CELE  I  ZADANIA  EKSPLOATACJI  WODOCIĄGÓW  I  KANALIZACJI

 

CELE:
•Wykorzystywanie 

obiektów 

i 

urządzeń 

wodociągowych 

i 

kanalizacyjnych zgodnie z przeznaczeniem.
•Utrzymywanie sprawności technicznej obiektów urządzeń wodociąg  
o wych i kanalizacyjnych.
•Przedłużanie 

okresu 

eksploatacji 

obiektów 

i 

urządzeń 

wodociągowych i kanalizacyjnych.

 

ZADANIA:
•Dostawa  wody  w  odpowiedniej  ilości,  wymaganym  ciśnieniu  i 
jakości, 

odprowadzanie 

i 

oczyszczanie 

ścieków 

oraz 

unieszkodliwianie osadów ście kowych.
•Efektywne  i  racjonalne  gospodarowanie  obiektami  i  urządzeniami 
wodociągowymi i kanalizacyjnymi.
•Obniżanie kosztów eksploatacji.
•Zapewnienie środków finansowych na działalność podstawową oraz 
roz wój wodociągów i kanalizacji.
•Dotrzymywanie standardów eksploatacyjnych.

1

 

Cele i zadania eksploatacji systemów wodociągowo- kanalizacyjnych reali zo  wane 

są  przez  przedsiębiorstwa  wodociągowo-kanalizacyjne.  Celom  eksploa ta cji 
przyporządkowane są określone zadania i środki, za pomocą których są osią  gane. 
Natomiast  cele  formułowane  są  najczęściej  w  postaci  planów  krótko-,  śre dnio- 
oraz długookresowych (w zależności od tzw. horyzontów czasowych – np. roczne, 
pięcioletnie, dziesięcioletnie czy też dwudziestoletnie). 

 

            Na  podstawie  analizy  celów  eksploatacji  wodociągów  i  kanalizacji  można 
stwier dzić,  że  globalnym  celem  jest  użytkowanie,  nadzorowanie,  obsługiwanie  i 
odnowa  obiektów  i  urządzeń  wodociągowych  i  kanalizacyjnych  i  wraz  z  cząst 
kowymi  celami  (dywersyfikacja  działalności  eksploatacyjnej,  zrównowa żonym 
funkcjonowaniem,  maksymalizacją  zysku)  osiągane  są  poprzez  podejmo wanie 
przedsięwzięć kompleksowych ujmowanych w postaci planów i zadań.

 

CELE EKSPLOATACJI WODOCIĄGÓW I KANALIZACJI:

•Cele krótkookresowe – operacyjne (środki finansowe operacyjne).
•Cele średniookresowe – taktyczne (środki finansowe taktyczne).
•Cele długookresowe – strategiczne (środki finansowe strategiczne).
 

2

WODOCIĄGI  I  KANAIZACJA   W  SYSTEMIE  INFRASTRUKTURY  KOMUNALNEJ

   Wodociągi  i  kanalizacje  wchodzą  w  skład  infrastruktury  komunalnej  i  w  przy 
padku  jej  podzia-łu  na  infrastrukturę  techniczną  i  krytyczną  w  całości  są  elemen 
tem  infrastruktury  technicznej  (wodociągi  i  kanalizacje),  natomiast  systemy  zao 
patrzenia  w  wodę  są  elementem  infrastruk-tury  krytycznej.  Zatem  świadczy  to  o 
podwójnym charakterze – inżynieryjnym i strategicznym.
 

  Na  podstawie  analizy  systemu  infrastruktury  komunalnej  można  stwierdzić,  że 

wodociągi  i  ka-nalizacje,  zajmują  czołowe  miejsce.  Wynika  to  ze  strategicznego 
charakteru działalności w miastach i na te renach niezurbanizowanych, polegającej 
na zaspokajaniu podstawowych po trzeb ludności w postaci usług komunalnych, w 
szczególności  usług  wodo cią gowo-kanali-zacyjnych.  Wodociągi  i  kanalizacje  mają 
mocne powiązanie z inny mi sektorami infrastruktury komunalnej (np. energetyką, 
komunikacją, drogami, zielenią) oraz w sensie negatywnym – oddziaływanie na nie 
oraz śro dowisko, szczególnie w sytuacjach awaryjnych.

