ZAPALENIE OTRZEWNEJ I OSTRE SCHORZENIA JAMY BRZUSZNEJ

ZAPALENIE OTRZEWNEJ

I OSTRE SCHORZENIA

JAMY BRZUSZNEJ

KLINIKA CHIRURGII

OGÓLNEJ I

TORAKOCHIRURGII

UNIWERSYTETU

MEDYCZNEGO

W ŁODZI

Dr n.med. Leszek Kutwin

ZAPALENIE OTRZEWNEJ-

DEFINICJA

ZESPÓŁ

OBJAWÓW

CHOROBOWYCH

RÓŻNEJ

ETIOLOGII

SPOWODOWANY

STANEM

ZAPALNYM

OTRZEWNEJ

CHARAKTERZE

ROZLANYM

LUB

OGRANICZONYM

WYWOŁANYM

PRZEZ

RÓŻNE CZYNNIKI:CHEMICZNE, FIZYCZNE
LUB

BIOLOGICZNE,

GŁÓWNIE

CHOROBOTWÓRCZE DROBNOUSTROJE, W
NASTEPSTWIE

CHORÓB

URAZÓW

NARZĄDÓW JAMY BRZUSZNEJ, RZADZIEJ
LEŻĄCYCH POZA NIĄ, POWODUJĄCYCH
MIEJSCOWE,

NASTĘPNIE

OGÓLNE

ZMIANY W USTROJU [

Leszek

Ciesielski;

Otrzewna.Etiopatogeneza,

rozpoznawanie

leczenie

zapaleń,Volumed 1997

]

Zapalenie otrzewnej- podział

P R Z E S I Ę K

W Y S IĘ K

W O D O B R Z U S Z E

N I E B A K T E R Y J N E

W T Ó R N E

p o o p e r a c y jn e

z p r z e d z iu r a w ie n ia

z p r z e s ią k a n ia

P I E R W O T N E
h e m a to g e n n e

lim fo g e n n e

p r z e r z u t o w e

S U R O W I C Z E

W Ł Ó K N I K O W E

R O P N E

G N IL N E

B A K T E R Y J N E

Z A P A L E N I E O T R Z E W N E J

Czynniki
mechaniczne:

Blok
przedwątrobowy
wewnątrzwątrobowy
pozawątrobowy
niewydolność serca

Fizjologiczno-
chemiczne:

Czynniki
chemiczno-
toksyczne

Krew, żółć,
sok żołądkowy,
trzustkowy, dwunastniczy,
jelitowy, chłonka,
jałowa martwica

zaburzenia RKZ
hipoproteinemia
rak

OBRAZ KLINICZNY ZAPALENIA

OTRZEWNEJ

2. Objawy miejscowe

•Obrona mięśniowa (podczas zapalenia
ograniczonego do otrzewnej miednicznej
nieobecna- nerw płciowo-udowy unerwiający
czuciowo ten obszar otrzewnej nie prowadzi
gałęzi ruchowych)
•Objaw Blumberga
•Perystaltyka jelit niesłyszlna (w początkowym
okresie zapalenia otrzewnej może występować
wzmożona perystaltyka)- słyszalne są jedynie
tony aorty tzw. „dzwon śmierci”
•Bolesność uciskowa (ograniczona lub rozlana)
•Wzdęcie brzucha (bębnica)

OBRAZ KLINICZNY ZAPALENIA

OTRZEWNEJ

3. Objawy ogólne:

•tachykardia
•zmniejszenie diurezy
•spadek ciśnienia tętniczego krwi
•tzw. „twarz Hipokratesa”- przy dłużej
trwającym zapaleniu otrzewnej
Objawy te są wyrazem hipowolemii będącej
efektem wymiotów, zatrzymania podaży płynów
oraz przechodzenia płynów ustrojowych do
tzw. trzeciej przestrzeni (jama otrzewnej, jelita,
żołądek)
•podwyższona temperatura ciała

OBRAZ KLINICZNY ZAPALENIA

OTRZEWNEJ

4. Badania dodatkowe:

•leukocytoza
•wzrost poziomu glikemii, mocznika,
kreatyniny
•kwasica
•hipokaliemia i hiponatremia
•obraz radiologiczny (obecność powietrza pod
kopułą przepony, poziomy płynowo-gazowe w
jelitach, obecność uwapnionych złogów w
pęcherzyku żółciowym i układzie moczowym).

