywi się paszą
dostosowaną do ich gatunku zwierząt, wieku,
masy
i stanu fizjologicznego
Żywienie szczegółowe: co najmniej 2 x dziennie
pasza powinna zawierać taką ilość żelaza
aby poziom hemoglobiny we krwi wynosił
co najmniej 4,5 milimol/litr
pasza dla cieląt starszych niż 2 tygodnie
powinny zawierać pasze włókniste a w
okresie 8- 20 tygodni zwiększać się o 50-
250
g dziennie
mleko matki ( siara) powinno być
udostępnio-
ne niezwłocznie po urodzeniu , nie później
niż 6 godzin od urodzenia
Pomieszczenia ogólnie: pomieszczenia, w których
utrzymuje się zwierzęta czyści się i
dezynfekuje;
Odchody oraz niezjedzone resztki paszy
usuwa się z pomieszczeń tak często aby
zminimalizować możliwość
zanieczyszczenia
paszy i wody i zapewnić bezkonfliktowy
dostęp do wody i paszy
Podłoga : powinna być twarda, równa, stabilna, o
pow.
gładkiej, nie śliskiej
Cielęta utrzymywane pojedyńcze;
kojec szerokość min. wysokość cielęcia w
kłębie; długość : długość ciała x 1,1
Ściany kojca: powinny umożliwiać kontakt
wzrokowy
i fizyczny z innymi zwierzętami
Ściółka : do 2 tygodni obowiązkowo
Utrzymanie grupowe:
powierzchnia min 1,5 m
2
do 150 kg
1,7 m
2
150-220 kg
1,8 m
2
pow. 220 kg
w systemie otwartym 5 m
2
/ sztukę
Miejsce do leżenia: czyste i wygodne
Dopuszczalne stężenie gazów: CO
2
– 3000 pm
H
2
S - 5 ppm
NH
3
- 20 ppm
Brojlery kurze
Oświetlenie: oświetlenie sztuczne musi oświetlać min.
80% pow. użytkowej a natężenie oświetlenia
na poziomie ptaka powinno wynosić 20 lux
od 7 dnia wychowu oświetlenie dostosowuje
do rytmu dobowego z okresami zaciemnienia
ogółem min. 6 godzin w tym min. 4 godziny
zaciemnienia nieprzerwanego
Urazy: brojlery, które maja urazy, trudności w
chodzeniu , przepukliny brzuszne, mogące być
przyczyną cierpień poddaje się leczeniu lub
natychmiastowemu ubojowi
Zagęszczenie obsady maks. 33 kg/m
2
39 kg/m
2
42
kg/m
2
39 kg – posiadacz przechowuje i udostępnia
dokumentację : plan kurnika w tym wymiary pow.
użytkowej, opis sytemu wentylacji z
podaniem docelowych parametrów
przepływu powietrza i temperatury,
systemu karmienia i pojenia,
systemów alarmowych i awaryjnych
systemów zasilania elektrycznego
informacje o typie podłogi i ściólki
przekazuje informacje o zmianach
c.d.
Kurnik jest wyposażony w system wentylacji, który
zapewnia stezenia mierzone na poziomie
kurcząt: amoniaku- nie przekracza 20 ppm
dwutlenku węgla 3000
ppm
temperatura wewnątrz nie przekracza o
3
0
C gdy temperatura zewnętrzna w cieniu
przekracza 30
0
C
wilgotność względna nie przekracza 70 %
przy temperaturze zewnętrznej 10
0
C
42 kg/m jak wyżej + kontrole powiatowego lek. Wet.
w ciągu ostat. 2 lat nie wykazały żadnych
nieprawidłowości
c.d.
42 kg/m - śmiertelność brojlerów w 7 kolejnych
rzutach brojlerów nie przekracza
wskaźnika
1 % + 0,06 % x wiek brojlerów w dniu
uboju
Wyposażenie: urządzenia do karmienia- liniowe
pojemniki min. 0,07 m/sztukę
pojemniki kołowe min 0,03 m/sztukę
urządzenie do pojenia pojemniki
liniowe
o min. Linii brzegu 0,02 m/ sztukę
pojemniki kołowe 0,01 m/sztukę
poidełka kropelkowe lub kubeczkowe min 1/10
sztuk
Kurnik dla brojlerów wyposaża się w ściółkę
W kurniku dla brojlerów minimalizuje się poziom
hałasu
Kurnik dla brojlerów, jego wyposażenie oraz
sprzęt
czyści się i odkaża się a
ściółkę
wymienia się przed każdym
umieszczeniem w nim
nowego
stada brojlerów
Document Outline