 Ten  pobieżny  przegląd  usytuowania  systemu  wodociągowo-kanalizacyjnego  w 
systemie infra-struktury komunalnej wskazuje w sposób jasny na jego ważność w 
prawidłowym  funkcjono-waniu  miast  i  wsi.  Dlatego  też  systemy  eksploatacji  wo 
dociągów  i  kanalizacji  powinny  być  mo-delowane  w  taki  sposób,  aby  ich  nie 
zawodne  i  bezpieczne  działanie  gwarantowało  świadczenie  usług  na  wy so kim 
poziomie jakościowym. 
Wymieniona  powyżej  charakterystyka  celów  i  zadań  systemów  wodocią go wo-
kanalizacyjnych  ma  w  zasadzie  charakter  teoretyczny,  gdyż  w  praktyce  eks 
ploatacyjnej  cele  są  utożsamiane  z  zadaniami,  gdyż  nadrzędnym  celem  przedsię 
biorstwa  wodociągowo-kanalizacyjnego  jest  zas-pakajanie  potrzeb  mieszkańców 
na najwyższym poziomie cywilizacyjnym poprzez świadczenie usług wodocią gowo-
kanalizacyjnych. 

Reasumując:

•zdefiniowanie celu (celi),

•podział na zadania i określenie horyzontu czasowego ich realizacji,

•przydział środków (finansowych, osobowych itp.).

3

ROLA  EKSPLOATACJI  WODOCIĄGÓW I  KANALIZACJI

W  ZASPOKAJANIU  POTRZEB WODNYCH  LUDNOŚCI

    Podstawowym zadaniem wodociągów i kanalizacji jest świadczenie usług 
w zakresie dostawy wody oraz odprowadzania i unieszkodliwiania ścieków. Te 
us ługi są zaliczane do komunalnych usług odpłatnych obejmujących również 
do sta wę ciepła, gazu, energii elektrycznej, wywóz odpadów, transport 
zbiorowy, tele komunikację. 
   Odpłatne strategiczne usługi komunalne: zaopatrzenie w wodę, w żywność, 
paliwa,  energię  elektryczną,  telekomunikacja  (elementy  infrastruktury  kryty 
cz nej).
      Odpłatne techniczne usługi komunalne: dostawa wody, odprowadzenie 
ście ków, dostawa ciepła, gazu, energii elektrycznej, komunikacja zbiorowa, 
wywóz odpadów, telekomunikacja (elementy infrastruktury inżynierskiej).
 

    Łańcuch procesów technicznych:

•projektowanie (zwykle do 20% kosztów inwestycji),

•budowa (w zależności od parametrów obiektu),

•eksploatacja (koszty eksploatacyjne zwykle przekraczające w znaczny spo  
sób koszty projektowania i budowy).

  Systemy wodociągowo-kanalizacyjne powinny zaspokajać potrzeby ludności 
w zakresie dostawy wody i odprowadzania ścieków zgodnie z obowiązującymi 
przepisami prawnymi, jednocześnie ta usługa powinna być realizowana na 
wy sokim poziomie jakościowym oraz na poziomie cenowym akceptowanym 
przez społeczeństwo. Ta sprzeczność uwarunkowań wymusza racjonalne i 
efektywne gospodarowanie zasobami w przedsiębiorstwach wod-kan. 
Powyżej przedsta wio ne rozważania dotyczą tzw. pętli „potrzeba – usługa”.

4

 Zatem zaspokajanie potrzeb wymusza:

•programowanie zapotrzebowania na wodę i odprowadzanie ścieków (pro 
jektowanie, budowa),

•realizację usługi dostawy wody i odprowadzenia ścieków (regulamin świad czenia 
usług, wymogi i standardy świadczenia usług).

Standardy eksploatacyjne usług w zakresie:

•dostawy wody (odpowiednia ilość wody, wystarczające ciśnienie, wyma gana 
jakość),

•odprowadzania ścieków (nieprzerwany odbiór ścieków, wystarczająca prze 
pustowość, unieszkodliwianie ścieków).

