Zdarzenia zbliżone
Zdarzenia zbliżone
do kontraktów
do kontraktów
Zdarzenia zbliżone
Zdarzenia zbliżone
do kontraktów
do kontraktów
Contractus reales
Contractus reales
innominati
innominati
•
Cztery schematy które warto
Cztery schematy które warto
znać:
znać:
Do ut des
Do ut des
(daję, żebyś dał)
(daję, żebyś dał)
Do ut facias
Do ut facias
(daję, żebyś czynił)
(daję, żebyś czynił)
Facio ut des
Facio ut des
(czynię, żebyś dał)
(czynię, żebyś dał)
Facio ut facias
Facio ut facias
(czynię, żebyś czynił)
(czynię, żebyś czynił)
Contractus reales
Contractus reales
innominati
innominati
•
Kontrakty realne nienazwane
Kontrakty realne nienazwane
podstawowe przykłady:
podstawowe przykłady:
Permutatio
Permutatio
(zamiana)
(zamiana)
Transactio
Transactio
(„ugoda”)
(„ugoda”)
Aestimatum
Aestimatum
(pierwowzór
(pierwowzór
współczesnego komisu)
współczesnego komisu)
Precarium
Precarium
Ochrona
Ochrona
•
Pierwotnie: skarga o zwrot swojego
Pierwotnie: skarga o zwrot swojego
świadczenia wynikająca z bezpodstawnego
świadczenia wynikająca z bezpodstawnego
wzbogacenia:
wzbogacenia:
Condictio causa data causa non secuta
Condictio causa data causa non secuta
(„zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty”)
(„zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty”)
Condictio ob rem dati
Condictio ob rem dati
•
Potem: skarga o realizację świadczenia
Potem: skarga o realizację świadczenia
wzajemnego
wzajemnego
ZNAĆ !!!
ZNAĆ !!!
Actio praescriptis verbis
Actio praescriptis verbis
Ochrona – historia
Ochrona – historia
•
Labeo:
Labeo:
•
Actio praescriptis
Actio praescriptis
verbis
verbis
•
Ochrona:
Ochrona:
Gdy kontrakt jest
Gdy kontrakt jest
zbliżony do typowych
zbliżony do typowych
lub
lub
Gdy kontrakt ma
Gdy kontrakt ma
cechy kilku
cechy kilku
kontraktów
kontraktów
nazwanych
nazwanych
•
Ariston
Ariston
•
Actio civilis incerti
Actio civilis incerti
•
Ochrona
Ochrona
Każdy kontrakt
Każdy kontrakt
wzajemny
wzajemny
O realizację
O realizację
świadczenia
świadczenia
wzajemnego, gdy
wzajemnego, gdy
zostało spełnione
zostało spełnione
jedno ze świadczeń
jedno ze świadczeń
Zobowiązania
Zobowiązania
quasi ex
quasi ex
contracto
contracto
•
Negotiorum gestio
Negotiorum gestio
•
Solutio indebiti
Solutio indebiti
•
Legatum
Legatum
•
Tutela
Tutela
Negotiorum gestio
Negotiorum gestio
•
Dominus negotii
Dominus negotii
negotiorum gestor
negotiorum gestor
•
Gestor
Gestor
działa jako zastępca pośredni
działa jako zastępca pośredni
•
Działanie
Działanie
gestora
gestora
:
:
Musi być użyteczne lub użytecznie zaczęte - jeśli
Musi być użyteczne lub użytecznie zaczęte - jeśli
gestor
gestor
zacznie działać nie może przerwać czynności,
zacznie działać nie może przerwać czynności,
których się podjął
których się podjął
Gestor
Gestor
ma obowiązek poinformowania o prowadzeniu
ma obowiązek poinformowania o prowadzeniu
spraw
spraw
dominus negotii
dominus negotii
Jeśli
Jeśli
gestor
gestor
„rozszerzy” działalność
„rozszerzy” działalność
dominus
dominus
negotii
negotii
– musi zwrócić uzyskane zyski, lecz
– musi zwrócić uzyskane zyski, lecz
zarazem swoje straty może potrącić z zyskami
zarazem swoje straty może potrącić z zyskami
(
(
compensatio lucri cum damno
compensatio lucri cum damno
)
)
Negotiorum gestio
Negotiorum gestio
Zakres odpowiedzialności gestora
Zakres odpowiedzialności gestora
ograniczony do
ograniczony do
dolus
dolus
i
i
culpa lata
culpa lata
Ulpian D. 3.5.3.9:
Ulpian D. 3.5.3.9:
„Labeon pisał, że w skardze z tytułu
„Labeon pisał, że w skardze z tytułu
prowadzenia cudzych spraw uwzględnia się
prowadzenia cudzych spraw uwzględnia się
jedynie zły zamiar; jeśli bowiem, kierując się
jedynie zły zamiar; jeśli bowiem, kierując się
uczuciem przyjaźni, podejmiesz się
uczuciem przyjaźni, podejmiesz się
prowadzenia moich spraw po to, żeby moje