UWAGA: Badania dodatkowe mają jedynie charakter
pomocniczy w rozpoznawaniu zapalenia otrzewnej i
jego przyczyny i brak lub niewielkie odchylenia ich
wartości od wartości prawidłowych nie wykluczają
obecności zmian chorobowych

LECZENIE ZAPALENIA

OTRZEWNEJ

Powinno mieć przede wszystkim
charakter przyczynowy i obejmować:
•zwalczanie ogniska zakażenia
•zniszczenie ustrojów
chorobotwórczych
•opanowanie zaburzeń
ogólnoustrojowych
•utrzymanie podstawowych czynności
życiowych i stałości środowiska
wewnętrznego
•zapobieganie powikłaniom

POWIKŁANIA ZAPALENIA

OTRZEWNEJ

1. Ogólne (będące następstwem samego
zapalenia otrzewnej jak i leczenia
chirurgicznego)

•powikłania sercowe (zawał, ostra niewydolność serca,
zaburzenia rytmu serca, zatrzymanie czynności serca)
•powikłania płucne (niedodma płuc, zapalenie płuc,
ARDS)
•krwotoczny nieżyt żołądka i dwunastnicy (następstwo
stanu septycznego)
•powikłania wątrobowe-ostra niewydolność wątroby
(bardzo rzadko)
•powikłania nerkowe (przednerkowa i nerkowa
niewydolność nerek)
•brak leczenia lub nieskuteczne leczenie prowadzą do
rozwoju stanu septycznego: posocznica  wstrząs

septyczny  septyczna dysfunkcja wieloukładowo-

narządowa (MODS- multiple system-organ dysfunction
syndrome)

POWIKŁANIA ZAPALENIA

OTRZEWNEJ

2. Miejscowe

•zaburzenia w gojeniu rany pooperacyjnej (zakażenie
rany, zgorzel powłoki brzusznej, wytrzewienie)
•pooperacyjna niedrożność jelit (najczęściej
porażenna, u 12% chorych mechaniczna z powodu
zrostów po zabiegu operacyjnym)
•przetoki przewodu pokarmowego
•ropnie wewnątrzbrzuszne
•ropień podprzeponowy
•ostre zakrzepowe zapalenie żyły wrotnej (bardzo
rzadkie)
•ropnie wątroby
•porażenie żołądka (gastroplegia)

OSTRE SCHORZENIA JAMY

BRZUSZNEJ

• Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego
• Przedziurawienie wrzodu żołądka lub

dwunastnicy

• Krwawienie z przewodu pokarmowego
• Ostre choroby dróg żółciowych
• Ostre zapalenie trzustki
• Niedrożność jelit
• Ostre choroby narządów rodnych u kobiet
• Pourazowe uszkodzenia narządów j.

brzusznej

OSTRE ZAPALENIE WYROSTKA ROBACZKOWEGO -

ANATOMICZNE UŁOŻENIE WYROSTKA

ROBACZKOWEGO

1.Miedniczne (41.5%)
2.Wstępujące

zakątnicze (2.5%)

3.Wstępujące obok

kątnicy (13%)

4.Biodrowe (26%)
5.Międzypętlowe (17%)

Anatomiczne ułożenie wyrostka robaczkowego
decyduje o obrazie
klinicznym jego zapalenia z chwilą przejścia procesu
zapalnego
na otrzewną ścienną.

OSTRE ZAPALENIE WYROSTKA

ROBACZKOWEGO- OBRAZ KLINICZNY

Wywiad

• Początkowo ból w nadbrzuszu lub w okolicy

pępka (ból trzewny rzutowany)

• nudności i wymioty, utrata łaknienia
• Przemieszczenie się bólu w okolicę prawego

dołu biodrowego (ból somatyczny)- u ok. 17%
chorych ból o tej lokalizacji występuje od
początku choroby

• temperatura ciała zwykle nie przekracza 38 C
• biegunka (rzadko) - zwykle u dzieci lub w

zakątniczym położeniu wyrostka robaczkowego

OSTRE ZAPALENIE WYROSTKA

ROBACZKOWEGO- OBRAZ KLINICZNY

Badanie przedmiotowe

• bolesność uciskowa w prawym dole biodrowym zwykle

najbardziej nasilona w punkcie McBurneya

• dodatni objaw Blumberga w prawym dole biodrowym
• napięcie mięśniowe w prawym dole biodrowym
• osłabienie perystaltyki jelit
• dodatni objaw kaszlowy
• tachykardia zwykle 100-120/min
• dodatni objaw Rowsinga
• dodatni objaw Jaworskiego (efekt podrażnienia mięśnia

biodrowo-lędźwiowego przez zmieniony zapalnie
wyrostek robaczkowy zwykle znajdujący się wówczas w
położeniu zakątniczym może mu towarzyszyć dodatni
objaw Goldflama)

OSTRE ZAPALENIE WYROSTKA

Badania dodatkowe:

• leukocytoza z przesunięciem w lewo (duży odsetek

form pałeczkowatych lub młodszych granulocytów
obojętnochłonnych)

• badania biochemiczne krwi (bilirubina, amylaza, AlAT,

AspAT, mocznik, kreatynina i inne) mają głównie
znaczenie w różnicowaniu z innymi ostrymi
schorzeniami jamy brzusznej.