Aspekty eksploatacji systemu wod-kan.:

•techniczny (eksploatacja obiektów, urządzeń i instalacji zgodnie z prze 
znaczeniem),

•t

echnologiczny (sposoby realizacji procesów, czynności i za dań eksploatacyjnych),

•ekonomiczny (miernik efektywności gospodarowania mająt kiem – racjonalna i 
oszczędna eksploatacja powoduje generowanie zy sków jako źródła środków 
niezbędnych dla rozwoju),

•prawny  (system  eksploatacji  funkcjonuje  na  podstawie  obowiązujących  aktów 
prawnych,  ponadto  systemy  eksploatacji  są  umiejscawiane  w  struk turach 
organizacyjnych,  w  szczegól-ności  w  schematach  organizacyjnych  określających 
zakresy czynności i odpowiedzialności osób zajmujących się eksploatacją),

•społeczny (system eksploatacji wod-kan znajduje się w obszarze zaintere so wań, 
obserwacji i oceny społeczności odbiorców – sprawny system bu dzi zaufanie 
odbiorców i przyczynia się do tworzenia pozytywnego wize runku 
przedsiębiorstwa),

•ekologiczny (zrównoważone funkcjonowanie poprzez stosowanie przyjaznych 
technologii dla środowiska i ludzi procesów uzdatniania wody i oczyszczania 
ścieków – minimalizacja negatywnych oddziaływań na zanieczyszczanie i 
degradację środowiska).
 

5

PODSUMOWANIE

      System  eksploatacji  w  przedsiębiorstwach  wodociągowo-

kanalizacyjnych  od grywa  bardzo  ważną  rolę  o  charakterze 
wieloaspektowym,  natomiast  od  jakości  działania  systemu 
zależy  standard  świadczonych  usług  w  zakresie  dostawy 
wo dy  i  odprowadzania  ścieków.  Ważność  systemu 
eksploatacji jest szczególnie is to tna w łańcuchu „potrzeba 
–  usługa”,  w  którym  dostawa  wody  należy  syste mów 
krytycznych dla życia i zdrowia ludzi.

6

UREGULOWANIA  PRAWNE

    Najważniejsze akty prawne dotyczące eksploatacji wodociągów i 
kanalizacji:

1.Prawo budowlane (DzU nr 89 z dnia 7.07.1994 z późn. zm.)

2.Prawo ochrony środowiska (DzU nr 62 z dnia 27.04.2001 z późn. 
zm.)

3.Prawo wodne (DzU nr 115 z 2001 z późn. zm.)

4.Prawo zamówień publicznych (DzU nr 19 z dnia 9.02.2004 z późn. 
zm.)

5.Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania 
administracyj nego (DzU nr 98 z 2000 r.)

6.Ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu 
środowiska (DzU nr 98)

7.Ustawa z dnia 6 marca 1981 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (DzU 
nr 124 z 2001 r.)

8.Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej 
(DzU nr 90 z późn. zm.)

9.Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej 
(DzU nr 147 z 2002 r. z późn. zm.)

10.Ustawa z dnia 3 kwietnia 1993 r. o normalizacji (DzU nr 55 z późn. 
zm.)

11.Ustawa z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (DzU 
nr 9 z z 1997 r. z późn. zm.)

12.Ustawa o ochronie konsumentów (DzU nr 122 z 2000 r. z późn. 
zm.)

13.Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (DzU nr 
122 z późn. zm.)

14.Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (DzU nr 62 z późn. 
zm.)

15.Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w 
wodę i zbio rowym odprowadzaniu ścieków (DzU nr 72 z późn. zm.)

16.Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. o systemie oceny zgodności 
(DzU nr 204)

17.Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych (DzU 
nr 92)

18.Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o zmianie ustawy o zbiorowym 
zao pa trzeniu w wodę i zbioro wym odprowadzaniu ścieków oraz 
niektórych in nych ustaw (DzU nr 85)

7

19.Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa 

z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny 
pracy przy eksploatacji, remontach i konserwacji sieci 
kanalizacyjnej (DzU nr 96 z 1993 r.)

20.Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa 

z dnia 1 października 1993 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny 
pracy w oczyszczalniach ścieków (DzU nr 96 z 1993 r.)

21.Obwieszczenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 

dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bhp (DzU 
nr 169 z 2003 r.)

22.Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów 

Naturalnych i Le śnictwa z dnia 24 grudnia 1997 r. w sprawie 
klasyfikacji odpadów (DzU nr 162 z 1997 r.)

23.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 grudnia w sprawie opłat 

za wprowadzanie substancji zanieczyszczających do powietrza 
oraz za usuwanie drzew i krzewów (DzU nr 162 z 1997 r.)

24.Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 16 marca 1998 r w 

sprawie wy magań kwalifikacyjnych dla osób zajmujących się 
eksploatacją urzą dzeń, instalacji i sieci oraz trybu stwierdzania 
tych kwalifikacji, rodzajów instalacji i urządzeń, przy których 
eksploatacji wymagane jest posiadanie kwalifikacji, jednostek 
organizacyjnych, przy których powołuje się komi sje kwalifikacyjne 
oraz wysokości opłat za sprawdzanie kwalifikacji (DzU 98.59.377

)

25.Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów 

Naturalnych i Le śnictwa z dnia 13 maja 1998 r. w sprawie 
poziomów hałasu w środowi sku (DzU nr 66 z 1998 r.)