prowadzenia moich spraw po to, żeby moje
dobra nie zostały zmarnowane,
dobra nie zostały zmarnowane,
najsłuszniejszym jest, abyś odpowiadał
najsłuszniejszym jest, abyś odpowiadał
wyłącznie za zły zamiar; i jest to słuszna opinia”
wyłącznie za zły zamiar; i jest to słuszna opinia”
Solutio indebiti
Solutio indebiti
•
Zobowiązanie z niezależnego
Zobowiązanie z niezależnego
świadczenia prowadzącego do
świadczenia prowadzącego do
bezpodstawnego wzbogacenia -
bezpodstawnego wzbogacenia -
zobowiązanie powstaje, gdy jedna osoba
zobowiązanie powstaje, gdy jedna osoba
wzbogaciła się kosztem drugiej, bez
wzbogaciła się kosztem drugiej, bez
podstawy prawnej
podstawy prawnej
•
Skargi stosowane wąsko, w sytuacji gdy
Skargi stosowane wąsko, w sytuacji gdy
nie było innej skargi i wzbogacenie bez
nie było innej skargi i wzbogacenie bez
podstawy prawnej było ewidentne
podstawy prawnej było ewidentne
Condictiones
Condictiones
•
Condictio indebiti
Condictio indebiti
[przy
[przy
solutio indebiti
solutio indebiti
]
]
Gdy jest
Gdy jest
datio solutionis causa
datio solutionis causa
(przysporzenie
(przysporzenie
dokonane w celu zwolnienia się z długu)
dokonane w celu zwolnienia się z długu)
Dług nie istnieje
Dług nie istnieje
Świadczący i przyjmujący są przekonani o
Świadczący i przyjmujący są przekonani o
istnieniu długu
istnieniu długu
Wówczas następuje przyjęcie świadczenia
Wówczas następuje przyjęcie świadczenia
nienależnego, którego zwrot jest możliwy na
nienależnego, którego zwrot jest możliwy na
podstawie
podstawie
condictio indebiti
condictio indebiti
Gdy przyjmujący jest świadomy, że świadczenie
Gdy przyjmujący jest świadomy, że świadczenie
jest nienależne – popełnia
jest nienależne – popełnia
furtum
furtum
Condictiones
Condictiones
•
Condictio causa finita
Condictio causa finita
W wypadkach, gdy początkowo w chwili
W wypadkach, gdy początkowo w chwili
świadczenia istniała jego podstawa prawna,
świadczenia istniała jego podstawa prawna,
ale potem ona odpadła
ale potem ona odpadła
Mogła być stosowana w sytuacji, gdy dana
Mogła być stosowana w sytuacji, gdy dana
osoba wypłaciła odszkodowanie za utratę
osoba wypłaciła odszkodowanie za utratę
rzeczy (np. gdy odpowiadała za custodia i
rzeczy (np. gdy odpowiadała za custodia i
wydawało się, że rzecz została skradziona –
wydawało się, że rzecz została skradziona –
a więc zapłata odszkodowania miała swoją
a więc zapłata odszkodowania miała swoją
podstawę prawną), a następnie rzecz u
podstawę prawną), a następnie rzecz u
osoby, która uiściła odszkodowanie się
osoby, która uiściła odszkodowanie się
odnalazła
odnalazła
Condictiones
Condictiones
•
Condictio sine causa
Condictio sine causa
Skarga o najszerszym zakresie zastosowania
Skarga o najszerszym zakresie zastosowania
Potencjalnie do każdego wypadku przejścia
Potencjalnie do każdego wypadku przejścia
korzyści majątkowej bez podstawy prawnej
korzyści majątkowej bez podstawy prawnej
(zazwyczaj wynikająca z nieważności bądź nieistnienia
(zazwyczaj wynikająca z nieważności bądź nieistnienia
określonej czynności prawnej)
określonej czynności prawnej)
Stosowana, także gdy korzyść majątkowa
Stosowana, także gdy korzyść majątkowa
została nabyta przez określony podmiot bez
została nabyta przez określony podmiot bez
podstawy prawnej przez czynność faktyczną
podstawy prawnej przez czynność faktyczną
(np. przetworzenie rzeczy z cudzych
(np. przetworzenie rzeczy z cudzych
materiałów)
materiałów)
W zasadzie stosowana wówczas, gdy nie było
W zasadzie stosowana wówczas, gdy nie było
innej skargi
innej skargi
Condictiones
Condictiones
•
Condictio ob iniustam causam
Condictio ob iniustam causam
Przeciwko osobie, która dokonała czynności
Przeciwko osobie, która dokonała czynności
przez prawo zakazanej, ale formalnie
przez prawo zakazanej, ale formalnie
