Zakażenie, infekcja ( z łac.
Infectio)-
to wtargnięcie do organizmu
drobnoustrojów chorobotwórczych.
W celu wywołania choroby muszą
one pokonać odporność organizmu.
Jeżeli wrota zakażenia znajdują się
w pobliżu miejsca występowania infekcji
mówi się o zakażeniu miejscowym.
Gdy zakażeniu towarzyszą objawy
ogólnoustrojowej reakcji zapalnej taki
stan nazywa się sepsą.
Rodzaje zakażeń:
zakażenie podkliniczne (utajone, bezobjawowe) – zakażenie
przebiegające bez objawów choroby;
zakażenie poronne – o łagodnym i krótkotrwałym przebiegu;
zakażenie miejscowe;
zakażenie uogólnione (posocznica);
zakażenie pokarmowe – zakażenie wywołane przez
drobnoustroje chorobotwórcze znajdujące się w pokarmie i
wodzie, które dostały się przez układ trawienny;
zakażenie wewnątrzszpitalne (zakażenie szpitalne) – każde
zakażenie związane z pobytem w szpitalu;
zakażenie mieszane – jednocześnie wywołane przez kilka
różnych patogenów;
zakażenie kropelkowe – infekcja wywołane przez zarazki
znajdujące się we wdychanym powietrzu;
Zakażenie endogenne (samozakażenie,
autoinfekcja) – zakażenie wywołane przez florę
rezydentną (bytującą w organizmie człowieka);
większość z nich to zakażenia oportunistyczne;
nadkażenie (superinfekcja) – ponowne zakażenie
tym samym zarazkiem w czasie trwania leczenia
lub rekonwalescencji;
reinfekcja – ponowne zakażenie tym samym
patogenem po wyzdrowieniu;
zakażenie oportunistyczne.
Zakażenie szpitalne-
to każde zakażenie nabyte w szpitalu,
rozpoznane klinicznie i potwierdzone
laboratoryjnie, które nie ujawniło się w chwili
przyjęcia do szpitala, a dopiero w okresie
hospitalizacji lub po jej zakończeniu.
Zakażenia szpitalne mogą mieć źródło
egzogenne, czyli pochodzić od innego chorego lub
ze środowiska, a także endogenne w przypadku
zakażenia własną florą bakteryjną skóry czy też
błon śluzowych. Wraz z przebywaniem chorego w
szpitalu jego flora endogenna zastępowana jest
florą szpitalną. Szczepy własne chorego są
wrażliwe na antybiotyki, a zakażenia przez nie
wywoływane są łatwiejsze do leczenia. Natomiast
w szpitalu, gdzie często stosuje się
antybiotykoterapię, wyselekcjonowane szczepy są
oporne na wiele antybiotyków i leczenie takich
zakażeń jest trudne. Wymaga bowiem stosowania
antybiotyków o szerokim spektrum działania, które
mogą wpływać niekorzystnie na organizm.
Zakażenia szpitalne występują zwykle u
chorych o zmniejszonej odporności, głównie
noworodków i niemowląt oraz u osób w wieku
podeszłym, a także u osób wyniszczonych
chorobami.
Źródła zakażeń szpitalnych:
za główne źródło zakażenia uważa się
organizm ludzki lub zwierzęcy, w którym są
obecne drobnoustroje chorobotwórcze,
intensywnie namnażające się, rozsiewające do
otaczającego środowiska i mogące zakażać
wrażliwy ustrój.
Ponadto źródłem zakażenia mogą być:
- nosiciele (zdrowi i ozdrowieńcy);
- personel szpitalny;
- sprzęt szpitalny nieodpowiednio sterylizowany i
dezynfekowany (aparatura diagnostyczna,
narzędzia
chirurgiczne i zabiegowe,
materiały opatrunkowe);
- przedmioty osobiste - bielizna, odzież, pościel,
buty
szpitalne, materace, koce, poduszki;
- przedmioty szpitalne - łóżka, meble, klamki,
sedesy, nocniki, kaczki, baseny, wanny, butelki,
mydelniczki;
- leki - krew, plazma, krople do oczu, środki
dezynfekcyjne stosowane do odkażania ran;
- żywność i woda.
Najczęstsze przyczyny zakażeń
szpitalnych:
- brudne ręce personelu;
- zanieczyszczona odzież personelu;
- niejałowy sprzęt medyczny;
- nieodkażony sprzęt niemedyczny oraz skażone
otoczenie pacjenta;
- złe warunki sanitarno-higieniczne szpitali;
- brak systemu kontroli zakażeń w szpitalach.
