PRAWO
FINANSOWE
O.Lissowski
PRAWO
FINANSOWE
O.Lissowski
Literatura
Zaborowski J. Elementy prawa finansowego.
Rozdz.X w
podręczniku: Korycki S. Kuciński J. Trzciński Z.
Zaborowski J. (red.) Zarys prawa. WP LexisNexis, W-a 2008
C.Kosikowski, (red.) Finanse publiczne i prawo finansowe. Wolters
Kluwer , W-wa 2008.
C.Kosikowski, Polskie prawo finansowe na tle prawa UE. WP
LexisNexis, W-wa 2008.
Z. Ofiarski, Prawo finansowe. C.H.Beck 2007
E. Chojna-Duch, Polskie prawo finansowe. Finanse publiczne. WP
LexixNexis Wyd.4. W-wa 2006
A.Gomułowicz J.Małecki Polskie prawo finansowe. LexisNexis
2006.
C.Kosikowski , Prawo finansowe w Unii Europejskiej. Oficyna
Wydawnicza Branta, W-wa 2008
A.Borodo Polskie prawo finansowe. Zarys ogólny. Toruń 2005
J. Jabłońska-Bonca, Podstawy prawa dla ekonomistów. WP
LexisNexis .s.418-421
A.Pomorska (red.) Finanse publiczne. Wyd.UMCS, Lublin 2006
PRAWO FINANSOWE
Def.szeroka - ogół norm regulujących działalność finansową
(finanse publiczne i prywatne)
Def.wąska – ogół norm regulujących gromadzenie środków
pieniężnych przez państwo oraz ich rozdział i wydatkowanie w
celu realizacji zadań państwa , a także określających tryb
działania organów i instytucji finansowych.
(
W.Siuda.
Elementy prawa dla ekonomistów. Poznań 2006 s.47
Zaborowski J. Elementy prawa finansowego. S.218)
Prawo finansowe ( sensu largo)
– zakres przedmiotowy
Prawo budżetowe/ finansów
publicznych
Prawo podatkowe
Prawo celne
Prawo o pożyczkach
publicznych
Prawo finansowe samorządu
terytorialnego
Prawo finansowe
ubezpieczeń
Prawo walutowe i dewizowe
Prawo bankowe
Prawo o gospodarce
finansowej podmiotów
gospodarczych.
Normy ustrojowe
Normy materialne
Normy proceduralne
Regulacje krajowe i UE
Finanse publiczne i
prywatne
Finanse publiczne
związane z realizacją zadań
publicznych przez podmioty
sektora finansów
publicznych.
publiczne zasoby pieniężne,
operacje tymi zasobami oraz
normy prawne je regulujące.
Funkcje finansów
publicznych:
- fiskalna,
- redystrybucyjna
- stymulacyjna
- ewidencyjno-kontrolna
Finanse prywatne
przedsiębiorstw,
ubezpieczeń,
banków prywatnych
Plan wykładu
Prawo finansowe – charakterystyka ogólna
Prawo budżetowe
Prawo podatkowe
Prawo ubezpieczeniowe
Finanse publiczne
-
Konstytucja, rozdział X Finanse publiczne;
- ust. z 27 sierpnia 2009 o finansach publicznych;
- ust. z 17 grudnia 2004 o odpowiedzialności za naruszenie
dyscypliny finansów publicznych;
- ust. z 13 listopada 2003 o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego;
- ust. z 21 czerwca 1996 o urzędach i izbach skarbowych,
-
ust. z 7 października 1992 o region. izbach obrachunkowych ust. z
28 września 1991 o kontroli skarbowej,
-
ordynacja podatkowa i ustawy podatkowe
-
ustawodawstwo ubezpieczeniowe
-
coroczne ustawy budżetowe, ustawy okołobudżetowe,
rozporządzenia wykonawcze, noty budżetowe
Cechy polskiego prawa
finansowego
Brak kodyfikacji lub części ogólnej, kodyfikacje
częściowe
Rozbudowana i rozproszona regulacja
Częste zmiany aktów prawnych
Szeroki zakres odesłań do aktów niższego rzędu,
delegacji dla R.Min.i Min.Finansów
Zmienny zakres przedmiotowy , rozszerzanie
zakresu regulacji europejskiego prawa
finansowego, prywatnego prawa finansowego
Dążenie do ujednolicania regulacji prawnych dla
różnych podmiotów własności o odmiennym
statusie prawnym
(E.Chojna-Duch.Polskie prawo
finansowe. S.40 i nast.)