• Usg jamy brzusznej - niekiedy widoczny pogrubiały

wyrostek robaczkowy. Badanie to ma duże znaczenie
w przypadku podejrzenia nacieku okołowyrostkowego
lub ropnia okołowyrostkowego ze względu na inne
postępowanie lecznicze.

OSTRE ZAPALENIE WYROSTKA-

POSTACIE ANATOMOPATOLOGICZNE

1.Appendicitis catarrhalis
2.Appendicitis ulcerosa
3.Appendicitis phlegmonosa
4.Appendicitis gangraenosa
5.Appendicitis perforativa

6.Abscessus

paraapendicularis

7.Infiltratio

paraapendicularis

OSTRE ZAPALENIE WYROSTKA

ROBACZKOWEGO- LECZENIE

•Chirurgiczne usunięcie wyrostka robaczkowego-
appendektomia

z cięcia przyprostnego prawego lub

naprzemiennego prawego (McBurneya)

W przypadku ropnia okołowyrostkowego stosuje się drenaż chirurgiczny
ropnia oraz appendektomię.

•Appendektomia laparoskopowa

OSTRE ZAPALENIE WYROSTKA

ROBACZKOWEGO- LECZENIE

W przypadku nacieku okołowyrostkowego w pierwszej
kolejności stosuje się leczenie zachowawcze do
momentu ustąpienia nacieku:
•antybiotykoterpia
•zimne okłady (np. worek z lodem) na okolicę prawego
dołu biodrowego)
•leżenie w łóżku
•dieta (przez pierwsze 2 doby głodówka)
Po upływie 6-12 tygodni od ustąpienia nacieku
okołowyrostkowego wykonuje się planową
appendektomię.

PRZEDZIURAWIENIE WRZODU

ŻOŁĄDKA LUB DWUNASTNICY

Przyczyna

: najczęściej choroba

wrzodowa, rzadziej rak żołądka lub
uszkodzenia przez połknięte ciała obce.

Najczęściej przedziurawienie
jest zlokalizowane na przedniej
ścianie żołądka w jego części
przedodźwiernikowej od strony
krzywizny mniejszej bądź w
początkowym odcinku
dwunastnicy. Wysoka
lokalizacja przedziurawienia:
podwpustowo lub w dnie
żołądka budzi podejrzenie
zmiany nowotworowej.

OBJAWY KLINICZNE

PRZEDZIURAWIENIA ŻOŁĄDKA LUB

DWUNASTNICY

Wywiad:

•najczęściej nagły początek choroby z silnym bólem
w nadbrzuszu- chory dobrze lokalizuje ból (ból
somatyczny)
•choroba wrzodowa w wywiadzie
•promieniowanie bólu do barku lewego (częściej) lub
prawego.
•nudności, rzadziej wymioty

badanie przedmiotowe

•deskowate napięcie przedniej ściany brzucha
•objawy rozlanego zapalenia otrzewnej
•zniesienie stłumienia wątrobowego

PRZEDZIURAWIENIA ŻOŁĄDKA LUB

DWUNASTNICY

Obraz radiologiczny

Obecność wolnego powietrza w jamie brzusznej
stwierdza się w około 70% przypadków
przedziurawienia wrzodu żołądka lub dwunastnicy.

A. Zdjęcie w pozycji
stojącej

B. Zdjęcie w pozycji na
lewym boku poziomym
promieniem

PRZEDZIURAWIENIE WRZODU

ŻOŁĄDKA LUB DWUNASTNICY

LECZENIE

Podstawowym sposobem
leczenia jest leczenie
chirurgiczne. Dostęp do
żołądka i dwunastnicy
uzyskuje się z cięcia
środkowego górnego,
które w razie potrzeby
przedłuża się ku dołowi

PRZEDZIURAWIENIE WRZODU

ŻOŁĄDKA LUB DWUNASTNICY

LECZENIE OPERACYJNE

•zeszycie żołądka
w miejscu
przedziurawienia
+ wycinki

resekcja żołądka sposobem
Rydygiera + wagotomia

Żołądek

PRZEDZIURAWIENIE WRZODU ŻOŁĄDKA

LUB DWUNASTNICY

LECZENIE OPERACYJNE

Dwunastni

•Proste zeszycie

•Wagotomia wysoce
wybiórcza +
pyloroplastyka

•Wagotomia wysoce wybiórcza+
zamknięcie otworu

Pyloroplastyka sposobem
Heineke-Mikulicza

PRZEDZIURAWIENIE WRZODU

ŻOŁĄDKA LUB DWUNASTNICY

LECZENIE OPERACYJNE

Dwunastni

•Wagotomia pniowa +
pyloroplastyka

•Antrektomia +
wagotomia pniowa

PRZEDZIURAWIENIE WRZODU ŻOŁĄDKA

LUB DWUNASTNICY

LECZENIE ZACHOWAWCZE

Wskazania:

•brak zgody chorego na zabieg operacyjny

ZACHOWAWCZO
JEŻELI:

•wrzód dwunastnicy

•niewielkie zapalenie
otrzewnej

•od przedziurawienia
minęły >24 godziny a
objawy mają tendencję
do zmniejszania się

•w badaniu
radiologicznym z
Gastrografiną kontrast
nie
wydostaje się poza
narząd

•przedziurawienie przykryte

NIE MOŻNA ZACHOWAWCZO JEŻELI:

•chory przyjmuje sterydy

•wrzód żołądka

•przedziurawienie wystąpiło
w trakcie leczenia
przeciwwrzodowego

•brak pewnego rozpoznania

PRZEDZIURAWIENIE WRZODU

ŻOŁĄDKA LUB DWUNASTNICY

LECZENIE ZACHOWAWCZE

(metoda Taylora)

•Założenie sondy do żołądka w celu ciągłego
odprowadzania treści z żołądka
•antybiotykoterapia z wykorzystaniem
antybiotyków o szerokim spektrum działania
•głodówka z odżywianiem parenteralnym
•leżenie w łóżku
•leczenie przeciwwrzodowe

KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO

Przyczyn
y

Żołądek i dwunastnica

•owrzodzenie

•nowotwory

•krwotoczne zapalenie
błony śluzowej żołądka

Przełyk

•przepuklina okołoprzełykowa
lub rozworu przełykowego

•nowotwory

•owrzodzenie przełyku

•ostre krwotoczne zapalenie
błony śluzowej przełyku

•ciała obce

•żylaki przełyku

•zespół Mallory-Weissa

Jelito cienkie

•polipy

•raki

•uchyłek Meckela

Jelito grube

•polipy i naczyniaki

•raki

•colitis ulcerosa

•uchyłki

•guzki krwawnicze

Inne

•choroby krwi powodujące
zaburzenia krzepnięcia

•przebicie się tętniaka do
przewodu pokarmowego

Stany chorobowe
mogące dawać
obraz
kliniczny
sugerujący
krwawienie
z przewodu
pokarmowego
(

krew połknięta

)

•krwawienie z
nosa

•krwawienie z
jamy
ustnej, gardzieli i
dróg
oddechowych

KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO

OBRAZ KLINICZNY

Wywiad

•osłabienie ogólne do zasłabnięcia z utratą
przytomności włącznie
•duszność
•smoliste stolce(żołądek, rzadko uchyłek
Meckela)
•krwiste stolce (dolny odcinek przewodu
pokarmowego, także przy masywnym krwotoku
z żołądka )
•fusowate (żołądek, dwunastnica) lub krwiste
(przełyk) wymioty
•niekiedy objawy zaostrzenia choroby
wrzodowej

KRWAWIENIE Z PRZEWODU

POKARMOWEGO

OBRAZ KLINICZNY

Badanie przedmiotowe

•chory spocony, blady
•tachykardia, tętno słabo napięte i słabo
wypełnione (nitkowate)
•obniżone ciśnienie tętnicze krwi
•oddech przyspieszony
•badanie per rectum- smolisty lub krwisty
stolec

KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO

OBRAZ KLINICZNY

Badania dodatkowe

•morfologia krwi-obniżone wartości

UWAGA!

Jeśli krwawienie rozpoczęło się krótko przed

pobraniem krwi do badania morfologia może być
prawidłowa lub tylko z niewielkimi odchyleniami od
normy nawet przy masywnym krwotoku.
•Gastrofiberoskopia
•rektoskopia, sigmoidoskopia lub kolonoskopia
•scyntygrafia z wykorzystaniem erytrocytów
znakowanych technetem
•arteriografia (rzadko stosowana, przydatna przy
diagnozowaniu krwawienia z jelita cieńkiego i
grubego)