Drogi szerzenia drobnoustrojów w
środowisku szpitalnym:
- Najważniejszym nośnikiem zakażenia w
szpitalu są ręce pracowników, przede wszystkim
lekarzy i pielęgniarek.
Brakuje nawyków mycia i odkażania rąk
bezpośrednio po każdym kontakcie z pacjentem
lub z potencjalnie zakażonym sprzętem,
aparaturą, materiałami biologicznymi. Nie
przestrzega się także podstawowych zasad
higieny osobistej.
- Innym źródłem zakażeń szpitalnych jest
droga powietrzno-kropelkowa, którą szerzą się
zakażenia dróg oddechowych, przede wszystkim
wirusowe, ale także bakteryjne. W trakcie
kasłania i kichania drobnoustroje przenoszą się
wraz z powstającym w tym procesie aerozolem na
błony śluzowe kontaktujących się ze sobą chorych
oraz pracowników. Ponadto skażona woda do
respiratorów, nawilżaczy czy inhalatorów może
być przyczyną bezpośredniego podawania
zarazków do układu oddechowego.
- Zakażenia drogą wodno-pokarmową mogą
być spowodowane użyciem skażonej wody do
przygotowywania pokarmów. Infekcje te mają
często charakter epidemii szpitalnej.
Czynniki etiologiczne zakażeń
szpitalnych-
Są wśród nich bakterie, wirusy, grzyby i pierwotniaki.
- Najczęstsze bakterie powodujące zakażenia szpitalne
to: gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus),
gronkowiec skórny (Staphylococcus epidermilis),
paciorkowce, wśród których największe znaczenie mają
enterokoki (Enterococcus). Rzadszą przyczyną są
paciorkowce ropne gr. A (Streptococcus pyogenes),
paciorkowce ß-hemolizujące (Streptococcus agalactia oraz
Streptococcus pneumioniae), pałeczki Gram (-) z rodziny
Enterobacteriacae (Escherichia coli - pałeczka okrężnicy,
Salmonella, Shigella, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter
oraz rodzaju Pseudomonas i Acinetobacter).
Najpopularniejsze postacie zakażeń
szpitalnych wywoływanych przez bakterie to:
bakteriemia lub posocznica, bakteryjne zapalenia
wsierdzia, zakażenia ran chirurgicznych i
oparzeniowych, zapalenia kości i stawów,
zakażenia skóry i tkanek miękkich, zapalenia
otrzewnej, zapalenia płuc, zapalenia opon
mózgowo-rdzeniowych, układu moczowego,
zatrucia pokarmowe, zapalenia żył, zakażenia
okołoporodowe, zakażenia okołoporodowe
noworodków oraz zakażenia oddechowe.
Zakażeniom grzybiczym sprzyja między
innymi stosowanie antybiotyków o szerokim
spektrum działania i żywienie parenteralne
(dojelitowe). Grzyby chorobotwórcze
odpowiedzialne za zakażenia skóry i
paznokci (dermatofity) to Microsporum,
Epidermophyton, Trichosporum. Drożdżaki
Candida i Cryptococcus mogą zajmować
narządy wewnętrzne oraz powodować np.
zapalenie jamy ustnej, zapalenie stawów,
zapalenie wsierdzia, zapalenie płuc czy
opon mózgowo-rdzeniowych. Z kolei
pleśnie mogą być przyczyną zapalenia płuc,
skąd mogą zostać przeniesione do innych
tkanek i narządów.
Osłabienie mechanizmów
odpornościowych u pacjentów poddanych
terapii immunosupresyjnej może sprzyjać
aktywacji wirusów z rodziny Herpesviridae
i występowaniu zakażeń wywoływanych
przez wirus cytomegalii (CMV), Epsteina-
Barr (EBV), a także przez wirusy
powodujące zapalenie wątroby (hepatitis)
typu C, B, D, oraz przez wirusa HIV. Za
wirusowe zakażenia dróg oddechowych
odpowiedzialny jest np. wirus paragrypy, a
za zakażenia przewodu pokarmowego
szczególnie u małych dzieci - rotawirusy.
Profilaktyka zakażeń
wewnątrzszpitalnych-
jest działaniem zespołowym, swoje zadania w
tym zakresie muszą znać wszyscy pracownicy
oddziału i każdej komórki organizacyjnej,
niezależnie od zajmowanego stanowiska, oraz
osoby mające wpływ na powstawanie i
modernizację placówek medycznych.