26.Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 

dnia 5 sierpnia 1998 r. w sprawie aprobat i kryteriów technicznych 
oraz jedno stko wego stosowania wyrobów budowlanych (DzU nr 
107 z 1998 r.)

27.Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w 

sprawie op łat za składowanie odpadów (DzU nr 162 z 1998 r.)

8

28.Rozporządzenie  Ministra  Transportu  i  Gospodarki  Morskiej  z dnia 

2 mar ca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny 
odpowia dać  drogi  publiczne  i  ich  usytuowanie  (DzU  nr  43  z  1999 
r.)

29.Rozporządzenie  Ministra  Transportu  i  Gospodarki  Morskiej  z dnia 

6 gru d nia 2000 r. w sprawie wprowadzenia obowiązku stosowania 
niektórych Polskich Norm (DzU nr 116 z 2000 r.)

30.Rozporządzenie  Ministra  Rozwoju  Regionalnego  i  Budownictwa  z 

dnia  2  kwietnia  2001  r.  w  sprawie  geodezyjnej  ewidencji  sieci 
uzbrojenia  terenu  oraz  zespołów  uzgadniania  dokumentacji 
projektowej (DzU nr 38 z 2001 r.)

31.Rozporządzenie  Ministra Gospodarki z  dnia 16 sierpnia 2001 r. w 

sprawie  wy ma gań,  jakim  powinien  odpowiadać  plan  operacyjno-
ratowniczy na wy  padek wystąpienia nadzwy-czaj-nego zagrożenia 
poza teren, do którego jednostka eksploatująca instalację mogącą 
spo-wodować  nadzwyczajne  za grożenie  środowiska  posiada  tytuł 
prawny (DzU nr 97 z 2001 r.)

32.Rozporządzenie  Ministra Gospodarki z  dnia 16 sierpnia 2001 r. w 

sprawie  wy magań,  jakim  powinien  odpowiadać  plan  operacyjno-
ratowniczy  podejmowanych  na  własnym  terenie  działań  na 
wypadek  nadzwyczajnych  zagrożeń  oraz  szczegółowych  zasad 
jego weryfikacji (DzU nr 97 z 2001 r.)

33.Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 16 sierpnia w sprawie 

wyma gań, jakim powinien odpowiadać raport bezpieczeństwa oraz 
szczegóło wych zasad jego weryfikacji (DzU nr 97 z 2001 r.)

34.Rozporządzenie  Ministra  Transportu  i  Gospodarki  Morskiej  z dnia 

28  września  2001  r.  zmieniające  rozporządzenie  w  sprawie 
wprowadzenia  obo wiązku  stosowania  niektórych  Polskich  Norm 
(DzU nr 120 z 2001 r.)

35.Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 listopada 2001 r. w 

spra wie  rodzajów  instalacji,  których  eksploatacja  wymaga 
zgłoszenia (DzU nr 2001.140.1585)

9

36.Rozporządzenie  Rady  Ministrów  z  dnia  11  grudnia  w  sprawie 

wysokości jed nostkowych stawek kar za przekroczenie warunków 
wprowadzenia ścieków do wód lub do ziemi (DzU nr 146 z 2001 r.)

37.Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 9 kwietnia 2002 r. w 

sprawie  rodzajów  i  ilości  substancji  niebezpiecznych,  których 
znajdowanie się w zakładzie decyduje o zaliczeniu go do za-kładu 
o 

zwiększonym 

ryzyku 

wy stąpienia 

poważnej 

awarii 

przemysłowej (DzU nr 58 z 2002 r.)

38.Rozporządzenie  Ministra  Infrastruktury  z  dnia  12  kwietnia  2002 

r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać 
budynki i ich usytuowanie (DzU nr 75 z 2002 r.)

39.Rozporządzenie  Ministra  Zdrowia  z  dnia  19  listopada  2002  r.  w 

sprawie  wy ma gań  dotyczących  jakości  wody  przeznaczonej  do 
spożycia przez lu dzi (DzU nr 203 z 2002 r.)

40.Rozporządzenie  Ministra  Środowiska  30  grudnia  2002  r.  w 

sprawie  po waż nych  awarii  objętych  obowiązkiem  zgłaszania  do 
Głównego Ins pek to ra Ochrony Środowiska (DzU nr 5 z 2003 r.)