KRWAWIENIE Z PRZEWODU

POKARMOWEGO

Ocena aktywności krwawienia-

Skala

Foresta

Nasilenie

krwawienia

Typ

Kryteria

Krwawienie

aktywne

Forrest typ I a

I b

Tryskająca krew
Sączenie krwią

Znamiona

niedawnego

krwawienia

Forrest typ II a

II b

Widoczne naczynie

krwionośne

Skrzep na dnie niszy

Brak

krwawienia

Forrest typ III

Potencjalna przyczyna

krwawienia

Brak wyżej wymienionych

zmian

KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO

LECZENIE

Zachowawcze

•wprowadzenie sondy do żołądka w celu kontroli
krwawienia
•sonda Sengstakena-Blakemora przy krwawieniu z
żylaków przełyku
•monitorowanie tętna, ciśnienia tętniczego krwi oraz
diurezy (wprowadzenie cewnika do pęcherza
moczowego)
•leki przeciwwrzodowe (H

-blokery, inhibitory pompy

protonowej)
•leki przeciwkrwotoczne, w razie potrzeby uzupełnianie
czynników krzepnięcia (zaburzenia krzepnięcia,
niedobory czynników krzepnięcia)
•leki zmniejszające przepływ trzewny (wazopresyna lub
jej analogi)
•wypełnienie łożyska naczyniowego (HES, Dekstran,
osocze, krystaloidy) i wyrównanie ubytków krwi (masa
erytrocytarna)
•płukanie żołądka zimną solą fizjologiczną i
gastrotrombiną

KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO

LECZENIE

Metody endoskopowe

1. Opłukiwanie za pomocą roztworów
trombiny, fibrynogenu, zawiesiny cząstek
kolagenu, polimerów żywic epoksydowych,
roztworem adrenaliny. Metody te są
stosunkowo mało skuteczne.
2. Ostrzyknięcie owrzodzenia (15% NaCl,
roztwór adrenaliny [1/10000]+ polidokanol,
alkohol absolutny)
3. Zabiegi termiczne
•koagulacja elektrodą jednobiegunową
miejsca krwawienia
•koagulacja za pomocą
elektrohydrotermosondy
•koagulacja laserowa (laser argonowy, laser
Nd-YAG)

KRWAWIENIE Z PRZEWODU

POKARMOWEGO

LECZENIE

Operacyjne

Wskazania:
•brak skuteczności leczenia farmakologicznego
i endoskopowego
•masywne krwawienie powtarza się w ciągu
kilku, kilkunastu godzin
•brak wystarczającej ilości masy
erytrocytarnej
•zwężenie odźwiernika
•obraz endoskopowy odpowiadający stopniom
Ia i IIa w skali Foresta

KRWAWIENIE Z PRZEWODU POKARMOWEGO

LECZENIE

Leczenie operacyjne

Krwawienie z żołądka

•resekcja żołądka + wagotomia

•wrzód części przedodźwiernikowej
-wagotomia pniowa+pyloroplastyka
-wagotomia wysokowybiórcza+
podkłucie wrzodu, ew. klinowe
wycięcie wrzodu

•gastritis haemorrhagica- całkowita
resekcja żołądka

Krwawienie z dwunastnicy

•chirurgiczne zaopatrzenie miejsca
krwawienia

•wagotomia wysoce wybiórcza+
pyloroplastyka

•wagotomia pniowa+pyloroplastyka

•antrektomia+wagotomia pniowa

OSTRE CHOROBY DRÓG

ŻÓŁCIOWYCH

Ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego

Wywiad:
•wcześniejsze napady kolki wątrobowej
•błąd dietetyczny przez wystąpieniem bólów
brzucha
•ból brzucha zlokalizowany w prawym
podżebrzu z promieniowaniem w stronę
prawą lub w okolicę prawej łopatki
•nudności i wymioty
•podwyższona temperatura ciała

Ostre zapalenie pęcherzyka

żółciowego

Badanie przedmiotowe

•bolesność uciskowa i tkliwość w prawym
podżebrzu
•dodatni objaw Chełmońskiego
•macalny guz w rzucie pęcherzyka żółciowego
(wodniak, ropniak pęcherzyka żółciowego)
•objawy otrzewnowe przy przejściu zapalenia
na otrzewną ścienną

Ostre zapalenie pęcherzyka

żółciowego

Badania dodatkowe

•USG jamy brzusznej- widoczne złogi w pęcherzyku
żółciowym, pogrubienie lub podwójne konturowanie
ściany pęcherzyka żółciowego, powiększenie
pęcherzyka żółciowego)
•leukocytoza (85% chorych)
•podwyższone stężenie bilirubiny, AlAT i AspAT w
osoczu krwi- najczęściej przy współistniejącej kamicy
przewodowej
•podwyższone stężenie amylazy w surowicy krwi-
ostremu zapalenie pęcherzyka żółciowego może
towarzyszyć zapalenie trzustki