Kierunki modernizacji
finansów publicznych
Kierunki reform :
wprowadzenie budżetu zadaniowego zamiast opartego na
projekcjach kosztów jednostek finansów publicznych
(układ zadaniowy w u.f.p.)
likwidacja kosztownych agencji i włączenie ich wprost do budżetu,
(agencje wykonawcze i instytucje gospodarki finansowej w u.f.p.)
likwidacja zakładów budżetowych, gospodarstw pomocniczych,
środków specjalnych
(samorządowe zakłady budżetowe w u.f.p.)
konieczna systemowa reforma prawa podatkowego które przestało
być systemem i służyć innym celom niż ściąganie środków
zbyt blankietowe delegacje regulacyjne do rozporządzeń RM i M.F.
integracja z reformami unijnymi
Układ zadaniowy
Zestawienie odpowiednio wydatków budżetu
państwa lub kosztów j.s.f.p. sporządzone wg.
funkcji państwa, oznaczających poszczególne
obszary działań państwa , oraz:
a) zadań budżetowych grupujących wydatki
wg.celów
b) podzadań budżetowych, grupujących działania
umożliwiające realizację celów zadania, w ramach
którego podzadania te zostały wyodrębnione
-
wraz z opisem celów tych zadań i podzadań
art. 2 ust.3 u.f.p.
Agencje wykonawcze i
instytucje gospodarki
budżetowej
Agencja wykonawcza jest państwową osoba
prawną, tworzoną na podstawie odrębnej ustawy
w celu realizacji zadań państwa (art.18 u.f.p.)
Instytucja gospodarki budżetowej jest jednostka
sektora finansów publicznych, tworzoną w celu
realizacji zadań publicznych, która:
1) odpłatnie wykonuje wyodrębnione zadania;
2) pokrywa koszty swojej działalności oraz
zobowiązania z uzyskiwanych przychodów
(art.23 u.f.p.)
Samorządowy zakład
budżetowy
Zadania własne jednostki samorządu terytorialnego
(w zakresie określonym przez art.14 u.f.p.) mogą być
wykonywane przez samorządowe zakłady
budżetowe
Samorządowy zakład budżetowy odpłatnie wykonuje
zadania, pokrywając koszty swojej działalności z
przychodów własnych.
Może jednak otrzymywać z budżetu j.s.t.:
dotacje przedmiotowe, dotacje celowe na zadania
bieżące, dotacje celowe na finansowanie lub
dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji
. (art.15
ust.1,3, u.f.p.)
Finanse UE
swobodna przepływu kapitału i
płatności
wspólna waluta
prawo celne
podatki pośrednie
Fundusze Strukturalne i
Fundusz Spójności
zwalczanie nadużyć finansowych
Podmioty sektora finansów
publicznych
1
) Organy władzy publicznej, w tym organy administracji rządowej, kontroli
państwowej i ochrony prawa oraz sądy i trybunały
2) Jednostki samorządu terytorialnego oraz ich związki
3) Jednostki budżetowe
4) Samorządowe zakłady budżetowe
5) Państwowe szkoły wyższe
6) Agencje wykonawcze
7) Instytucje gospodarki budżetowej
8) Państwowe fundusze celowe
9) ZUS, i zarządzane przez niego fundusze, oraz KRUS i fundusze zarządzane przez
prezesa KRUS
10)Narodowy Fundusz Zdrowia
11) Samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej
12) Uczelnie publiczne
13) PAN i tworzone przez nią jednostki organizacyjne
14) Państwowe i samorządowe instytucje kultury oraz państwowe instytucje filmowe
15) Inne państwowe lub samorządowe osoby prawne utworzone na podstawie
odrębnych ustaw
w celu wykonywania zadań publicznych , z wyłączeniem
przedsiębiorstw, jednostek badawczo –rozwojowych, banków i spółek prawa
handlowego
Prawo budżetowe
Def – ogół norm prawnofinansowych dotyczących:
-
struktury gospodarki budżetowej,
-
ogólnych zasad budżetowych,
-
form organizacyjnych gospodarki budżetowej,
-
klasyfikacji budżetowej,
-
procedury budżetowej,
-
odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny budżetowej,
-
problematyki zarządzania długiem publicznym
Gospodarka budżetowa
