1
Ćwiczenia z psychologii różnic indywidualnych
Zjazd 2.
Diagnoza podstawowych właściwości układu
nerwowego: Kwestionariusz PTS.
mgr Ewa Witkowska
ewa.m.witkowska@wp.pl
1
Ćwiczenia z psychologii różnic indywidualnych
Zjazd 2.
Diagnoza podstawowych właściwości układu
nerwowego: Kwestionariusz PTS.
mgr Ewa Witkowska
ewa.m.witkowska@wp.pl
2
Interpretacja wyniku
testowego
1. interpretacja ilościowa, psychometryczna
– „przedziałowa” interpretacja wyniku oraz właściwe
stosowanie norm – nie wolno interpretować punktowo
wyniku testowego
– metoda przedziałów ufności wymaga uwzględnienia
danych o rzetelności testu oraz o wielkości błędu
standardowego pomiaru
– o „wyniku prawdziwym” można powiedzieć jedynie tyle (z
określonym, mniejszym od 1 prawdopodobieństwem), że
znajduje się w określonym przedziale (=przedział
ufności), symetrycznym wobec wyniku otrzymanego
– im mniejszy błąd pomiaru, tym krótszy przedział ufności
– większa precyzja, mniejsze zaufanie
– Interpretacja wyniku w oparciu o normy
3
Przedziały ufności dla skal PTS dla α
=0,15
Cechy
Siła procesu pobudzenia
+/- 1 sten
Siła procesu hamowania
+/- 1 sten
Ruchliwość procesów
nerwowych
+/- 2 steny
4
Zadanie
W oparciu o dane z tabeli 3,
proszę oszacować wartości
półprzedziałów ufności dla
wyników surowych dla α = 0,10;
dla
α = 0,05 oraz dla α = 0,01 (w
oparciu o dane dla całej próby)
5
Zadanie
• dla α = 0,10: 1,64*3,25 = 5,33
• dla α = 0,05: 1,96 *3,25=6,37
• dla α = 0,01: 2,58 *3,25=8,39
25
,
3
)
83
,
0
1
(
88
,
7
)
1
(
tt
x
r
s
SEM
Skala stenowa
Skala stenowa
M=5,5; SD=2;
standard ten
0
+1s
-1s
+2s
-2s
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
2,3
%
4,4
%
4,4
%
2,3
%
9,2
%
9,2
%
15,
0%
15,
0%
19,
1%
19,
1%
7
Równowaga procesów
nerwowych
• Dla
α = 0,15 standardowy błąd
różnicy miedzy skalami SPP i SPH
wynosi 2 steny, zatem różnica
wyników miedzy skalami musi
wynosic co najmniej 3 steny, aby
można ja była uznać za znaczącą
psychologicznie
8
Interpretacja wyniku
testowego
2. interpretacja jakościowa
– interpretacja przedziałowego wyniku
uzyskanego przez osobę badaną w
szerszym kontekście teoretycznym
9
Cechy układu nerwowego według
Pawłowa
• Według teorii Pawłowa temperament
odpowiada typowi układu nerwowego
układu nerwowego, który
charakteryzują cztery podstawowe
właściwości:
–
SPP - siła procesu pobudzenia
–
SPH - siła procesu hamowania
–
RWN - równowaga procesów nerwowych
–
RPN - ruchliwość procesów nerwowych
10
Cechy układu nerwowego według
Pawłowa
• SPP - siła procesu pobudzenia; na poziomie
zachowania funkcjonalna wydolność komórki
nerwowej znajduje wyraz w reakcjach na
silną lub długotrwałą stymulację; im
silniejszy układ nerwowy, tym mniejsza jest
wartość procesu pobudzenia
–
hamowanie ochronne (pozaokresowe) - rodzaj
hamowania bezwarunkowego, służącego ochronie
ośrodkowego układu nerwowego przed
przeciążeniem
11
Siła procesu pobudzenia – składniki
definicyjne:
• Sytuacje zagrażające nie powstrzymują przed
podjęciem zaplanowanych uprzednio działań
• Skłonność do podejmowania aktywności w
warunkach silnie stymulujących
• Preferencja do wykonywania czynności
ryzykownych i wymagających
• Bezproblemowe (jeśli chodzi o zaburzenia
emocjonalne) wykonywanie czynności pod
wpływem obciążenia fizycznego/społecznego
• Wysoka efektywność wykonywania czynności
także w sytuacji dużej stymulacji
• Odporność na zmęczenie przy wykonywaniu
czynności długotrwałych/intensywnych
• Reakcje adekwatne do wymagań w warunkach
silnego napięcia emocjonalnego
12
Cechy układu nerwowego według
Pawłowa
• SPH - siła procesu hamowania;
łatwość, z jaką układ nerwowy tworzy
warunkowe reakcje hamulcowe
(wygaszanie, róznicowanie,
opóźnianie), przejawia się gdy
zachodzi konieczność odraczania
reakcji, hamowania pobudzeń, by
stworzyć miejsce adekwatnie
działającym bodźcom
13
Siła procesu hamowania – składniki
definicyjne:
• Łatwość powstrzymywania się od
zachowań niezgodnych z oczekiwaniami
społecznymi
• Łatwość odraczania wykonywania
zadania, jeśli wymaga tego sytuacja
• Zdolność przerwania wykonywanej
czynności, jeśli zachodzi taka potrzeba
• Łatwość odraczania reakcji na działajśce
