Postępowanie sądowoadministracyjne

Zasada prawna w znaczeniu

potocznym

Reguła przewodnia, którą kieruje się system

prawny.

Wytycza działanie wszystkich lub jednej gałęzi

prawa.

Przykłady zasad prawnych:

prawo nie działa wstecz

- ogólna zasada

prawodawstwa, wykładni prawa,

zasada domniemania niewinności

- w

postępowaniu karnym,

nikt nie może przenieść więcej praw niż sam

posiada

–

w prawie cywilnym,

równości stron

- w postępowaniu przed sądami.

Pojecie i klasyfikacja zasad

postępowania

sądowoadministracyjnego

Zasada prawna – jako pojęcie języka

prawniczego,

może być rozumiane w ujęciu

ujęciu

1) opisowym

opisowym

– typ relacji wyznaczanej przez

normy prawne, jaka zachodzi między
uczestnikami stosunku procesowego - np.:
zasada kontradyktoryjności, równości
stron, dyspozycyjności.

Zasada postępowania

sądowoadministracyjnego –

definicja pojęcia c.d.

2) dyrektywa postępowania – interpretowana

dyrektywa postępowania – interpretowana

z przepisu prawnego lub wielu norm

prawnych zawartych w danym akcie

prawnym przez, co staje się prawnie

wiążącą

wiążącą (zasada prawa sensu stricto).

(zasada prawa sensu stricto).

W tym ujęciu

W tym ujęciu zasady prawne wyrażają z

zasady prawne wyrażają z

reguły wartości, które prawodawca uważa

za szczególnie doniosłe

i co do których

chce, by były respektowane przy

stosowaniu norm, które nie są zasadami

prawa.

Funkcje zasad postępowania

sądowoadministracyjnego

1) prawotwórcza

prawotwórcza

– określa kierunki działań prawodawczych,

2) interpretacyjna

interpretacyjna

–

zasady określają dyrektywy interpretacyjne

określają dyrektywy interpretacyjne

przepisów prawa

o postępowaniu przed sądami

administracyjnymi podporządkowując proces

podporządkowując proces

wykładni idei zawartej w danej zasadzie

zasady wyznaczają kierunki stosowania prawa

wyznaczają kierunki stosowania prawa

;

określają sposoby wypełniania luk prawnych

3) gwarancyjna

gwarancyjna

– zasady wyznaczają sposoby i granice

korzystania z praw przyznanych różnym podmiotom,

4) ochronna

ochronna

– zasady wzmacniają pozycję procesową

strony (dyrektywy z nich płynące są korzystne przede

wszystkim dla stron)

Klasyfikacja zasad

postępowania

sądowoadministracyjnego

naczelne zasady wymiaru

sprawiedliwości,

zasady postępowania przed sądami

administracyjnymi.

Naczelne zasady wymiaru

sprawiedliwości

ogół reguł mających na celu zapewnienie

obiektywnego, zgodnego z interesem obywateli i

państwa, wykonywania wymiaru

sprawiedliwości.

Przykłady:

zasada sądowego wymiaru sprawiedliwości

–

„prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia

sprawy

przez sąd

” (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP),

zasada niezależności sądów

(art. 173 Konstytucji

RP),

zasada niezawisłości sędziowskiej

(art. 178 ust.

1 Konstytucji RP),

Szczególne znaczenie zasady

niezawisłości sędziowskiej

w postępowaniu

sądowoadministracyjnym



narady sędziów nie są jawne,



sędziowie oceniają swobodnie
materiał dowodowy sprawy,



sędzia może samodzielnie wyłączyć
się ze sprawy, jeżeli stwierdzi brak
obiektywizmu w sprawie.

Naczelne zasady wymiaru

sprawiedliwości c.d.

zasada jednolitości systemu organów

sądowych

(art. 174, 175, 176 ust. 2 Konstytucji

RP, ustawy określające ustrój i właściwość sądów),

zasada instancyjności

(art. 78, 176 ust. 1

Konstytucji RP, ustawy określające ustrój

i właściwość sądów),

zasada jawności postępowania sądowego

(np.: art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 6

Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka

i Podstawowych Wolności, art. 10 u.p.s.a.)