41.Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 lutego w sprawie 

bez pie czeństwa  pracy  podczas  wykonywania  robót  budowlanych 
(DzU nr 47 z 2003 r.)

42.Rozporządzenie  Ministra  Środowiska  z  dnia  27  lutego  2003  r.  w 

sprawie rodzajów wyników pomiarów prowadzonych w związku z 
eksploatacją 

instalacji 

lub 

urządzenia, 

przekazywanych 

właściwym  organom  ochrony  środowiska  oraz  terminu  ich 
prezentacji (DzU nr 03.59.259)

43.Rozporządzenie  Ministra  Gospodarki,  Pracy  i  Polityki  Społecznej 

z dnia 10 kwietnia w sprawie zasadniczych wymagań dla maszyn i 
elementów bezpieczeństwa (DzU nr 91 z 2003 r.)

10

44.Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 

dnia 29 maja 2003 r. w sprawie wymagań, jakim powinien 
odpowiadać raport o bezpieczeństwie zakładu o dużym ryzyku 
(DzU nr 104 z 2003 r.)

45.Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. 

w spra wie rodzajów obiektów budowlanych, do użytkowania 
których można przy stąpić po przeprowadzeniu przez właściwy 
organ obowiązkowej kon troli inwestora (DzU nr 120 z 2003 r.)

46.Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 23 czerwca 2003 r. 

w spra wie wzoru i sposobu prowadzenia ewidencji 
rozpoczynanych i oddawa nych do użytku obiektów budowlanych 
(DzU nr 120 z 2003 r.)

47.Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w 

sprawie książki obiektu budowlanego (DzU nr 120 z 2003 r.)

48.Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 

dnia 30 września 2003 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie 
minimalnych wymagań dotyczących bhp w zakresie użytkowania 
maszyn przez pra cow ników (DzU nr 178 z 2003 r.)

49.Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 

dnia 20 lutego 2004 r. w sprawie wymagań metrologicznych, 
którym powinny odpowiadać wodomierze (DzU nr 40 z 2004 r.)

50.Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 14 października 

2004 r. w sprawie europejskich aprobat technicznych oraz polskich 
jednostek or ga ni zacyjnych upoważnionych do ich wydawania (DzU 
nr 237 z 2004 r.)

51.Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 8 listopada 2004 r. 

w spra wie aprobat technicznych oraz jednostek organizacyjnych 
upoważnionych do ich wydawania (DzU nr 249 z 2004 r.)

11

NORMY

1.PN-EN 805 – Zaopatrzenie w wodę. Wymagania dla sieci i ich części 
skła dowych (wodociągów zewnętrznych)

2.PN-EN  752  –  1:2000  –  Zewnętrzne  systemy  kanalizacyjne.  Pojęcia 
ogól ne i definicje

3.PN-EN  752  –  2:2000  –  Zewnętrzne  systemy  kanalizacyjne. 
Wymagania

4.PN-EN  752  –  3:2000  –  Zewnętrzne  systemy  kanalizacyjne. 
Planowanie

5.PN-EN  752  –  4:2001  –  Zewnętrzne  systemy  kanalizacyjne. 
Obliczenia hydrauliczne i oddziaływanie na środowisko
6.PN-EN  752  –  5:  2001  –  Zewnętrzne  systemy  kanalizacyjne. 
Modernizacja
7.PN-EN 752 – 6:2002 – Zewnętrzne systemy kanalizacyjne. Część 6: 
Układy pompowe

8.PN-EN 752 – 7:2002 – Zewnętrzne systemy kanalizacyjne. Część 7: 
Eksploatacja i użytkowanie

9.PN-EN 1671-2001 – Zewnętrzne systemy kanalizacji ciśnieniowej

10.PN-EN  773:2002  –  Wymagania  ogólne  dotyczące  elementów 
stosowa nych w systemach kanalizacji ciśnieniowej

11.PN-EN 

1091:2002 

– 

Zewnętrzne 

systemy 

kanalizacji 

podciśnieniowej

12.PN-IEC  300-3-1:1994  –  Zarządzanie  niezawodnością  (przewodnik 
zasto sowań). 