Działalność finansowa polegająca na gromadzeniu i
wydatkowaniu środków finansowych na cele publiczne,
dokonywana na podstawie ustaw i uchwał budżetowych
- Państwowa gospodarka budżetowa – budżety organów
centralnych i budżety wojewodów
- Gospodarka budżetowa samorządu terytorialnego – szczebla
regionalnego i lokalnego
BUDŻET
Budżet jest jednocześnie:
aktem decyzji politycznej
zasobem środków pieniężnych
planem
formą organizacji publicznej gospodarki budżetowej
aktem prawnym
ZASADY BUDŻETOWE
Jedności
Zupełności
Równowagi
Szczegółowości
Inne: roczność , (wieloletnie plany finansowe
państwa -4 lata, wieloletnia prognoza finansowa
samorządu terytorialnego- 3lata), uprzedniość,
jawność, przejrzystość, elastyczność,
gospodarność, operatywność, praworządność
budżetu i gospodarki budżetowej
Klasyfikacja budżetowa
Działy, rozdziały, paragrafy
Dział 900 – Gospodarka komunalna i ochrona środowiska
Rozdziały:
90001- Gospodarka ściekowa i ochrona wód,
90002- Gospodarka odpadami,
90003- Oczyszczanie miast i wsi,
90004- Utrzymanie zieleni w miastach i gminach,
90005- Ochrona powietrza atmosferycznego i klimatu,
90006- Ochrona gleby i wód podziemnych
90007- Zmniejszenie hałasu i wibracji
90011- Fundusz Ochrony Środowiska i Gosp. Wodnej
inne
Środki publiczne
1)Dochody publiczne
2) Środki pochodzące z budżetu z UE , oraz niepodlegające
zwrotowi środki z pomocy udzielanej przez państwa
członkowskie EFTA
3)Środki pochodzące ze źródeł zagranicznych niepodlegające
zwrotowi, inne niż w.w..
4)Przychody budżetu państwa i budżetów j.s.t. oraz innych
jednostek sektora finansów publicznych pochodzące:
- ze sprzedaży papierów wartościowych oraz innych operacji
finansowych
- z prywatyzacji majątku SP i j.s.t.
- ze spłat pożyczek udzielonych ze środków publicznych
- z otrzymanych pożyczek i kredytów
- z innych operacji finansowych
5)Przychody jednostek sektora finansów publicznych z
prowadzonej przez nie działalności oraz z innych źródeł
Zasady gospodarowania
środkami publicznymi
(niektóre)
Wydatki jednostek sektora finansów publicznych mogą być ponoszone na podstawie
ustaw, uchwał budżetowych i planów finansowych, zgodnie z przepisami
dotyczącymi poszczególnych rodzajów wydatków
Wydatki powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny, zgodnie z zasadami:
- uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów
- optymalnego doboru metod i środków
- w sposób umożliwiający terminową realizację zadań
- w wysokościach i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań
Zawieranie umów na usługi, dostawy i roboty budowlane na zasadach określonych w
przepisach o zamówieniach publicznych o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej
Ze środków publicznych nie można tworzyć fundacji na zasadach ust. z 6.04.84 o
fundacjach
Lokaty wolnych środków jednostek sekt. fin. publ. dopuszczalne
- w skarbowych papierach wartościowych
- w obligacjach emitowanych przez jednostki samorządu terytorialnego
- na rachunkach bankowych w bankach mających siedzibę na terytorium RP
Jedn. sekt fin publ . nie mogą posiadać, obejmować lub nabywać udziałów lub
akcji w spółkach ani nabywać obligacji emitowanych przez podmioty inne niż Skarb
Pastwa lub j.s.t.
a także udziałów w spółdzielniach
Dochody publiczne
1)Daniny publiczne(podatki, składki, opłaty, wpłaty z zysku pp i jsSP i
i nne świadczenia
2) Inne dochody budżetu państwa, j.s.t. oraz innych jednostek
sekt.fin.publ. należne na podstawie odrębnych ustaw lub umów
międzynarodowych
3) Wpływy ze sprzedaży wyrobów i usług świadczonych przez
jedn.sekt.fin.publ.
