Profilaktyka powikłań 

zatorowo-

zakrzepowych.

 

Justyna Chomko

Pielęgniarstwo Licencjat, II rok

 

 

Co to jest żylna choroba 

zakrzepowo-zatorowa ? 

Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ) 
obejmuje swoją definicją dwie jednostki 
chorobowe: zakrzepicę żył głębokich (ZŻG) i zator 
tętnicy płucnej (ZTP), będący najczęściej jej 
powikłaniem. Zakrzepica żył głębokich jest jedną z 
najczęściej występujących chorób żył. Skąpa i 
nietypowa symptomatologia kliniczna sprawia, że 
choroba ta jest rozpoznawana zbyt rzadko, co 
często pociąga za sobą poważne konsekwencje 
klinicznie. Jej najgroźniejszym powikłaniem jest 
zatorowość płucna 

 

 

Zakrzepica żylna polega na zamknięciu żył 
skrzepliną co uniemożliwia prawidłowy 
przepływ krwi. Najczęściej występuje w żyłach 
kończyn dolnych. Może obejmować żyły 
powierzchowne lub głębokie. Bardziej 
niebezpieczna jest zakrzepica żył głębokich. 
Zakrzepy mogą ulec oderwaniu i 
przemieszczeniu się do naczyń płucnych, 
zamykając je i powodując zator płucny. Jest to 
najczęstsza jego przyczyna. Przyjmuje się, że 
w około 90% przypadków zatorowości płucnej, 
skrzepliny pochodzą z żył głębokich kończyn 
dolnych a także żył miednicy mniejszej. 

 

 

 Jest to trzecia, co do częstości 
występowania, choroba układu sercowo - 
naczyniowego i najczęstsza przyczyna 
nagłych zgonów wśród chorych leczonych w 
warunkach szpitalnych. Niestety, pewne jest, 
że wykrywalność tej choroby w Polsce jest 
niedostateczna Wśród chorych, u których nie 
podjęto leczenia zatoru tętnicy płucnej, 
śmiertelność wynosi około 30%. 

 

 

W patofizjologii żylnej choroby zakrzepowo – 
zatorowej decydującą rolę odgrywają 3 elementy 
(tzw. Triada Virchova):

-   1. uszkodzenie śródbłonka naczyniowego żyły 
spowodowane czynnikami mechanicznymi lub 
przejściem procesu chorobowego z sąsiednich 
tkanek na naczynia żylne (zapalenia, nacieki 
nowotworowe itp.)

    2. zwolnienie przepływu krwi na skutek 
długotrwałego unieruchomienia, zabiegu 
operacyjnego, jak również niewydolności krążenia 
centralnego

 3. zmiany reologiczne krwi: nadpłytkowość, 
wysokie stężenie fibrynogenu oraz wrodzone lub 
nabyte niedobory czynników krzepnięcia

 

 

Co sprzyja powstawaniu choroby 
zakrzepowo-zatorowej ?

 

Czynniki ryzyka:
 wiek powyżej 40 lat - Ścianki żył wraz z wiekiem tracą swoją 

elastyczność i sprężystość, grubieją. Może ponadto dojść do 

uszkodzenia tzw. zastawek żylnych (kontrolują one przepływ 

krwi, tak aby płynęła ona tylko w kierunku serca)

 zabiegi chirurgiczne i długotrwałe unieruchomienie 

(szczególnie zabiegi ortopedyczne np. endoproteza stawu 

biodrowego)

 przebyta wcześniej zakrzepica żylna - Niedrożność żył 

powoduje zwiększenie ciśnienia w układzie żylnym kończyn i 

wytworzenie się krążenia obocznego. Zapalenie żył uszkadza 

trwale zastawki, co nasila zaburzenia w krążeniu krwi

 

 

c.d.

 choroby zaburzające krzepliwość krwi
 nowotwory 
 przebyty udar mózgu
 przewlekła niewydolność żylna
 kolagenozy
 choroby układu krążenia i oddechowego
 urazy
 wprowadzenie cewnika do żył centralnych
 choroby zapalne jelit 

 

 

c.d.

 zespół nerczycowy
 stosowanie estrogenów (hormonalna terapia zastępcza)
 ciąża - znaczne zwiększenie objętości jamy brzusznej i 

obniżenie aktywności fizycznej powoduje trudniejszy 
przepływ żylny, a w pierwszym trymestrze ciąży także 
hormony, których proporcje zmieniają się, rozluźniają żyły

 otyłość - z otyłością związane jest stałe przeciążenie goleni 

i stóp w czasie chodzenia i stania, a także objętość 
zalegającej krwi

 długie podróże
 palenie tytoniu

 

 

Jakie są ogólne objawy choroby 

zatorowo -zakrzepowej i jak 

można ją rozpoznać ?