Techniki 

analizy 

niezawodności 

– 

przewodnik 

metodologiczny

13.PN-EN  60300-3-Z-2505  –  Zarządzanie  niezawodnością.  Zbieranie 
danych o niezawodności w warunkach eksploatacji

14.PN-EN ISO 9001 – Systemy zarządzania jakością. Wymagania

15.PN-EN  ISO  14000  –  Wymagania  dotyczące  systemu  zarządzania 
środo wi skowego

16.PN-EN ISO 18001 – Zarządzanie higieną i bezpieczeństwem pracy. 
Wy ma gania ogólne

17.PN-IEC 706-1,4 – Kształtowanie obsługiwalności

18.PN-82/N-04001 

– 

Eksploatacja 

systemów 

technicznych. 

Terminologia ogól na

12

19.PN-EN 1074 – 2:2002/A1:2005(U) – Armatura wodociągowa. Wyma 

ga nia użytkowe i badania sprawdzające. Część 2. Armatura 
zaporowa (zmia  na A1)

20.PN-EN 1074-3:2002 – Armatura wodociągowa. Wymagania 

użytkowe i ba dania sprawdzające. Część 3: Armatura zwrotna

21.PN-EN 1074-4:2002 – Armatura wodociągowa. Wymagania 

użytkowe i badania sprawdzające. Część 4: Zawory 
napowietrzająco-odpowietrzające

22.PN-EN 1074-5:2002 – Armatura wodociągowa. Wymagania 

użytkowe i badania sprawdzające. Armatura regulująca

23.PN-EN 1074-6:2005 – Armatura wodociągowa. Wymagania 

użytkowe i badania sprawdzające. Cześć 6: Hydranty

24.PN-EN 1508:2002 – Zaopatrzenie w wodę. Wymagania dotyczące 

sy ste mów i ich części składowych przeznaczonych do gromadzenia 
wody

25.PN-EN 13380:2004 – Wymagania ogólne dotyczące elementów 

stoso wa nych do renowacji i naprawy zewnętrznych systemów 
kanalizacyjnych

26.PN-EN 13508-1:2004(U) – Stan kanalizacyjnego systemu 

zewnętrznego. Część 1: Wymagania ogólne

27.PN-EN 13508-2:2004(U) – Stan kanalizacyjnego systemu 

zewnętrznego. Część 2: Systemy kodowania w ocenie wizualnej

28.PN-EN 45020:2000 – Jednostka akredytująca. Akredytacja. System 

akre dy tacji

29.PN-EN 45001 – Rekomendacja
30.PN-EN-45013 – Ogólne kryteria dotyczące jednostek 

certyfikujących per sonel

31.PN-EN-10011-1 – Audytowanie

32.PN-77/N-04005 – Niezawodność w technice. Wskaźniki 

niezawodności. Naz wy, określenia i symbole

13

19.PN-85/E-08400/02 – Bezpieczeństwo użytkowania. Ogólne 

wymagania i badania

20.PN-88/E-08400/10 – Badania kontrolne w czasie eksploatacji

21.PN-90/N-04002 – Diagnostyka techniczna. Terminologia ogólna

22.PN-92/B-10727 – Kanalizacja. Przewody kanalizacyjne na terenach 

gór ni czych

23.Instrukcje i wytyczne: Dohnalik K.: Zasady eksploatacji i 

sterowania urzą dze nia mi systemów wodociągowych i 
kanalizacyjnych. Tom I, II, III. Instytut Kształ towania Środowiska. 
Kraków 1986.

14

ORGANY  KONTROLNE

        Działalność  eksploatacyjna  w  zakresie  wodociągów  i  kanalizacji 
jest  kontro lowana  i  nadzorowana  przez  administracje  państwową, 
przy  czym  część  insty tu cji  kontrolnych  należy  do  administracji 
rządowej,  a  niektóre  organy  kontrolne  znaj dują  się  w  strukturach 
samorządowych.
 

    Organy kontrolne zlokalizowane w administracji rządowej:

•Państwowa Inspekcja Sanitarna (PIS)

•Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska (PIOŚ)

•Państwowa Inspekcja Pracy (PIP)

•Główny Urząd Nadzoru Budowlanego (GUNB)

•Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK)

•Urząd Dozoru Technicznego (UDT)

•Najwyższa Izba Kontroli (NIK)

•Izba Skarbowa (IS)

PIS kontroluje jakość wody prze znaczonej do spożycia przez ludność 
za 

po mo cą 

monitoringu 

(kon trol nego 

i 

przeglądowego). 