Zasady postępowania przed

sądami administracyjnymi

zasada rzetelnego postępowania:

a) wynika z naczelnej zasady prawa do sądu

(art. 45 Konstytucji RP),

b) „prawo do sprawiedliwego procesu

sadowego” obejmuje :

prawo dostępu do drogi sądowej,

prawo do odpowiedniego ukształtowania

postępowania przed sądem,

prawo do wyroku.

1) Prawo dostępu do drogi

sądowej

Realizowane jest:



dzięki sformalizowanej procedurze

sformalizowanej procedurze

wedle jakiej ma przebiegać

postępowanie

sądowe,



ograniczenie materialnych barier

utrudniających uzyskanie

ochrony prawnej

(instytucja prawa

pomocy, zwolnienie od konieczności

poniesienia kosztów sądowych).

2) Prawo do odpowiedniego

ukształtowania postępowania przed

sądem

obowiązek dostosowania reguł

proceduralnych do charakteru sprawy i

występujących w niej problemów,

konieczność optymalizacji postępowania

ze względu na cel sprawy

sądowoadminstracyjnej (np. możliwość

rozpatrzenia sprawy w trybie

uproszczonym).

Gwarancja realizacji:



art. 6 § 1 pkt 6 P.u.s.a.

art. 6 § 1 pkt 6 P.u.s.a.: „Do pełnienia urzędu na

stanowisku sędziego wojewódzkiego sądu

administracyjnego może być powołany ten, kto

wyróżnia się wysokim poziomem wiedzy w

dziedzinie administracji publicznej oraz prawa

administracyjnego i innych dziedzin prawa

związanych z działaniem organów administracji

publicznej,



§ 12 pkt 1 Załącznika do uchwały Nr 16/2003

Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 19 lutego

2003 r. „Zbiór zasad etyki zawodowej

sędziów”: „Sędzia powinien dbać o porządek i

właściwy przebieg oraz odpowiedni poziom

stosowania procedur, w których uczestniczy.”

3) Prawo do wyroku

Sprawa sądowoadministracyjna powinna

być

zakończona wyrokiem sądowym,

rozstrzygającym ją merytorycznie (art.

145

u.p.s.a.).

Oddalenie skargi następuje również

wyrokiem

(art. 151 u.p.s.a.), mimo, że z treści

przepisu to nie wynika.

3) Prawo do wyroku -

wyjątki

Wyjątki

od tej zasady określają m. in. przepisy u.p.s.a.

np.:



art. 49 § 1

– zarządzenie o pozostawieniu pisma bez

rozpoznania w przypadku nieuzupełnienia (przez

stronę) jego braków w wyznaczonym terminie,



art. 58 § 1 pkt 2 i § 3

– postanowienie o odrzuceniu

skargi ze względu na wniesienie jej (przez skarżącego)

po terminie,



art. 59 § 1

– postanowienie o przekazaniu sprawy

innemu sądowi administracyjnemu,



art. 161 § 1 pkt 2

- postanowienie o umorzeniu

postępowania

postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot

postępowania odnosi się wyłącznie do praw i

obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego,

Zasada równości stron

Każda ze stron procesowych ma

zagwarantowane:

jednakowe środki ochrony swoich praw,

jednakową możliwość ich wykorzystania przez
podejmowanie odpowiednich czynności
procesowych.

Zasada równości stron nie została sformułowana
w przepisach u.p.s.a., ale wynika z art. 32

Konstytucji RP.

Realizacja zasady równości

stron

Dokonuje się przez:

zapewnienie stronom czynnego udziału

w postępowaniu

(np.: art. 91 § 2 u.p.s.a.:

„O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na

piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia.”),

wykonanie obowiązku:

udzielania stronom potrzebnych wskazówek

co do

czynności procesowych (tylko tym, które występują

w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego),

pouczania o skutkach prawnych tych czynności

i skutkach zaniedbań

(art. 6 u.p.s.a.).

Gwarancje zasady równości

stron

obowiązek uwzględniania zgłaszanych
w terminie żądań, zarzutów i wniosków,

zagwarantowanie stronie przeciwnej
możliwości złożenia wyjaśnień, co do istoty
sprawy przed wydaniem rozstrzygnięcia.