 

Charakterystycznym objawem zakrzepicy są:
 
 obrzęk kończyny,
 ból spoczynkowy lub po ucisku,
 zwiększone napięcie i sztywność mięśni kończyny,
 zwiększone ucieplenie,
 czerwono – sine zabarwienie skóry,
 poszerzenie powierzchownych naczyń skóry.
 Może wystąpić gorączka.

 

 

 

 

Należy pamiętać, że zakrzepica może też 
przebiegać bezobjawowo. Im szybciej 
zacznie się leczenie, tym większa jego 
skuteczność. Najlepszą metodą 
potwierdzenia zakrzepicy jest badanie 
usg dopplerowskie. Jeżeli zakrzepy 
ulegną oderwaniu i zamkną naczynia 
płucne, dochodzi do zatorów płucnych. 
Jest to stan zagrożenia życia i 
bezwzględnie musi być leczony.

 

 

ZATOROWOŚĆ PŁUCNA

Uwaga! Zatorowość płucna najczęściej występuje u 

osób :

- po zabiegach operacyjnych, 
- po złamaniach nóg, miednicy
- leżących z powodu ciężkich chorób, 
- po przebytym zapaleniu i zakrzepicy żył głębokich 
nogi
- u kobiet ciężarnych i po porodzie,
- u kobiet przyjmujących doustne środki 
antykoncepcyjne i hormonalną terapię zastępczą
- u otyłych kobiet z masywnymi żylakami
- z chorobą nowotworową. 

 

 

 Najczęstszymi objawami zatorowości płucnej są:

        nagle pojawiająca się silna duszność 
(subiektywne uczucie braku tchu) zarówno 
podczas wysiłku fizycznego, jak i spoczynkowa, 

-         ból w klatce piersiowej, który może 
promieniować pod przeponę

-         przyśpieszony oddech, 

-         przyśpieszona czynność serca (tachykardia) 

-         niepokój 

-         kaszel, 

-         krwioplucie, 

-         sinica, zwłaszcza na twarzy 

-         spadek ciśnienia

-         utrata przytomności, omdlenie

          gorączka 

Masywny zator doprowadza do wstrząsu i 
zatrzymania krążenia i oddychania. 

 

 

Objawy niewydolności 

żylnej:

 

·        WCZESNE
o     uczucie ciężkości 

kończyn,

o     bóle nóg i obrzęki
       wieczorne kurcze 

łydek

o     świąd skóry
o     widoczne żylaki
o     siateczka 

popękanych żyłek na 
skórze

    ZAAWANSOWAN

E

o       duże żylaki
o       obrzęki
o       zmiany skórne i 

zapalne,  
przebarwienia

o       zmiany zapalne i    

 zakrzepowe

     wrzód żylny goleni 

 

 

Profilaktyka i leczenie żylnej choroby 

zatorowo-zakrzepowej

W praktyce wykorzystuje się kilka metod mających na celu 

zmniejszenie ryzyka wys. zakrzepicy żylnej. Można je 
podzielić na mechaniczne i farmakologiczne. 
Mechaniczne uwalniają odpływ krwi z kończyn dolnych a 
zatem przyczyniają się do likwidacji zastoju żylnego. W 
tym celu: 

1.

Wcześnie uruchamia się pacjenta po zabiegu 
operacyjnym unikanie długiego leżenia w łóżku bez ruchu 
podczas choroby, 

2.

Mobilizuje się chorych do wykonywania ćwiczeń - często i 
regularnie (zginanie stóp i kolan, naprzemienne 
napinanie i rozluźnianie mięśni łydek) w czasie długich 
podróży wykonywanie ćwiczeń ruchowych kończyn 
dolnych

 

 

 

c.d.