skutecznej
skutecznej
(np. spełnienie świadczenia wynikającego z
(np. spełnienie świadczenia wynikającego z
wymuszonej wcześniej stypulacji; darowizna między
wymuszonej wcześniej stypulacji; darowizna między
małżonkami dokonana poprzez mancypację)
małżonkami dokonana poprzez mancypację)
•
Condictio ob turpem causam
Condictio ob turpem causam
Żądanie zwrotu świadczenia, które zostało
Żądanie zwrotu świadczenia, które zostało
dane w celu powstrzymania kogoś od
dane w celu powstrzymania kogoś od
zachowania niezgodnego z prawem albo
zachowania niezgodnego z prawem albo
skłonienia kogoś do wypełnienia jego
skłonienia kogoś do wypełnienia jego
prawnego obowiązku
prawnego obowiązku
Condictiones
Condictiones
•
Condictio ob turpem causam
Condictio ob turpem causam
Przykłady:
Przykłady:
Przyjmujący świadczenie działa
Przyjmujący świadczenie działa
contra bonos mores
contra bonos mores
(np. A
(np. A
dał B 100 okupu za C)
dał B 100 okupu za C)
Świadczenie zostało wymuszone lub wypłacone za
Świadczenie zostało wymuszone lub wypłacone za
czynność, która powinna być nieodpłatna
czynność, która powinna być nieodpłatna
Skarga jest
Skarga jest
wyłączona, gdy
wyłączona, gdy
sam
sam
świadczący działa sprzecznie z dobrymi
świadczący działa sprzecznie z dobrymi
obyczajami
obyczajami
Jeśli bowiem obie strony działały niemoralnie
Jeśli bowiem obie strony działały niemoralnie
świadczenie powinien zachować ten, kto jest
świadczenie powinien zachować ten, kto jest
w jego posiadaniu (tu zasada
w jego posiadaniu (tu zasada
i
in pari causa
melior est conditio possidentis
) – prawo
) – prawo
nie może wspomagać rozliczeń pomiędzy
nie może wspomagać rozliczeń pomiędzy
niemoralnymi stronami
niemoralnymi stronami
Condictiones
Condictiones
•
Condictio ob turpem causam
Condictio ob turpem causam
Paulus D.12.5.3:
Paulus D.12.5.3:
„Tam gdzie i dający świadczenie i
„Tam gdzie i dający świadczenie i
przyjmujący świadczenie działają
przyjmujący świadczenie działają
nieuczciwie, powiadamy, że nie można
nieuczciwie, powiadamy, że nie można
żądać zwrotu; na przykład, gdy została
żądać zwrotu; na przykład, gdy została
dana łapówka, aby uzyskać korzystny
dana łapówka, aby uzyskać korzystny
wyrok.
wyrok.
Jeśli zachowanie obu stron
Jeśli zachowanie obu stron
narusza prawo i dobre obyczaje
narusza prawo i dobre obyczaje
,
,
przekazujący świadczenie
przekazujący świadczenie
nie może
nie może
domagać się zwrotu
domagać się zwrotu
ze względu na
ze względu na
nieuczciwe zachowanie obu stron”
nieuczciwe zachowanie obu stron”
Condictiones
Condictiones
•
Condictio furtiva
Condictio furtiva
Przeciw złodziejowi o zwrot
Przeciw złodziejowi o zwrot
przedmiotu skradzionego lub jego
przedmiotu skradzionego lub jego
wartości
wartości
Można wytoczyć zamiast
Można wytoczyć zamiast
rei
rei
vindicatio
vindicatio
np. gdy rzecz skradziona
np. gdy rzecz skradziona
uległa zniszczeniu
uległa zniszczeniu
Uprawniony: właściciel
Uprawniony: właściciel
skradzionej rzeczy
skradzionej rzeczy
Condictiones
Condictiones
•
Condictio ob rem dati
Condictio ob rem dati
•
Condictio causa data causa non secuta
Condictio causa data causa non secuta
(„zamierzony cel świadczenia nie został
(„zamierzony cel świadczenia nie został
osiągnięty”)
osiągnięty”)
Gdy podstawa prawna przysporzenia istniała
Gdy podstawa prawna przysporzenia istniała
(miała istnieć), ale odpadła (np. dano posag, a
(miała istnieć), ale odpadła (np. dano posag, a
nie doszło do zawarcia małżeństwa)
nie doszło do zawarcia małżeństwa)
Stosowana (zazwyczaj) przy kontraktach
Stosowana (zazwyczaj) przy kontraktach
realnych nienazwanych – gdy świadczenie było
realnych nienazwanych – gdy świadczenie było
dokonywane w oczekiwaniu na świadczenie
dokonywane w oczekiwaniu na świadczenie
drugiej strony
drugiej strony