Postępowanie sądowe, w którym jedna ze

stron

została pozbawiona możliwości obrony swych

praw jest nieważne (art. 183 § 2 pkt 5 u.p.s.a.).

Zasada dyspozycyjności

Oznacza przyznanie stronom prawa do:

rozporządzania przedmiotem

postępowania

sądowoadministracyjnego

(w znaczeniu materialnym

w znaczeniu materialnym

–

rozporządzania prawami lub roszczeniami
dochodzonymi przed sądem),

rozporządzania uprawnieniami

procesowymi

(czynnościami procesowymi)

Realizacja zasady

dyspozycyjności

Ad 1

Skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi

wiąże sąd.

(art. 60 zd. 1 i 2 u.p.s.a.).

Podlega ono kontroli sądu. Będzie uznane za

niedopuszczalne

niedopuszczalne, jeżeli:

zmierza ono do obejścia prawa,

spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub

czynności dotkniętych wadą nieważności.

Aktem

Aktem dwustronnie dyspozytywnym jest ugoda

dwustronnie dyspozytywnym jest ugoda

zawierana w

zawierana w postępowaniu mediacyjnym.

postępowaniu mediacyjnym.

Dyspozycyjność formalna

Pewne czynności procesowe:



są uzależnione od złożenia przez stronę wniosku:

„W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie

wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w

terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo

doręczenia odpisu sentencji wyroku.” (art. 141 § 2 zd. 1

u.p.s.a.),



wymagają wyrażenia zgody przez drugą ze stron:

„Sąd może (…) zawiesić postępowanie na zgodny

wniosek stron” (art. 126 u.p.s.a.).

Zasada dyspozycyjności doznaje pewnych ograniczeń, np.:
zaniechanie udziału stron nie wstrzymuje ogłoszenia wyroku
(art. 139 § 2 zd. 2 u.p.s.a.).

Zasada prawdy materialnej

W ujęciu materialnym

materialnym

– orzeczenie wydane

orzeczenie wydane

w postępowaniu sądowym powinno

odpowiadać rzeczywistemu stanowi

rzeczy.

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami
skargi oraz powołaną podstawą prawną
rozstrzygając w danej sprawie (art. 134 § 1
u.p.s.a.)

Zasada prawdy materialnej

c.d.

Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy

, chyba że

organ

administracji publicznej nie przekazał odpowiedzi na skargę –

wówczas orzeka na podstawie stanu faktycznego sprawy

administracyjnej (art. 133 § 1 u.p.s.a.).

Oznacza to, że sąd nie dokonuje tzw. subsumcji –

nie dopasowuje pod określoną normę prawną stanu

faktycznego sprawy.

Ocenia jedynie sposób zebrania

przez organ administracji publicznej danych o faktach

istotnych w sprawie.

Uzupełniające postępowanie

dowodowe

Sąd może uzupełnić postępowanie dowodowe dowodami

z dokumentów, ale tylko wówczas jeżeli jest to niezbędne

do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje

nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie

(art. 106 § 3 u.p.s.a.).

Zastosowanie mają wówczas reguły postępowania
cywilnego.

Odstąpienie od konieczności

przeprowadzania postępowania

dowodowego przez NSA

NSA może uchylić zaskarżone orzeczenie i

rozpoznać skargę na podstawie stanu

faktycznego przyjętego w zaskarżonym

wyroku, jeżeli nie ma naruszeń przepisów

postępowania, które mogły mieć istotny

wpływ na wynik sprawy, a zachodzi

jedynie naruszenie prawa materialnego

(art. 188 u.p.s.a.).

Zasada kontradyktoryjności

Nakłada na strony uczestniczące w procesie

strony uczestniczące w procesie

sądowym obowiązek przedstawienia materiału

faktycznego i dowodowego

oraz wyjaśnienia

wszystkich istotnych okoliczności sprawy, do sądu

do sądu

zaś, jako arbitra, należy tylko ocena tego

materiału.

Oparta jest na założeniu, że prawdę można

prawdę można

najlepiej

wyświetlić, gdy ścierają się ze sobą sprzeczne

poglądy.