3. Elewacja kończyn dolnych czyli układanie nóg pod 

kątem 30º,(uniesionych ok. 15 cm.) powyżej ciała. W 

czasie wypoczynku i snu leżenie z nieco uniesionymi 

kończynami, lekko zgiętymi w stawach kolanowych

4. Kompresoterapia
5. Masaż pneumatyczny Polega na naprzemiennym 

wtłaczaniu powietrza do specjalnie skonstruowanych 

mankietów ( dla kończyn ) i jego wypuszczanie w 

odpowiednich proporcjach czasowych.

6. Farmakoterapia- Leczenie farmakologiczne jest 

uważane za bardziej skuteczne od metod 

fizykalnych. Jednak z większej skuteczności 

towarzyszy możliwość wystąpienia istotnych 

skutków ubocznych. Do antykoagulantów zaliczmy 

warfarynę, heparynę niefrakcjonowaną i heparyny 

drobnocząsteczkowe.

 

 

KOMPRESOTERAPI
A

Kompresoterapia jest główną metodą 
zachowawczego leczenia przewlekłej 
niewydolności żylnej. Zastosowanie 
kompresoterapii poprawia efektywność 
pompy mięśniowej, zmniejsza zastój żylny i 
przywraca prawidłowe warunki 
hydrostatyczne dla odpływu krwi żylnej. 
Odpowiednio dobrany i stopniowany ucisk 
przeciwdziała poszerzaniu się żylakowo 
zmienionych naczyń, sprzyja redukcji ich 
średnicy, a także poprawia warunki do 
prawidłowego funkcjonowania zastawek 
żylnych. Leczenie uciskiem zmniejsza 
objętość krwi zalegającej w układzie żył 
powierzchownych, powodując w ten sposób 
przyspieszenie przepływu krwi w żyłach 
układu głębokiego, dzięki czemu obniża 
ryzyko rozwoju zakrzepicy żył głębokich.

 

 

 

Kompresoterapia 

zmniejsza: 
1) pojemność i 
ciśnienie w żyłach, 
2) widoczne żylaki 
powierzchowne, 
3) obrzęk, 
4) 
lipodermatosklerozę, 
5) przejściowe 
nadciśnienie żylne

 

Kompresoterapia 

podwyższa: 
1) prędkość przepływu 
krwi w żyłach głębokich, 

2) produkcję 
prostacyklin, 
3) miejscowy przepływ 
włośniczkowy, 
4) przezskórne ciśnienie 
parcjalne tlenu, 
5) zmniejszoną objętość 
łydki podczas ćwiczeń, 
6) uwalnianie 
aktywatora 
plazminogenu.

 

 

 

Wskazania do stosowania kompresji



Wskazania do stosowania kompresji

Kwalifikując pacjentów do terapii uciskowej, poza 

badaniem przedmiotowym i badaniami 

specjalistycznymi, ważne jest zapoznanie się ze 

wskazaniami do określonych klas ucisku. 

Nieprawidłowe jej stosowanie może doprowadzić do 

poważnych powikłań. Bandaże, rajstopy, pończochy i 

kolanówki podzielone są na klasy ucisku. W Polsce 

przyjęto klasy ucisku według standardu 

europejskiego: 

· I klasa – 20–30 mmHg, 

· II klasa – 30–40 mmHg, 

· III klasa – 40–50 mmHg, 

· IV klasa – 50–60 mmHg

 

 

Przeciwwskazaniem do stosowania 

kompresji są: 
· ostre stany zapalne tkanki podskórnej, 
· poważne zaburzenia krążenia 
tętniczego kończyn dolnych, 
· choroby skóry z dużym wyciekiem, 
· zakażenie skóry, 
· świeża zakrzepica żylna 

 

 

W kompresji stosuje się bandaże (opaski) i 
gotowe wyroby w formie podkolanówek, krótkich 
i długich pończoch oraz rajstop. Ważnym 
elementem w kompresoterapii jest dobór 
szerokość bandaża, który należy zalecić w 
zależności od wielkości kończyny. Jeżeli odwód w 
kostce wynosi np. 23 cm, to optymalną 
szerokością jest 10 cm. W sytuacji, gdy kończyna 
jest duża, a obwód ten jest w granicach 26–28 
cm, wskazane jest stosowanie bandaża o 
szerokości 12 cm. Bardzo ważna jest technika 
bandażowania i stosowanie 50-procentowych 
zakładów. Podczas zakładania opaski elastycznej 
należy pozostawić wolne palce stóp, aby nie 
ograniczyć ich ruchomości. Pozwala to na 
obserwację palców stóp, których zasinienie 
świadczyłoby o zbyt ścisłym zabandażowaniu 
kończyny.