W celu eliminowania drobnoustrojów
stosowane są czyszczenie , dezynfekcja i
sterylizacja. Dobór metody postępowania zależy
między innym i od ryzyka zakażenia ,związanego
z zastosowaniem sprzętu, rodzajem kontaktu z
pacjentem, stanem pacjenta.
Do standardowych sposobów
zapobiegania zakażeniom należy między
innymi:
- stosowanie środków ochrony osobistej, których
rodzaj zależy od zagrożenia i drogi przenoszenia
czynników zakaźnych
- postępowania z zanieczyszczonymi przedmiotami ,
powierzchniami, które pozwala zminimalizować
rozprzestrzenianie się drobnoustrojów w
środowisku (np. umieszczanie zanieczyszczonego
sprzętu , bielizny w odpowiednich pojemnikach)
- eliminowanie drobnoustrojów z rąk, narzędzi,
sprzętu i wyposażenia medycznego, powierzchni.
- użycie w leczeniu i opiece nad pacjentem narzędzi,
sprzętu, bielizny o odpowiedniej czystości
mikrobiologicznej.
Do najważniejszych podstawowych
działań mających na celu zapobieganie
występowania zakażeń wewnątrz
szpitalnych należą :
1) stosowanie zasad higieny i aseptyki, antyseptyki:
-higiena rąk przed i po kontakcie z pacjentem;
-mycie chirurgiczne rąk na bloku operacyjnym przed
każdą operacją;
-zakładanie jałowych rękawic oraz odzieży przed
zabiegiem operacyjnym;
-posługiwanie się tylko jałowym sprzętem na bloku
operacyjnym (stosowanie obowiązujących procedur
co do posługiwania ,dezynfekowania
przechowywania transportowania sprzętu
wielorazowego użycia);
-zakładanie rękawiczek higienicznych podczas
wykonywania wszystkich czynności przy pacjencie;
-utrzymanie higieny osobistej;
2) Stosowanie zasad i technik wykonywania
zabiegów z grup aseptycznych :
- częsta obserwacja miejsc wkłucia, ujścia drenów i
cewników;
-dbanie o czystość cewników;
-obserwacja rany i opatrunków (codzienna zmiana a
w razie potrzeby częściej);
-posługiwanie się jałowymi narzędziami podczas
zmiany opatrunku na ranie pooperacyjnej;
-dokładne czyszczenie i dezynfekcja ran;
3) Odpowiednie przygotowanie pacjenta do operacji
(kąpiel aseptyczna całego ciała, golenie miejsca
operacyjnego);
4) Przestrzeganie izolacji i segregacji pacjentów w
celu zapobiegania, rozprzestrzeniania się zakażeń
wewnątrzszpitalnych stosowanie określonych
zasad i procedur w
usprawnianiu pacjenta;
5) Prawidłowa pielęgnacja pacjentów
zaintubowanych i rurki intubacyjnej;
6) Okresowa ocena stanu zdrowia pielęgniarek,
ocena stanu odporności;
7) Poddawanie się szczepieniom które chronią
pielęgniarkę przed zachorowaniem na groźną
chorobę zakaźną;
8) Prowadzenie dokumentacji tzw. zranień i ukłuć.
Powinniśmy zatem stosować:
- procedury zapobiegania i zwalczania zakażeń
zakładowych;
-
Zasady zapobiegania zakażeń wśród personelu
medycznego (wg ustawy o chorobach zakaźnych i
zakażeniach z 6 września 2001 r);
-
Profilaktykę swoistą przedekspozycyjną i
poekspozycyjną u personelu medycznego;
-
Zasady zapobiegania szerzeniu się infekcji
krwiopochodnych;
-
Zasady zapobiegania zakażeniom na blok
operacyjnym i oddziałach zabiegowych;
-
Procedury kontrolne przeciwdziałające zakażeniom.
Bibliografia:
1.
Dzierżanowski D., Jeljaszewicz J. Zakażenia
szpitalne. ?-medica press, Bielsko-Biała 1999.
2.
Przondo-Mordawska A. Zakażenia szpitalne.
Etiologia i przebieg. Continuo, Wrocław 1999.
3.
Anusz Z. Podstawy epidemiologii i kliniki
chorób zakaźnych. PZWL, Warszawa 1998.
4.
Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński
A. Choroby zakaźne i pasożytnicze -
epidemiologia i profilaktyka. ?-medica press,
Bielsko-Biała 2004.