Przykład realizacji zasady

kontradyktoryjności

W trakcie rozprawy sądowej strony -

strony -

najpierw skarżący, a potem organ

zgłaszają ustnie swoje żądania i wnioski
oraz składają wyjaśnienia.

Przewodniczący udziela głosu

pozostałym stronom według

ustalonej przez siebie kolejności

(art. 106 § 2 zd. 1 i 3 u.p.s.a.)

Zasada bezpośredniości

Wyraża dyrektywę maksymalnego zbliżenia się
sądu do dowodu, aby za jego pośrednictwem
dokonać ustaleń faktycznych w sprawie.
Zgodnie z nią:
1) wszelkie rozstrzygnięcia sądu muszą opierać się

na materiale dowodowym przeprowadzonym
i zgromadzonym w postępowaniu sądowym,

2) sąd musi zetknąć się bezpośrednio z dowodem

(źródłem dowodowym, o ile jest to możliwe),

Zasada bezpośredniości c.d.

W przeciwieństwie do postępowania karnego dokonanie

dokonanie

ustaleń faktycznych w sprawie może nastąpić na więcej

niż jednej rozprawie.

Zgodnie z Postanowieniem Sądu Najwyższego 22 sierpnia
2007 r. (III CSK 61/07): „Dokonanie przez sąd II instancji
odmiennej – w stosunku do przyjętej przez sąd I instancji –
oceny dowodów, nie narusza zasady bezpośredniości, chyba
że ze względu na szczególne okoliczności zachodziła
konieczność ponowienia lub uzupełnienia postępowania
dowodowego.”

Przykład zasady

bezpośredniości

„Fakty powszechnie znane sąd bierze

pod uwagę nawet bez powołania się
na nie przez strony.” (art. 106

§ 4

u.p.s.a.)

Zasada koncentracji materiału

dowodowego

Jest dyrektywą, w myśl której proces powinien
stanowić zwarty ciąg czynności bez zbędnej zwłoki,
skupiający środki dowodowe wokół przedmiotu

procesu.

Służy uproszczeniu i przyspieszeniu przebiegu postępowania.

„

Sąd administracyjny powinien podejmować czynności

zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do

jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu.”

(art. 7 u.p.s.a.)

Zasada koncentracji materiału

dowodowego c.d.

Koncentrację materiału dowodowego osiąga się

realizując dwie koncepcje:

prekluzji w przytaczaniu faktów i dowodów,

dyskrecjonalnej władzy sędziego.

Ad 1

System prekluzyjny nakłada na strony obowiązek przedstawienia

razu wszystkich znanych faktów i dowodów pod rygorem straty
uprawnienia w późniejszym terminie pod rygorem utraty prawa

ich

późniejszego powoływania.

Koncepcja dyskrecjonalnej

władzy sędziego

dyskrecjonalna władza sędziego, pozwalająca

pozwalająca

przyjęcie i rozpoznanie spóźnionych twierdzeń

o faktach, a także wniosków dowodowych

i zarzutów, jeżeli strona nie mogła przedstawić

ich

wcześniej

albo potrzeba ich przedstawienia

powstała później.

Koncepcja dyskrecjonalnej

władzy sędziego c.d.

Sąd czuwa nad przebiegiem postępowania

dowodowego

Może np.:

w celu dokładniejszego wyjaśnienia

sprawy zarządzić stawienie się stron lub jednej z

nich osobiście albo przez pełnomocnika

nich osobiście albo przez pełnomocnika. (art. 91

§ 3 u.p.s.a.).

Zasada jawności postępowania

sądowoadministracyjnego

Wyróżniamy:

jawność postępowania wobec jego

uczestników,

jawność ogólną.

Jawność ogólna



art. 90 § 1 u.p.s.a.: „Jeżeli przepis szczególny nie

stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są jawne, a

sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.”,



zasadą bez wyjątków jest to, że ogłoszenie

ogłoszenie

orzeczenia kończącego postępowanie w

sprawie odbywa się publicznie

(art. 97

(art. 97 § 2

u.p.s.a.),



na posiedzenia jawne wstęp na salę sądową mają

poza stronami i osobami wezwanymi - tylko

osoby pełnoletnie

. Na posiedzenia

niejawne

mają

wstęp

tylko osoby wezwane

. (art. 95 u.p.s.a.).