Koordynatorem  tych moni toringów jest Głów ny Inspektor  Sanitarny, 
natomiast  nad  ich  merytoryczną  rea li zacją  spra wu je  nadzór 
Państwowy  Zakład  Higieny,  do  którego  uprawnień  nale ży  oce na 
procesów technologicznych oraz ocena i do-puszczenie środków che 
mi cznych 

i 

materiałów 

w 

procesie 

eksploatacji 

(środki 

dezynfekcyjne)  a  także  wy da wanie  atestów  higienicznych  na 
stosowane  materiały.  Monitoring  kontrolny  i  przeglądowy  jest 
realizowany  przez  Powiatowe  i  Wojewódzkie  Stacje  Sanitar no-
Epidemio-logiczne  na  ujęciach,  stacjach  uzdatniania,  w  sieciach 
wodociągo wych oraz w punktach czer-palnych u odbiorców.

15

  PIOŚ  zajmuje  się  zadaniami,  jak:  (1)  kontrola  przestrzegania 
przepisów  pra wa  o  ochronie  środowiska,  (2)  badania  stanu 
środowiska  w  ramach  Programu  Mo nitoringu  Środowiska,  (3) 
przeciwdziałania 

nadzwyczajnym 

zagrożeniom. 

Za dania 

te 

realizowane  są  przez  Główny  Inspektorat  Ochrony  Środowiska  i  ten 
organ ma kluczowe znaczenie dla kształtowania ekologicznej polityki 
państwa.  W  odniesieniu  do  systemów  wodociągowo-kanalizacyjnych 
GIŚ  kontroluje  stan  urządzeń  chroniących  środowisko  przed 
zanieczyszczeniem  (  np.  kontrola  wylo tów  kanalizacyjnych,  kontrola 
procesów  technologicznych  stosowanych  w  oczy sz czaniu  ścieków  i 
zagospodarowania 

osadów 

ściekowych) 

i 

wydaje 

decyzje 

wstrzymujące działalność eksploatacyjną prowadzoną z naruszeniem 
wymagań  związanych  z  ochroną  środowiska  lub  naruszeniem 
warunków korzystania ze śro dowiska. 

  Kolejnym  organem  kontrolnym  w  zakresie  eksploatacji  systemów 
wod-kan 

jest 

PIP, 

która 

za 

pośrednictwem 

Okręgowych 

Inspektoratów  Pracy  sprawuje  funkcje  kontrolne  nad  stanem 
bezpieczeństwa, higieną pracy oraz przestrze ga niem prawa pracy, a 
w szczególności:

•nadzór  i  kontrola  przestrzegania  przez  pracodawców  prawa  pracy 
(np. przepisy i zasady higieny pracy),

•analizowanie przyczyn wypadków przy pracy,

•kontrola przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy 
przy  projektowaniu,  budowie  i  modernizacji  zakładów  pracy  oraz 
stanowią cych  ich  wyposażenie  maszyn  i  urządzeń  technicznych  i 
technologii,

•uczestniczenia  w  przyjmowaniu  do  eksploatacji  wybudowanych  i 
przebu dowanych zakładów pracy lub ich części.

16

Ponadto PIP spełnia też inne funkcje, jak:

•kontrolne  wizytacje  (np.  sprawdzanie  urządzeń  i  instalacji, 
dokumentacji tech nicznej i osobowej),

•instruktażowo- doradcze (np. udzielanie porad, informacji),

•szkoleniowe (szkolenie personelu technicznego),

•nadzorcze  (np.  wydawanie  nakazów  i  zgłaszanie  sprzeciwów 
odnośnie uru chomienia procesów, urządzeń, instalacji, zakładów),

•sygnalizacyjne 

(kierowanie 

wystąpień 

do 

jednostek 

organizacyjnych  o  usu nięcie  stwierdzonych  nieprawidłowości  i 
zaniedbań oraz wyciągnięcie konsekwencji w stosunku winnych),

•represyjne (orzekanie w sprawach o wykroczeniu przeciwko prawu 
pra cow nika). 

UOKiK  w  odniesienie  do  przedsiębiorstw  wod-kan  ma  za  zadanie 
kontrolę  za   wieranych  umów  z  odbiorcami  usług  oraz  form 
przekazywania  niektórych  urzą dzeń  wod-kan  przez  inwestorów 
(głównie  prywatnych)  do  eksploatacji.  Ko nieczność  tego  typu 
kontroli  wynika  z  faktu  istnienia  monopolu  (tzw.  mono po lu 
naturalnego)  na  usługi  dostawy  wody  i  odprowadzania  ścieków 
przez przed się biorstwo wodo-kan. 