4) Dochody z mienia jedn. sekt. fin. publ.
5)Spadki, zapisy , darowizny w postaci pieniężnej na rzecz jedn.sekt.
fin.publ.
6) Odszkodowania należne jedn.sekt. fin. publ.
7) Kwoty uzyskane przez jedn.sekt.fin.publ. z tytułu udzielonych
poręczeń i gwarancji
8) Dochody ze sprzedaży majątku, rzeczy i praw
Wydatki budżetu państwa
- wg. podstawowych grup
ekonomicznych
Obsługa długu Skarbu Państwa
Dotacje i subwencje, w tym dla j.s.t.
Świadczenia na rzecz osób fizycznych
Wydatki bieżące jednostek budżetowych
Wydatki majątkowe
Rozliczenia z bankami
Wpłaty środków własnych do budżetu UE
DOCHODY JEDNOSTEK
SAMORZADU TERYTORIALNEGO -
Zasady
Powiązania źródeł dochodów z miejscem ich powstania
Równomierności rozmieszczenia źródeł dochodów
między j.s.t. w państwie
Adekwatności
Stałej racjonalizacji kosztów zadań
Optymalnego zróżnicowania źródeł dochodów
Stabilności i pewności źródeł poboru dochodów
Wydajności dochodów
Ograniczonego władztwa podatkowego j.s.t.
DOCHODY JEDNOSTEK
SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO
A. Dochody własne
-Dochody podatkowe
-Dochody z opłat
-Pozostałe dochody
B. Subwencja ogólna z budżetu
cz.wyrównawcza,
cz. równoważąca
cz. oświatowa
C. Dotacje celowe
-na zadania zlecone
-usuwanie zagrożeń i skutków
klęsk żywiołowych i katastrof
-finansowanie zadań z kontraktów
wojewódzkich
- z funduszy PFRON, FOŚiGW
Subwencja: forma transferu środków finansowych
z budżetu państwa do budżetów j.s.t.
,
- o charakterze ogólnym,
- bezzwrotnym,
- nieodpłatnym,
- bezwarunkowym,
- obiektywnie określonym,
- w celu uzupełnienia dochodów własnych
tych budżetów,
- o którego sposobie wykorzystania decydują
samodzielnie organy stanowiące tych
jednostek
Dotacje:
- charakter celowy,
- ścisłe przeznaczenie,
- uwarunkowanie (konieczność wydatkowania
w sposób wymagany przez dotującego)
- brak powszechności
- uznaniowość,
Dochody publiczne –
podatki
Świadczenie:
-
bezzwrotne
-
przymusowe
-
o charakterze ogólnym
-
o charakterze pieniężnym
-
nieodpłatnym
Cechy zmienne:
- podmiot (podatnik, płatnik, inkasent)
- przedmiot
- podstawa opodatkowania
- stawka opodatkowania
- warunki płatności
Klasyfikacje podatków
Wg. podstawy opodatkowania i momentu poboru:
- od dochodu, od kapitału, od obrotu i konsumpcji, inne
Wg. kryterium przerzucalności:
- bezpośrednie i pośrednie
Wg. przeznaczenia wpływów podatkowych:
- ogólne, celowe
Wg. rodzaju zasilanego budżetu:
- centralne, lokalne
Wg. cech przedmiotu/podmiotu opodatkowania
- osobiste, rzeczowe
Ustawy podatkowe
Ustawy dotyczące
-
podatków, opłat oraz niepodatkowych należności
budżetowych,
-
określające podmiot, przedmiot opodatkowania
-
powstanie obowiązku podatkowego,
-
podstawę opodatkowania, stawki podatkowe, oraz
-
regulujące prawa i obowiązki organów
podatkowych, podatników, płatników i
inkasentów, a także ich następców prawnych i
osób trzecich.