Jawność postępowania

sądowoadministracyjnego wobec

jego uczestników

O utajnieniu postępowania decyduje sąd:

z urzędu,

na wniosek stron

Ad 1

Posiedzenie (lub jego część) przy drzwiach zamkniętych

przy drzwiach zamkniętych

sąd

zarządza z urzędu,

z urzędu,

jeżeli publiczne rozpoznanie sprawy

zagraża moralności, bezpieczeństwu państwa lub

porządkowi publicznemu, a także gdy mogą być

ujawnione

okoliczności objęte tajemnicą państwową lub służbową

(art. 96. § 1 u.p.s.a.)

Jawność postępowania

sądowoadministracyjnego wobec

jego uczestników

Ad 2

Na wniosek strony

sąd zarządza utajnienie postępowania, jeżeli

wymaga tego ochrona życia prywatnego strony lub inny ważny

ochrona życia prywatnego strony lub inny ważny

interes prywatny

(np. ochrona danych bankowych)

Postanowienie

w tym przedmiocie sąd ogłasza publicznie

ogłasza publicznie

(art. 96 § 2

zd. 1 i 3 u.p.s.a.).
W posiedzeniu przy drzwiach zamkniętych mogą - poza stronami

poza stronami

–

uczestniczyć:

ich przedstawiciele ustawowi i pełnomocnicy,

prokurator

osoby zaufania po dwie z każdej strony

(art. 97 § 1 u.p.s.a.)

Uczestnicy postępowania mają również prawo wglądu do akt

sprawy,

mimo nie określenia tego obowiązku w u.p.s.a.

Zasada ustności i

pisemności

Dotyczą formy w jakiej mają być

dokonywane

czynności procesowe w postępowaniu w tym
głównie w jakiej mają być przedstawiane
sądowi:



twierdzenia o faktach,



dowody,



zarzuty i wnioski.

Zasada ustności

Podstawą orzekania może być materiał

dowodowy ujawniony ustnie (art. 106 § 2 u.p.s.a.)

Czynności procesowe w formie ustnej mogą

dokonywać strony i inni uczestnicy postępowania.
Przykładem jest treść art. 20 § 1 u.p.s.a.:

„Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza

na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w

ustnie do protokołu posiedzenia w

sądzie

, w którym sprawa się toczy,

uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.”
Z każdej czynności dokonanej ustnie należy

sporządzić protokół.

Zasada pisemności

czynności procesowe mogą być skutecznie

dokonane (względnie utrwalone) tylko na piśmie.

W przypadku zaniechania tej formy – nie

wywołują skutków w sferze prawa procesowego.
„Przebieg czynności protokołowanych może być

ponadto utrwalony za pomocą aparatury

dźwiękowej, o czym należy przed

uruchomieniem aparatury uprzedzić wszystkie

osoby uczestniczące w czynności.” (art. 102

u.p.s.a.).

Zasada pisemności -

przykłady



z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant

pod kierunkiem przewodniczącego spisuje

protokół (art. 100 § 1 u.p.s.a.),



skarga powinna czynić zadość wymaganiom

pisma

w postępowaniu sądowym… (art. 57 § 1

u.p.s.a.),



„Pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej

czynności procesowej dołączyć do akt sprawy

pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub

wierzytelny odpis pełnomocnictwa.” (art. 37 § 1

zd. 1 u.p.s.a.)

Zasada pisemności c.d.

Zasada ustności nie obowiązuje na
posiedzeniach niejawnych.
Z posiedzenia niejawnego sporządza się:



notatkę urzędową, wówczas, gdy nie

wydaje się postanowienia,



w przypadku wydania postanowienia

wyłącznie ono jest dokumentem

stwierdzającym wynik posiedzenia

(art. 100 § 2 u.p.s.a.).

Tematyka kolejnego

wykładu

Strony postępowania i inni

uczestnicy postępowania.

Zdolność sądowa, procesowa

i postulacyjna.

Document Outline