UDT  zajmuje  się  kontrolą  w  zakresie  sprawności  technicznych 
urządzeń  pomocniczych  (windy,  suwnice,  itp.)  i  podstawowych 
(urządzenia  ciśnieniowe,  zbiorniki  hydroforowe,  odżelaziacze, 
odmanganiacze, butle do przewozu chloru gazowego). 

17

Kolejnym  organem  kontrolnym  jest  GUNB  wykonującym  czynności 
kon trolne  za  pomocą  Wojewódzkich  i  Powiatowych  Inspektoratów 
Nadzoru  Bu dow lanego  w  zakresie  poprawności  zrealizowanych 
obiektów,  urządzeń  i  insta lacji  i  kontroli  ich  eksploatacji  oraz 
badania przyczyn katastrof budowlanych.

Do zakresu działania NIK w odniesieniu do systemów wod-kan należy 
kon trola zagadnień problemowych (np. jakość wody, jakość ścieków i 
wpływ  ich  na  jakość  wody  w  odbiornikach,  wykorzystanie  środków 
finansowych  pochodzą cych  z  UE).  Natomiast  IS  kontrolują  zgodność 
prowadzonej działalności finan sowej w zakresie eksploatacji wod-kan 
z obowiązującymi aktami prawnymi.

Wymienione  powyżej  organy  kontrolne  należą  do  podstawowych. 
Istnieje  też  szereg  innych  organów  kontrolnych  o  charakterze 
rządowym  (np.  policja,  pro kuratura)  i  o  charakterze  samorządowym 
(np. na szczeblu gminy czy powiatu).

18

Uzasadnienie potrzeby modelowania 

systemów eksploatacji wod-kan

 
        Podstawowe  czynniki  decydujące  o  potrzebie  modelowania 
systemów 

eksp loa tacji 

wod-kan 

wynikają 

z 

konieczności 

dostosowywania  ich  do  dynami cznych  zmian  wewnątrz  systemu  i 
jego  otoczenia,  czyli  są  to  czynniki  zewnę trzne  i  wewnętrzne.  Do 
czynników wewnętrznych można zaliczyć:

•automatyzację,

•komputeryzację,

•organizację, 

•bezpieczeństwo,

•niezawodność,

•standardy eksploatacyjne.
Natomiast czynniki zewnętrzne obejmują:

•zmiany prawne,

•postęp technologiczny i materiałowy,

•ochrona środowiska.

  Na  podkreślenie  zasługuje  fakt,  że  istnieją  wzajemne  powiązania 
między  po szczególnymi  czynnikami  wewnętrznymi  i  zewnętrznymi 
oraz między tymi dwo ma grupami czynników. Postęp technologiczny 
w  zakresie  komputeryzacji  umożliwia  automatyzację  procesów, 
czynności  itp.  Zmiany  organizacyjne  i  praw ne  pozwalają  na 
określenie  standardów  eksploatacyjnych,  natomiast  wpro wadzenie 
nowych  materiałów  i  nowoczesnych  technologii  ma  istotny  wpływ 
na stan ochrony środowiska.
 

19

Rozwój i postęp w zakresie poszczególnych czynników wewnętrznych 
i  zew nętrznych  jest  pod-stawą  usprawniania  działania  systemów 
eksploatacji  w  przed się biorstwach  wod-kan.  Należy  podkreślić,  iż 
zmiany w otoczeniu przedsię biorstw wod-kan mają zasadniczy wpływ 
na rozwój metod modelowania sy stemów eksploatacji pozwalających 
wspomnianym  przedsiębiorstwom  na  popra wę  jakości  świadczonych 
usług, na efektywne i racjonalne gospodarowanie jego zasobami.

Dynamiczne  zmiany  otoczenia  oraz  rozwój  czynników  wewnętrznych 
sta wia ją  przedsiębior-stwom  wod-kan  coraz  większe  wymagania. 
Dlatego  też  wy stę pu je  konieczność  wdrażania  i  stosowania 
nowoczesnych 

systemowych 

metod 

rea lizacji 

procesów 

eksploatacyjnych  odpowia-dających  światowym  tendencjom  ro 
zwojowym  w  nauce  i  praktyce.  Współczesny  system  eks-ploatacji 
wod-kan  po winien  posiadać  strukturę,  która  z  jednej  powinna 
gwarantować  poprawę  jakości  świadczonych  usług  i  podwyższenie 
niezawodności  funkcjonowania  i  bez pie czeństwa  ich  działania,  z 
drugiej  strony  zaś  zapewniałaby  elastyczne  adap to wanie  się  do 
ciągle zmienia-jących się warunków.

20