Ostre zapalenie pęcherzyka

żółciowego

P la n o w a c h o le c y s te k to m ia
o tw a r ta lu b
la p a r o s k o p o w a

le c z e n ie z a c h o w a w c z e

a n ty b io ty k o te r a p ia
g ło d ó w k a
le k i r o z k u r c z o w e

D u ż e r y z y k o lu b b r a k z g o d y c h o r e g o n a le c z e n ie

c h o le c y s te k to m ia

o tw a r ta lu b

la p a ro s k o p o w a

B r a k p rz e c iw s k a z a ń d o le c z e n ia o p e r a c y jn e g o

L E C Z E N IE

Zapalenie dróg żółciowych

Przyczyny:
•kamica przewodowa
•nowotwory dróg żółciowych, brodawki Vatera,
pęcherzyka żółciowego, trzustki
•papillitis stenosans
•cholangiografia (przez dren Kehra, ERCP,
przezskórna-przezwątrobowa)
•zaczopowanie dróg żółciowych przez pasożyty (glista
ludzka)
•zwężenie zespolenia pomiędzy drogami żółciowymi a
przewodem pokarmowym
•niedrożność protez i stentów wprowadzonych
wcześniej do dróg żółciowych

Zapalenie dróg żółciowych

Obraz kliniczny

•ból brzucha zlokalizowany w prawym
podżebrzu
•gorączka 39-40°C z dreszczami
•żółtaczka
•objawy wstrząsu
•objawy depresji OUN (zaburzenia
świadomości, śpiączka)

}

Triada
Charcota

Dwa ostatnie objawy towarzyszą zwykle ropnemu
zapaleniu dróg żółciowych (łącznie z trzema
poprzednimi tworzą tzw.

Pentodę Reynoldsa

) i

świadczą o ciężkim stanie chorego wymagającym
natychmiastowej interwencji.

•nudności i wymioty

Zapalenie dróg żółciowych

Leczenie

•antybiotykoterapia (cefalosporyny II i III generacji,
aminoglikozydy, penicyliny-imipenem, mezlocyllina,
piperacyllina), chemioterapeutyki (Metronidazol,
chilonony II generacji), leki rozkurczowe (Papaweryna,
Xylocaina, No-Spa), przeciwbólowe i
przeciwgorączkowe.
•zabiegi endoskopowe: papillotomia, protezowanie
dróg żółciowych, wprowadzenie stentów
samorozprężalnych do dróg żółciowych, usunięcie
złogów za pomocą koszyczka Dormia
•drenaż przezskórny-przezwątrobowy
•laparotomia z rewizją dróg żółciowych i drenażem
sposobem Kehra

OSTRE ZAPALENIE TRZUSTKI

Postacie ostrego zapalenia trzustki (podział
patomorfologiczny)

•obrzękowe śródmiąższowe zapalenie trzustki
•martwicze zapalenie trzustki (martwica jałowa,
martwica zakażona)
•ropień trzustki
•torbiel rzekoma trzustki

Przyczyny ostrego zapalenia trzustki

•alkohol
•choroby dróg żółciowych
•hiperlipidemia
•hiperkalcemia
•postać rodzinna
•uraz
•niedokrwienie

•niedrożność przewodu
trzustkowego

•niedrożność dwunastnicy

•zakażenie wirusowe

•leki

•idiopatyczne

•jad skorpiona

OSTRE ZAPALENIE TRZUSTKI

Badanie przedmiotowe
•uciskowo brzuch tkliwy w nadbrzuszu i okolicy
pępka
•osłabiona perystaltyka i wzdęcie brzucha
•tachykardia i hipotonia
•objaw Turnera- sinawe przebarwienia na lewej
bocznej ścianie brzucha (efekt przemieszczenia się
zawierającego krew płynu zapalnego z przestrzeni
zaotrzewnowej przez ścianę brzucha do tkanki
podskórnej)
•objaw Cullena- sinawe przebarwienia w okolicy
pępka (j.w. drogą więzadła sierpowatego wątroby)
•objaw Halsteda- sinica obwodowych części ciała i
marmurkowatość skóry (u chorych we wstrząsie)

W ostrym zapaleniu trzustki objawy ze strony jamy
brzusznej mogą być nieproporcjonalnie małe w
stosunku do ciężkiego stanu ogólnego chorego!