 

 

Kończynę owija się równomiernie od dołu ku 
górze, nakładając dachówkowato na siebie 
kolejne zwoje. Podczas owijania opaskę należy 
tak trzymać, aby była w stałym kontakcie ze 
skórą. W ten sposób unika się tworzenia fałd i 
skręcania się opaski. Opaska musi być 
dopasowana do kształtu nogi i gładko do niej 
przylegać. Owija się stopę, piętę, aby uniknąć 
zalegania krwi. Opaska powinna wywierać 
prawidłowy nacisk od kostki do kolana. Powinna 
być założona na tyle ściśle, aby nie można było 
wcisnąć dłoni pod zwoje. W przeciwnym razie 
jest zbyt luźna, nie uciska żył w dostatecznym 
stopniu i w efekcie jest nieskuteczna. Opaska 
uciskowa nie powinna być założona zbyt ściśle, 
po jej nałożeniu musi być wyczuwalne tętno. 
Noga nie może drętwieć, ziębnąć i chory nie 
powinien czuć w niej mrowienia. Po nałożeniu 
opaski należy wstać i przejść się, gdyż dopiero 
wtedy zalegająca w żyłach krew jest 
transportowana w kierunku serca

 

 

FARMAKOTERAPIA

Najpowszechniej aktualnie stosowane w pierwotnej 

profilaktyce ŻChZZ są heparyny, a w ostatnich 
latach zwłaszcza heparyny drobnocząsteczkowe. 
Dawka heparyny zależy od kilku czynników: 
- ryzyka wystąpienia zakrzepicy, 
- indywidualnych cech pacjenta (zwiększonego 
ryzyka krwawienia, dodatkowych czynników 
ryzyka), 
- właściwości stosowanego preparatu. 
Heparyny w profilaktyce stosuje się we 
wstrzyknięciach podskórnych. 

 

 

Przeciwskazania bezwzględne: 
- skaza krwotoczna 
- objawy krwawienia z przewodu 
pokarmowego 
- objawowe nadciśnienie wrotne 
- rozwarstwiający tętniak aorty 
- udar krwotoczny lub pourazowy krwiak 
śródczaszkowy 
- operacja lub uraz głowy (<20 dni) 
- guz mózgu 
- do 24h po zabiegu operacyjnym 
- nakłucie lędźwiowe diagnostyczne lub 
lecznicze 
- źle kontrolowane nadciśnienie tetnicze 
- małopłytkowość immunologiczna zależna od 
heparyny 
- niewydolność nerek (dotyczy tylko HDcz) 

 

 

Przeciwskazania względne: 
- retinopatia cukrzycowa 
- ciężka niewydolność wątroby lub nerek 
- ostre zapalenie osierdzia 
- ciąża (I i III trymestr) – dotyczy doustnych 
antykoagulantów 

 

 

Podsumowanie

Zapobieganie:
a) wybór odpowiedniej pracy dla ludzi obciążonych 

dziedzicznie i z objawami wczesnymi.

b) właściwa aktywność ruchowa:
- unikanie stojącego i siedzącego bezruchu
- częsta zmiana pozycji ciała i kończyn dolnych
- półgodzinny spacer 2-3 razy w tyg.
- pływanie
- umiarkowana jazda na rowerze, bieganie
- gimnastyka ud, łydek i stóp
- ograniczenie sportów siłowych
c) utrzymywanie prawidłowej masy ciała

 

 

d) odpowiednie obuwie (prawidłowa 
wysokość obcasa)

e) właściwy ubiór (nie uciskające skarpety, 
pończochy, unikanie bardzo obcisłych 
spodni ,itp.)

 f) ograniczenie gorących kąpieli w wannie 
na korzyść chłodnych kąpieli pod 
prysznicem,

g) ostrożne korzystanie z kąpieli słonecznych

h)w czasie wypoczynku i snu leżenie z nieco 
uniesionymi kończynami, lekko zgiętymi w 
stawach kolanowych