bodźce, jeśli okoliczności tego wymagają
• Zdolność do nieujawniania swoich emocji,
jeśli jest to pożądane
14
Cechy układu nerwowego według
Pawłowa
• RWN - równowaga procesów
nerwowych; stosunek procesów
pobudzenia do procesów
hamowania
• RPN - ruchliwość procesów
nerwowych; zdolność układu
nerwowego do szybkiej zmiany
procesów pobudzenia i hamowania
15
Ruchliwość procesów nerwowych – składniki
definicyjne:
• Adekwatne reakcje na nieoczekiwane
zmiany w środowisku
• Szybka adaptacja do nowego otoczenia
• Łatwość przechodzenia od jednej
czynności do drugiej
• Łatwość zmieniania nastroju
• Preferowanie sytuacji wymagających
wykonywania wielu zadań jednocześnie
16
17
PTS – praca z podręcznikiem
Tytuł:
Autorzy:
Wydawca:
Rok publikacji:
Podłoże teoretyczne:
Postać narzędzia:
Przedmiot pomiaru:
Rzetelność:
Trafność:
Zastosowania:
Procedura Badania:
Normy:
18
PTS – praca z podręcznikiem
Tytuł:
Kwestionariusz Temperamentu PTS
Autorzy:
Jan Strelau i Bogdan Zawadzki
Wydawca:
Pracowania Testów Psychologicznych Polskiego
Towarzystwa Psychologicznego
Rok publikacji:
1998
19
PTS – praca z podręcznikiem
Podłoże teoretyczne:
Koncepcja cech układu nerwowego w ujęciu Pawłowa
Postać narzędzia:
Samoopisowy kwestionariusz, metoda typu „papier-
ołówek”
Przedmiot pomiaru:
Cechy układu nerwowego postulowane przez Pawłowa:
– SPH - siła procesu hamowania
– SPH - siła procesu hamowania
– RPP - Ruchliwości procesów nerwowych
– oraz równowaga procesów nerwowych - stosunek SPP do
SPH
20
PTS – praca z
podręcznikiem
• Rzetelność:
– satysfakcjonująca zgodność wewnętrzna
oraz stabilność.
• Trafność:
– wykazana w badaniach korelacyjnych
wyników PTS i innych narzędzi do pomiaru
temperamentu i osobowości, badań nad
genetycznym uwarunkowaniem cech
mierzonych PTS oraz analiz czynnikowych.
21
PTS – praca z podręcznikiem
Zastosowanie:
Do celów badawczych i praktycznych szczególnie w
poradnictwie zawodowym (selekcja) i wychowawczym;
pozwala zwłaszcza na prognozowanie funkcjonowania
badanych w sytuacjach trudnych.
Procedura Badania:
Typowa dla metod „papier-ołówek”. Kwestionariusz
może być stosowany zarówno w badaniach grupowych,
jak i indywidualnych.
Normy:
S
tenowe, dla 6 grup wieku (15-19, 20-29, 30-39, 40-49,
50-59 i 60-80), oddzielne dla mężczyzn i kobiet
22
Stabilność czasowa pomiaru skalami
PTS
Cechy
Stabilność czasowa
bezwzględna
względn
a
2 tyg.
6
mies.
2 tyg.
Siła procesu
pobudzenia
0,76*
0,62*
0,63*
Siła procesu
hamowania
0,60*
0,53*
0,58*
Ruchliwość
procesów
nerwowych
0,78*
0,68*
0,58*
23
Zgodność wewnętrzna skal PTS
Cechy
α Cronbacha
Siła procesu
pobudzenia
0,8
Siła procesu
hamowania
0,71
Ruchliwość procesów
nerwowych
0,83
24
Trafność PTS – korelacje z innymi
narzędziami
• Siła procesu pobudzenia:
• EPQ-R:
– SPP koreluje umiarkowanie (0,32-0,53) z
ekstrawersją, nieco wyżej (-0,39 do -0,62) z
neurotycznoscią i bardzo nisko (0,08 do
0,22) z psychotycznoscią
• NEO-FFI:
– SPP z NEU od -0,46 do -0,51
– SPP z EKS od 0,34 do 0,41
25
Trafność PTS – korelacje z innymi
narzędziami
• Siła procesu hamowania:
• EPQ-R:
– SPH praktycznie nie koreluje z
ekstrawersją, nisko/umiarkowanie (-0,28
do -0,37) z neurotycznością i nisko (-0,015
do 0,28) z psychotycznością
• NEO-FFI:
– SPH z NEU około -0,30
– SPH z EKS brak związku
26
Trafność PTS – korelacje z innymi
narzędziami
• Ruchliwość procesów nerwowych:
• EPQ-R:
– RPN najwyżej (0,46 do 0,59) koreluje z
ekstrawersją, umiarkowanie (-0,27 do
-0,42) z neurotycznością; brak znaczących
korelacji z psychotycznością
• NEO-FFI:
– RPN z NEU około -0,30
– RPN z EKS od 0,37 do 0,51
27
Trafność PTS – samoopis a
szacowanie
Skala
Samoopis-
szacowanie
Szacowanie -
szacowanie
Bliźniak
1
Bliźniak
2
Bliźniak
1
Bliźniak 2
SPP
0,45*
0,47*
0,32*
0,35*
SPH
0,36*
0,40*
0,31*
0,33*
RPN
0,46*
0,46*
0,40*
0,29*
28
Trafność PTS – związki z procesami
poznawczymi
SPP
SPH
RPN
TMR Standard
-0,05 -0,01 0,07
Test Ukrytych Figur Witkina –
niezależność od pola
-0,09 -0,12 0,10
Testy myślenia
dywergencyjnego – płynność
werbalna
0,11
-0,05 0,35
Testy myślenia
dywergencyjnego – giętkość
werbalna
0,15
0,00
0,38