OSTRE ZAPALENIE TRZUSTKI

Badania dodatkowe

•leukocytoza 20-30 tys/mm

•podwyższony poziom diastazy w surowicy krwi i
moczu (zwykle wartości 10x przekraczające wartości
prawidłowe)
•podwyższone wartości lipazy osoczowej, białka C-
reaktywnego
•zdjęcie rtg klatki piersiowej (niedodma podstawy
płuca lewego, uniesienie lewej kopuły przepony,
wysięk w leewj jamie opłucnowej)
•przeglądowe zdjęcie rtg brzucha (obecność gazów w
dwunastnicy, objaw pętli wartowniczej-sentinal loop
sign, gaz w prawej połowie okrężnicy- colon cutoff
sign)
•ultrasonografia jamy brzusznej- zatarcie struktury
trzustki, kamica pęcherzyka żółciowego, wolny płyn w
jamie brzusznej
•CT jamy brzusznej wzmocnione kontrastem- obrzęk
miąższu trzustki, ogniska martwicy trzustki, zmiany w
tkance tłuszczowej otaczającej trzustkę, zbiorniki
płynowe

OSTRE ZAPALENIE TRZUSTKI

W celu oceny ciężkości ostrego zapalenia
trzustki oraz rokowania używa się
różnych skal klinicznych:
•skala Ransona,
•skala Trapnella
•skala Balthazara (ocena na podstawie
wyniku CT),
• APACHE II (Acute Physiology and
Chronic Health Enquiry),
•SAP (Simplified Acute Physiology
score),
•MRCS (Medical Research Council
Sepsis)

OSTRE ZAPALENIE TRZUSTKI

LECZENIE

Leczenie ostrego zapalenia trzustki przy braku powikłań
septycznych powinno mieć charakter zachowawczy.
•uzupełnianie niedoborów wodno-elektrolitowych (pod kontrolą
OCŻ)
•odżywianie parenteralne
•leczenie przeciwbólowe
•antybiotykoterapia
•zmniejszenie wydzielania trzustkowego (odsysanie treści
żołądkowej przez sondę, H

-blokery, blokery pompy protonowej,

glukagon, somatostatyna)
•inhibitory enzymów trzustkowych (Aprotynina, mrożone osocze)
•wspomaganie oddechu (respirator)

Chorzy z ostrym zapaleniem trzustki wymagają monitorowania
ciśnienia tętniczego krwi, tętna, diurezy, wskaźników układu
krzepnięcia oraz równowagi kwasowo-zasadowej

OSTRE ZAPALENIE TRZUSTKI

LECZENIE

Wskazania do leczenia chirurgicznego:

•niepewność co do rozpoznania (niedrożność z zadzierzgnięcia lub
ostre niedokrwienie jelit mogą dawać podobne objawy)
•wystąpienie powikłań septycznych (ropień trzustki, zakażona
torbiel rzekoma trzustki, zakażona martwica trzustki)



w przypadku ograniczonych zakażonych zbiorników można

wykonać drenaż przezskórny pod kontrolą usg

•kamica żółciowa



obecnie można wykonać również ECPW z papillotomią i

ewakuacją złogów z dróg żółciowych:
A. w ciągu 72 h od momentu przyjęcia lub
B. pilna ECPW w przypadku objawów zapalenia dróg żółciowych.
Po wykonaniu zabiegu endoskopowego wykonuje się
cholecystektomię w celu uniknięcia migracji kamieni z pęcherzyka
żółciowego do dróg żółciowych (zaleca się jej wykonanie w ciągu
24 h od ECPW)

•pogarszanie się stanu chorego pomimo prawidłowego leczenia
zachowawczego

NIEDROŻNOŚĆ JELIT

Z Z A T K A N I A

(e o b tu r a ti o n e )

Z Z A D Z I E R Z G N IĘ C I A

(e s tr a n g u l a ti o n e )

M E C H A N IC Z N A

(I l e u s m e c h a n i c u s )

C Z Y N N O Ś C I O W A

(P O R A Ż E N N A )

(Il e u s p a r a l y ti c u s )

N I E D O K R W IE N N A

N IE D R O Ż N O Ś Ć

J E L IT

(Il e u s )

NIEDROŻNOŚĆ JELIT

PRZYCZYN
Y

Niedrożność z zatkania

Ucisk z zewnątrz

•zrosty otrzewnowe

•nowotwory pozajelitowe

•guzy zapalne i ropnie

•zespół tętnicy
krezkowej górnej

Zmiany w ścianie
jelit

•zmiany zapalne
Choroba
Leśniowskiego-
Crohna, zapalenie
uchyłka
jelita grubego,
colitis
ulcerosa

•nowotwory

•zwężenia
(pourazowe,
popromienne,pouraz
owe)

Zatkanie jelita

•kamień żółciowy

•kamień kałowy

•ciała obce

•pasożyty

•uszypułowane, łagodne
nowotwory jelit

Niedrożność z zadzierzgnięcia

•uwięźnięcie

(najczęściej uwięźnięta
przepuklina)