Przepisy prawa podatkowego
Ustawy podatkowe i przepisy wykonawcze
Ordynacja podatkowa
Ustawa o podatku dochodowym od os. fizycznych
Ustawa o podatku dochodowym od os. prawnych
Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od
niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne
Ustawa o podatku od towarów i usług oraz o podatku
akcyzowym
Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych
Ustawa o opłacie skarbowej
Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych
Ustawa o podatku od spadków i darowizn
Ustawa o podatku rolnym
Kodeks karny skarbowy , ustawa o odpowiedzialności
podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary
Ordynacja podatkowa
Zasada samoopodatkowania.
Podatnik, płatnik, inkasent.
Organy podatkowe I i II instancji
Wiążąca informacja podatkowa/celna
Porozumienia w sprawie cen transakcyjnych
(transferowych)
Możliwość zaniechania poboru podatków (Min.Fin.)
Możliwość przyznania podatnikom ulg w spłacie
podatków (organ.finans)
Zabezpieczenie wykonania zobowiązań podatkowych
Podatki dochodowe
CIT, PIT, podatki zryczałtowane
Przedmiot opodatkowania: dochód (niekiedy przychód)
CIT – możliwość opodatkowania dochodów grup kapitałowych
PIT – dochód ustalany ze źródeł przychodów :
- z pracy ,
-z działalności wykonywanej osobiście,
-z pozarolniczej działalności gospodarczej,
- z działów specjalnych produkcji rolnej
- z nieruchomości,
- z najmu, podnajmu dzierżawy,
- z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych mości i innych rzeczy
- inne
Zasada loss carry forward
Zasada memoriałowa
Koszty musza być poniesione bezpośrednio w celu uzyskania przychodów
Formuła naliczania: przychód - koszty zaliczalne = dochód - odpisy odliczalne =
podstawa opodatkowania , wyliczenie podatku wg.stawek progowych, - odliczenia
od podatku
Opodatkowanie dochodów ze środków UE
Podatki obrotowe
Podatek od towarów i usług, akcyza
Przedmiot : sprzedaż towarów, odpłatne świadczenie usług, export i import
towarów i usług
Podatnicy: osoby uczestniczące w „obrocie”, wykonujące we własnym
imieniu i na własny rachunek czynności j.w. w okolicznościach
wskazujących na zamiar ich wykonywania w sposób częstotliwy, nawet
jeżeli zostały wykonane jednorazowo, a także wówczas, gdy czynności
polegają na jednorazowej sprzedaży rzeczy w tym celu nabytej
Podstawą opodatkowania jest obrót:
- kwota należna pomniejszona o podatek
- prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku
naliczonego przy nabyciu towarów i usług
Stawki 22%, 7%, 0%,
Zróżnicowane stawki akcyzy od obrotu towarami akcyzowymi
Podatek od czynności
cywilnoprawnych
Przedmiot opodatkowania: umowy cywilnoprawne:
-
sprzedaży, zamiany, poręczenia, dział spadku i
zniesienie współwłasności, majątkowe małżeńskie,
ustanowienia hipoteki, odpłatnego użytkowania,
służebności, depozytu, spółki (akty założycielskie),
inne
-
zmiany umów jeżeli powodują podwyższenia
podstawy
opodatkowania PCC
-
orzeczenia sądów, również polubownych, oraz ugody
Stawki procentowe i kwotowe
Prawo ubezpieczeniowe
Ubezpieczenia społeczne –
- emerytalne,
-rentowe, (rodzinna, z tytułu niezdolności do pracy, dodatek pielęgnacyjny, zasiłek
pogrzebowy)
- chorobowe, ( zasiłki: chorobowe, świadczenie rehabilitacyjne, wyrównawczy,
porodowy, macierzyński , opiekuńczy)
- zdrowotne ( koszt badania, leczenia , świadczenia pielęgniarskie, opieka
paliatywno-hospicyjna, profilaktyczna, przedmioty ortopedyczne itp.)
- wypadkowe,
Ubezpieczenia gospodarcze –
- działalność ubezpieczeniowa bezpośrednia i reasekuracja
- ubezpieczenia osobowe i majątkowe
- ubezpieczenia obowiązkowe i dobrowolne