•skręt jelita

•wgłobienie

NIEDROŻNOŚĆ JELIT

OBJAWY KLINICZNE

Wywiad

•bóle brzucha (zwykle początkowo kolkowe)
•zatrzymanie gazów i stolca
•nudności i wymioty
•wzdęcie brzucha

Badanie przedmiotowe

•opukowo- bębnica
•osłuchowo- kruczenia i przelewania, tony perystaltyczne
metaliczne,
charakterystyczne okresowe przyspieszenie perystaltyki z
nasileniem bólów brzucha
•przyspieszenie tętna i spadek ciśnienia tętniczego krwi
(świadczy o utracie płynu pozakomórkowego przekraczającej
2000 ml)

•wzrost temperatury ciała powyżej 38°C towarzyszy zwykle
martwicy ściany jelita
•badanie per rectum-guz odbytnicy

Uwaga:obraz kliniczny oraz dynamika
rozwoju procesu chorobowego zależą
od przyczyny niedrożności i jej poziomu

NIEDROŻNOŚĆ JELIT

LECZENIE
•wprowadzenie sondy żołądkowej oraz cewnika do
pęcherza moczowego (kontrola diurezy)
•wyrównanie niedoborów wodno-elektrolitowych
•lewatywy (niekiedy usuwają przyczynę niedrożności
np. kamienie kałowe, wgłobienie, niepełny skręt esicy)
•antybiotykoterapia (szczególnie istotna w przypadku
podejrzenia niedrożności z zadzierzgnięcia i martwicy
ściany jelita)
•leki regulujące perystaltykę jelit w przypadku
niedrożności porażennej (Metoclopramidum, 10%
NaCl, Xylocaina)
•odprowadzenie uwięźniętej przepukliny
•chirurgiczne usunięcie przyczyny niedrożności

W przypadku podejrzenia niedrożności z
zadzierzgnięcia nie wolno podejmować prób leczenia
zachowawczego. Leczeniem z wyboru jest zabieg
chirurgiczny !

OSTRE SCHORZENIA NARZĄDÓW

RODNYCH U KOBIET

Ostre zapalenie przydatków

Obraz kliniczny:

chora zwykle w

trakcie lub tuż po zakończeniu
miesiączki, ból w podbrzuszu i okolicy
krzyżowej, niekiedy nudności i wymioty,
gorączka 38°C-39°C, tętno zwykle nie
przekracza 100/min, leukocytoza,
podwyższone OB., brzuch bolesny
uciskowo w podbrzuszu (bolesne tzw.
punkty jajowodowe), mogą występować
objawy otrzewnowe.

Leczenie:

zachowawcze

(antybiotykoterapia)

OSTRE SCHORZENIA NARZĄDÓW

RODNYCH U KOBIET

Pęknięcie ropniaka jajowodu do
wolnej jamy otrzewnej

Obraz kliniczny:

w wywiadzie często

leczenie z powodu zapalenia przydatków,
nagły początek choroby z objawami
zapalenia otrzewnej, zwykle ciężki stan
ogólny, w badaniu ginekologicznych
żywa bolesność w zagłębieniu
odbytniczo-macicznym

Leczenie:

zwykle chore wymagają

zabiegu z usunięciem zmienionych
chorobowo przydatków

OSTRE SCHORZENIA NARZĄDÓW

RODNYCH U KOBIET

Skręcona torbiel jajnika

Obraz kliniczny

: nagły ból w

podbrzuszu , któremu może towarzyszyć
omdlenie, nudności i wymioty (wymioty
występują zwykle wraz z bólami),
tachykardia, tętno słabo wypełnione i
słabo napięte, napięcie mięśniowe w
podbrzuszu lub niekiedy nad całą jamą
brzuszną, dodatni objaw otrzewnowy.
Jeśli do skrętu torbieli dochodzi powoli
objawy są mniej nasilone. Niekiedy
można stwierdzić obecność guza

Leczenie

: operacyjne

OSTRE SCHORZENIA NARZĄDÓW

RODNYCH U KOBIET

Pęknięta ciąża pozamaciczna

Obraz kliniczny:

brak miesiączki (niekiedy

mogą występować krwawienia z dróg rodnych, które
chora uważa za miesiączkę), nagły ostry ból brzucha
zwykle w prawym lub lewym podbrzuszu, omdlenie
lub zasłabnięcie, wymioty, brzuch bolesny uciskowo w
podbrzuszu, skóra blada pokryta potem, tętno
nitkowate, tachykardia, hipotonia, wolny płyn w jamie
brzusznej (w badaniu przedmiotowym lub usg),
obniżone wartości w morfologii krwi (niedokrwistość),
bolesność tylnego sklepienia pochwy, przy nakłuciu
tylnego sklepienia pochwy uzyskuje się krew

Leczenie:

operacyjne

Document Outline